Nàng Ipanema

Nhạc: Antônio Carlos Jobim
Lời: Vinicius de Moraes
Lời Anh: Norman Gimbel
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Hồ Đắc Anh Thi
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Ghi âm: Hiệp Định Studio
Final mix: LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

LV: Khi KeJazz được vài tháng tuổi đời thì nhóm được Hồ Đắc Anh Thi (AT) liên lạc, cô cho biết là những bài bạn đã chọn và thực hiên cho đến lúc đó đều là những bài cô thích.  Tôi đâu có nghĩ rằng như vậy là thỉnh thoảng KeJazz sẽ thực hiện trở lại những bài đó qua giọng hát của AT. Thế nhưng với tiếng hát AT thì KeJazz có lý do để quay về những nhạc phẩm đó với một cách nhìn mới vừa thật kỳ thú, vừa thật thử thách.  Một trong những nhạc sĩ nổi tiếng mà AT và KeJazz thật ưa chuộng là Antônio Carlos Jobim.  Vì thế việc trở lại những nhạc phẩm ông viết để thực hiện với tiếng hát AT là chuyện tất nhiên.  Lần trước AT đã thực hiện Im Lặng Đêm Trời Sao (Quiet Night of Quiet Stars) lần thứ hai cho KeJazz.  Lần này cô mang Nàng Ipanema (The Girl from Ipanema) trở lại cho quí thính giả KeJazz.

NT: Cách đây khá lâu, bạn có nhờ Ngô Nhật Trường giúp phỏng vấn một loạt các bạn đã đóng góp trong chương trình KẻJazz trong bao lâu nay. Kỳ này, Hồ Đắc Anh Thi lại đến với chương trình sau một thời gian vắng bóng, tưởng không còn dịp nào tốt hơn để giới thiệu AT qua bài viết của NNT:

Anh Thi – kẻ của jazz

Hồ Đắc Anh Thi có lẽ là người phụ nữ duy nhất tôi từng quen biết có một tình yêu say đắm với jazz. Cô ăn cũng jazz, uống cũng jazz, cà phê cũng jazz, ngủ cũng jazz (cái này là tôi đoán vậy, vì cổ ngủ thì tôi làm sao mà biết được), mấy lần gặp cô cũng là trong những đêm nhạc jazz “Misty Jazz Night” do cô tổ chức hằng tuần ở café Bason. Hầu như ở Sài Gòn, chỗ nào có jazz là có cô ở đó. Mấy sự kiện nhạc jazz, lần mò thế nào cũng có cô tham gia trong ban tổ chức.

Xuất thân từ một gia đình có truyền thống văn hóa nghệ thuật nhiều đời, cộng thêm mấy mươi năm sinh sống ở Pháp, nên sự cảm thụ âm nhạc của Anh Thi có phần cũng khác biệt với đám đông. Tôi nhớ lần đầu gặp Anh Thi là trong một đêm nhạc Pháp. Tôi đã ngẩn ngơ khi cô ngồi đó trong bộ trang phục màu đen với mái tóc xõa, cất lên những nốt đầu tiên của La Chanson d’Orphée (Manhã De Carnaval). Chất giọng nhẹ quá đỗi như chỉ là thủ thỉ đã khiến tôi trôi đi lơ đãng trong điệu bossa nova. Về sau tôi mới biết bài này cũng là bài đầu tiên mà cô thâu cho KẻJazz. Phải nói là một trong những bài mà tôi rất thích. Và về sau tôi cũng mới biết là cô “chuyên trị” bossa nova. Chúng tôi vẫn hay gọi đùa Anh Thi là “nữ hoàng bossa” là vì thế.
Nói đến cơ duyên giữa Anh Thi và KẻJazz thì chắc hẳn không thể nào khác là vì jazz. Vì cô yêu jazz và KẻJazz cũng yêu jazz. Những tâm hồn đồng điệu bắt lấy nhau trong hân hoan. Đó là lần Anh Thi viết thư cho KẻJazz, cũng là lần KẻJazz nghe tiếng hát đó và biết mình đã có thêm một tri kỷ.

Ngô Nhật Trường

Nàng Ipanema

Dáng em yêu kiều quá
Khi chân em nhẹ bước 
   Đi trên hè phố
Mang theo biển nắng
Thơm thơm trong làn gió
Thêm xôn xao hồn anh

Nắng trên da em nồng cháy
Lay lay nhịp bước
   Chân em đi tựa những
Câu thơ lời hát
Samba từng nốt
Thêm say say hồn anh

Ôi, cớ sao anh thấy cô quạnh thêm
Ôi, bỗng nhiên anh thấy sao buồn tênh
Ôi, mắt môi kia vẫn xa vời xa
Vì em quá tuyệt vời trong bao ao ước
Ai đó sẽ được cùng em chung bước

Biết chăng yêu là phút
   Giây cho đời sống
Thêm bao hạnh phúc
Bao yêu đương nồng cháy
Thênh thang em nhẹ bước
Em đi ngang đời anh

Garota de Ipanema

Olha que coisa mais linda
Mais cheia de graça
É ela menina
Que vem que passa
Num doce balanço
Caminho do mar

Moça do corpo dourado
Do sol de Ipanema
O seu balançado
É mais que um poema
É a coisa mais linda
Que eu já vi passar

Ah, porque estou tão sozinho
Ah, porque tudo e tão triste
Ah, a beleza que existe
A beleza que não é só minha
Que também passa sozinha

Ah, se ela soubesse
Que quando ela passa
O mundo sorrindo
Se enche de graça
E fica mais lindo
Por causa do amor

Khát Nước

Nhạc: Antônio Carlos Jobim
Lời: Vinícius de Moraes
Lời Anh: Norman Gimbel
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Lê Vũ 
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

NT:  Thú thật với bạn, khi tôi dịch bài này, tôi nghĩ đến một giọng nữ để diễn tả nỗi khát khao dày xé trong tim, ví von mình như cánh hoa sẽ héo úa khi thiếu vắng người yêu.  Một phần cũng vì âm ngữ Việt.  Nên tôi không biết ví như thế có quá ủy mị cho một đấng nam nhi như bạn không?

LV: Thật tình mà nói khi thực hiện nhạc phẩm này tôi hoàn toàn không có khái niệm gì về giọng nam hay giọng nữ cho bài.  Tôi chỉ bị cuốn hút bởi nhịp đập nóng bỏng cuồng dã của bossa nova mà Antonio Jobim đã cống hiến cho đời. Nếu dựa theo lời trong ngôn ngữ Việt thì, giống như bạn nói, người nam hát bài này có vẻ ủy mị, mê đắm quá.  Nhưng với cảm nhận của tôi về giai điệu thì không thể nói là ẻo lả, ủy mị chút nào.  Ngay cả hình ảnh của cánh hoa tàn khô, khát khao những giọt nước mưa như một ẩn dụ về trái tim của chàng trai mong mỏi mối tình nào đó, trong trí tưởng của tôi, là một hình ảnh tuyệt vời, không hề mang giới hạn của giới tính gì cả.  Một hình ảnh đầy ý nghĩa và say mê. Có thể tôi có chút thiên vị với nhạc bossa nova của nhạc sĩ này; nhưng biết nói sao bây giờ?  Đã mê làm sao không đắm?

NT: Tôi phục bạn đấy.  Lòng đam mê của bạn đã bóp nát những rào cản giới hạn mà chúng ta đã tự đặt ra rồi thường tự giam mình vào đó.  Bravo! Nếu mà có rượu ở đây thì tôi xin mời bạn một chén cho thỏa khát rồi ta cùng thưởng thức một bài nhạc nồng cháy đam mê.

Khát Nước

Tình anh nước mưa
Trái tim (em) cành hoa hồng
Vì anh xa cách, (sẽ) héo khô đời em
Chỉ riêng có anh với bao phép mầu
Cho em tươi vui như hoa hoặc tan tác u sầu

Ngọt ngào như nước mưa
Tưới lên cho cỏ cây được phục hồi
Ngọt ngào như nước mưa
Tưới lên cho cỏ cây được phục hồi

Và mưa rớt trên bãi sa mạc không người
Và mưa bay lướt sóng nước ngàn khơi
Rồi mưa sẽ rơi tưới cho đất thơm nồng
Xin cho mưa rơi thêm để thôi cơn khát trong lòng

Água De Beber

Your love is rain
My heart the flower
I need your love or I will die
My very life is your power
Will I wither and fade or bloom to the sky

Aqua de beber
Give the flower water to drink
Aqua de beber
Give the flower water to drink

The rain can fall on distant deserts
The rain can fall upon the sea
The rain can fall upon the flower
Since the rain has to fall let it fall on me

Niềm Vui

Nhạc: Antônio Carlos Jobim
Lời: Vinícius de Moraes
Lời Việt: Nguyễn Thảo & Lê Vũ
Trình bày: Lê Vũ
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

NT: Tôi rất yêu nhạc của Antônio Jobim, và nhất là điệu bossa nova mơn trớn như vuốt ve.  Trong những nhạc phẩm này, rất nhiều bài đã được dịch ra tiếng Anh, và cũng như được ghi âm bởi nhiều ca sĩ.  Ngoại trừ bài A Felicidade.  Tôi không hiểu vì lý do gì.  Gần đây, tôi mới được nghe Diana Panton và Karrin Allyson trình bày lời Bồ Đào Nha và một đoạn ngắn tiếng Anh.  Tôi cũng có nghe một ghi nhận (trên mạng) là có nhiều nhạc phẩm không nên dịch sang Anh Ngữ, và A Felicidade là một.
Tôi nghĩ:  bài nhạc hay quá.  Chẳng lẽ không có cách nào mang vào ngôn ngữ của mình sao?  Phải ráng.  Và phải đành dịch từ nguyên tác tiếng BĐN.  Lúc dịch, có một đoạn tôi cảm thấy bất ổn vì ý tưởng và cả hình tượng không có vẻ ăn nhậu gì với toàn bài.  Nhưng tôn trọng “bản chính”, tôi vẫn giữ nguyên như thế và gửi cho bạn.  Vài ngày sau, bạn điện thư cho tôi.  Bạn kiếm ra tờ nhạc, và có một phần tôi dịch không có trong nguyên tác.  Tôi thở phào: Hèn chi.

LV: Tôi có một lỗi lầm lớn khi thực hiện nhạc phẩm này:  Tôi chỉ dựa vào trí nhớ của mình về giai điệu này và cuốn Antonio Carlos Jobim Anthropology để giàn dựng bài.  Hoàn toàn không nghe những cách chơi trước.  Đến khi làm xong, hí hửng cho bạn nghe, bạn phán cho một câu: “Nghe giống như trong phòng trà, không giống như tao nghĩ…” (?).  Làm tôi cũng hơi cụt hứng. Sau đó tôi mới tìm nghe những phiên bản nổi tiếng đã chơi từ trước thì mới vỡ ra là mình đã chơi bài này trong theo một phong cách hoàn toàn khác!
Tuy nhiên nghe đi nghe lại, nghĩ tới nghĩ lui, tôi cho rằng cách chơi nhẹ nhàng của tôi cũng là một thí dụ điển hình của cách nghe nhạc khác nhau giữa các dân tộc.  Tôi với máu Việt chính thống đã vô tình biến nhạc phẩm này thành một bài mùi mẫn, thuận tai cho người nghe nhạc Việt hơn. Trong khi đó trình bày theo phong cách Ba Tây thì lại dồn dập, thôi thúc, thật tiêu biểu cho giòng nhạc samba/bossa nova nổi tiếng của dân tộc này.   Ngoài việc đàn đánh quá nhanh khó thực hiện, những câu hát phải thật nhanh với những nốt nhạc nối tiếp nhau trong những nhịp chõi dồn dập như trong bài này thì rõ là một thử thách tôi khó vượt qua được. Tuy nhiên tôi cũng dàn dựng lại nhạc phẩm này theo 3 tempo khác nhau để hy vọng là phần nào đó giới thiệu đến người nghe giai điệu đặc biệt này.

NT:  Tôi phải cảm ơn một người bạn là nhạc sĩ Ngô Minh Trí đã ân cần giới thiệu tên tuổi ông Jobim với tôi khoảng mười năm trước đây.  Mặc dù trước đó tôi đã có nghe nhạc của ông, nhưng chưa bao giờ biết đến tên của người đã dẫn đầu trào lưu nhạc Jazz của xứ Ba-Tây này.

LV: Tôi thì phải cảm ơn bạn đã mở ra một chân trời mới cho tôi qua giòng nhạc Jobim.  Tôi thật thưởng thức nét nhạc vô tiền khoáng hậu của người nhạc sĩ kỳ tài này.

Niềm Vui

Buồn đau xót xa không rời
Hạnh phúc một thoáng rồi thôi
Như chút sương đêm trên nụ hoa mới chớm
Thoáng long lanh âm thầm trong nắng ban mai tươi hồng
Chợt đâu cơn gió rét sương nhẹ nhàng run trên cánh hoa 
Rồi rớt rơi trong quạnh vắng như bao lệ tình

Niềm vui cho những người lầm than có đâu được bao lâu
Là hạnh phúc hão huyền giống trò hóa trang
Quanh năm chìm trong bôn ba
Bao nhiêu điều luôn cưu mang
Để cố sao cho được vui sống phút giây thần tiên ta luôn hoài trông mong
Dẫu rằng ai cũng biết sẽ không bao giờ lâu đâu
Là sẽ đến khi tàn những giấc mơ huy hoàng

Buồn đau xót xa không rời
Hạnh phúc một thoáng rồi thôi
Ôi như cánh lông chim nhẹ nhàng theo gió cuốn
Vút lên (cao) giữa trời xanh biếc như mây phiêu bồng
Nhẹ trong gió mới sớm
Nhưng rồi làm sao mãi bay cao
Vì sẽ có khi ngọn gió im hơi trong đời

A Felicidade

Tristeza nao tem fim
Felicidade sim
A felicidade e como gota
De orvalho numa petala de flor
Brilha tranquila
Depois de leve oscila
E cai como uma lagrima de amor

A felicidade do pobre parece
a grande ilusao do carnavao
A gente trabalha
O ano intero
Por um momento de sonho
Pra fazer a fantasia
De rei ou de pirata ou jardineira
Pra tudo se acabar na quarta feira

Tristeza nao tem fim
Felicidade sim
A felicidade a como a pluma
Que o vento vai levando pelo ar
Voa tao leve
Mas tem a vida breve
Precisa que haja vento sem parar

Nàng Ipanema

Nhạc: Antônio Carlos Jobim
 Lời: Vinicius de Moraes
 Lời Anh: Norman Gimbel
 Lời Việt: Nguyễn Thảo
 Hòa Âm & Phối Khí: Lê Vũ
 LeVuMusic Studio
 Photo & Graphic Design: MarcMarc

LV:  “The Girl From Ipanema” là nhạc phẩm bossa nova kinh điển cho giới yêu chuộng nhạc Jazz Ba Tây.  Vậy mà đợi mãi mới thấy bạn gửi bản dịch của bài này. Tôi cũng nóng lòng xem coi mình có thể thực hiện được nhạc phẩm này không.  Té ra là tôi âu lo chuyện không đâu. Tác giả đã dùng cách chuyển hợp âm tài tình qua giai điệu của mình để tạo nên nét Jazz đặc biệt của bài.  Cho nên tôi chỉ cần dựng lên được dàn bài là đã có được một bossa nova thật jazzy quyến rũ.  Có những bài phải cố làm cho jazzy, riêng bài này không cần phải cố gắng gì cả.  Cái thử thách ở đây là ở cách hát.  Làm sao đẩy đưa theo những nhịp chõi và giữ cho làn hơi đều đặn, nhịp nhàng, nhẹ nhàng không phải là việc dễ làm. Thêm nữa là giai điệu có những trầm bổng thú vị, không theo lẽ thường, khó nắm bắt nếu người hát không có đủ khả năng thẩm âm.  Tôi chắc bạn cũng đồng ý với tôi về điểm này.

NT:  Tôi nghe nhiều phiên bản đã bao năm nay, từ tiêu chuẩn Astrud & João Gilberto, cổ điển Sinatra hoặc Helen Merrill, hiện đại như Diana Krall vì nhạc phẩm này quá phổ thông. Cho nên lúc quyết định thâu bài này, tôi hơi bị chi phối bởi nhiều cách trình bày khác nhau.  Như bạn nói, nhịp là một vấn đề vì bossa nova đầy nhịp chõi.  Cách phân câu lại là một vấn đề khác.  Bạn bảo tôi phải hát 6, 7 trường canh bằng một hơi.  Tôi nghĩ gắng gượng lắm thì cũng có thể được, nhưng nghe chắc rất cương, thiếu tự nhiên.  Tôi để ý ca sĩ lão thành như Rosemary Clooney cũng lấy hơi ở những nhịp lẻ, nơi ý nhạc cho phép mình ngắt câu, không chỉ theo nhạc điệu như lúc chơi thuần khí cụ.
Theo tôi, nếu bài này chỉ hoà nhạc, thì tiết tấu sẽ là một trong chính điểm.  Nhưng nếu có ca từ, thì lời ca sẽ phải chuyên chở ý nhạc đến thính giả.  Đây là một khía cạnh khá quan trọng để người nghe bắt nắm được cái tình cảm của ca khúc.
Lại phải nói thêm, tôi chọn chuyển ngữ nhạc phẩm này từ nguyên bản tiếng Ba-Tây, theo thông lệ tránh “tam sao thất bổn”, mặc dù tôi cũng thích bản anh ngữ của Norman Gimbel sống động hơn.

Nàng Ipanema

Dáng em sao yêu kiều quá
Khi chân em nhẹ bước đi ngang trên hè phố
Mang theo em biển nắng
Thơm thơm trong làn gió
Thêm xôn xao hồn anh

Nắng trên da em nồng cháy
Lay lay theo nhịp bước chân em đi tựa những
Câu thơ hay lời hát
Samba từng nốt
Thêm say say hồn anh

Ôi, cớ sao anh thấy cô quạnh thêm
Ôi, bỗng nhiên anh thấy sao buồn tênh
Ôi, mắt môi kia vẫn xa vời xa
Vì em quá tuyệt vời trong bao ao ước
Ai đó sẽ được cùng em chung bước

Biết khi yêu là phút giây cho đời sống
Thêm bao nhiêu hạnh phúc, bao yêu đương nồng cháy
Thênh thang em nhẹ bước
Em đi ngang đời anh


Garota de Ipanema (The Girl from Ipanema)

Olha que coisa mais linda,
Mais cheia de graça
É ela menina
Que vem que passa
Num doce balanço
Caminho do mar
Moça do corpo dourado
Do sol de Ipanema
O seu balançado
É mais que um poema
É a coisa mais linda
Que eu já vi passar
Ah, porque estou tão sozinho
Ah, porque tudo e tão triste
Ah, a beleza que existe
A beleza que não é só minha
Que também passa sozinha
Ah, se ela soubesse
Que quando ela passa
O mundo sorrindo
Se enche de graça
E fica mais lindo
Por causa do amor

Dửng Dưng

Nhạc: Antônio "Tom" Jobim
Lời: Vinícius de Moraes
Lời Anh: Norman Gimbel
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình Bày: Nguyễn Thảo
Hòa Âm & Phối Khí: Lê Vũ
Graphic Design: MarcMarc
LeVuMusic Studio

NT:  Tuần này, KẻJazz muốn giới thiệu với các bạn giòng nhạc của xứ Brazil.  Từ thành phố Rio de Janeiro, người nhạc sĩ tài hoa Antônio “Tom” Jobim đã mang những giai điệu mới lạ góp vào giòng nhạc jazz của thế giới trong đầu thập niên 60.  Điệu bossa nova là một hiên tượng âm nhạc lúc bấy giờ.
Tôi biết điệu bossa nova là một trong những điệu nhạc Lê Vũ thích.  Bài nhạc “Tình Yêu Gần Gũi” lần đầu tiên được ghi âm theo điệu này, vì nó mang âm hưởng rất sexy, đầy nắng, đầy biển.  Tiếc thay khi ghi âm lại cho TT Thúy Nga, bản nhạc ấy đã được Trịnh Nam Sơn làm ướt át theo kiểu slow mùi mất đi hương vị nguyên tác.
Đền cho bạn, tôi dịch bài “Insensatez” của Tom Jobim.  Thật ra, tôi rất thích giai điệu này vì ông đã dựa trên Prelude No. 4 của Chopin, lại nữa, ý tưởng qua lời nhạc của Vinícius de Moraes cũng mang nhiều nét mới lạ.

LV:  Không hiểu từ lúc nào thì bossa nova được xem như là môt thể loại của jazz, nhưng cứ nghe những cách chuyển hợp âm và những nhịp chõi đặc biệt của một bài bossa nova tiêu biểu thì ta cũng có thể cảm thấy ngay cái phá cách và phong thái của jazz.  Tôi đến với bossa nova là vào cuối thập niên 90 khi những nốt nhạc của “Tình Yêu Gần Gũi” manh nha trong trí tưởng.  Tiếc rằng phiên bản cho Thúy Nga lại không mang dáng vẻ gì của một bossa nova yêu kiều nóng bỏng như mong ước.
Tôi yêu mến điệu bossa nova này nhưng cũng biết rằng một mình sẽ không đủ khả năng để tạo nên những âm thanh độc đáo của những cầm thủ Ba Tây.  Tuy nhiên tôi hy vọng những cố gắng nhỏ của tôi và bạn sẽ giúp cho người nghe cảm thông được nhịp đập thật gợi tình của “Insensatez” và nét nhạc độc đáo của Tom Jobim.

Dửng Dưng

Em, chắc em trách tôi
Đã không thiết tha
Vì khi nói em yêu tôi đắm say
Sao thấy tôi dửng dưng
Vẫn xa cách xa
Dù em hiến dâng tôi bao tháng năm
Em chắc em xót xa
Lúc tôi im lắng, ơ hờ, lạnh lùng như băng giá
Tôi đã không nói chi
Nói chi nữa khi
Tình yêu đã tan đi như khói mây

Nay đã xa cách nhau
Có tôi đứng đây
Và hình bóng em khi ta chia tay
Bao oán thương đớn đau
Mắt em đẫm sâu
Lời không nói nhưng tim em nát tan
Tôi biết em xót xa
Lúc tôi im lắng, ơ hờ, lạnh lùng như băng giá
Tôi đã không nói chi
Nói chi nữa khi
Tình yêu đã tan đi như khói mây

How insensitive

I must have seemed
When she told me that she loved me
How unmoved and cold
I must have seemed
When she told me so sincerely
Why, she must have asked
Did I just turn and stare in icy silence
What was I to say?
What can you say?
When a love affair is over

Now she's gone away
And I'm alone
With a memory of her last look
Vague and drawn and sad
I see it still
All her heartbreak in that last look
How, she must have asked
Could I just turn and stare in icy silence
What was I to do?
What can one do?
When a love affair is over