Say Đời

Nhạc & lời: Billy Strayhorn
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Nguyễn Thảo
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Ghi âm: ElevenSixteen SoundSpace
Final mix: LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

NT: Lush Life có lẽ là ca khúc duy nhất mà tôi biết của một nhạc sĩ piano rất trẻ thời ấy. Nghe nói rằng Billy Strayhorn viết lúc 16 tuổi một ca khúc mang tựa đề là Life is Lonely. Vài năm sau, vào 1948, ca khúc này được trình diễn lần đầu tại Carnegie Hall với tựa đề mới, Lush Life, và đã nhanh chóng trở thành một jazz standard.  Ông còn có những bản nhạc khác nhưng hầu như đều dành cho nhạc khí, chẳng hạn như Take the A-Train viết chung với Duke Ellington.

Tôi biết bạn có nhiều trở ngại khi phối khí bài này. Có rất nhiều ca, nhạc sĩ đã phải bỏ ý định diễn ca khúc này, trong đó có cả Frank Sinatra. Trong một buổi tập vào năm 1958, FS tuyên bố ông sẽ phải trở lại với nó trong vòng một năm, nhưng hình như sau đó ông không bao giờ thực hiện ý định này.

Từ ngữ của Lush Life là một thử thách lớn cho nhiều ca sĩ. Những distingué, poignant cho đến cụm chữ where one relaxes on the axis of the wheel of life to get the feel of life nghe như một tongue-twister. Cấu trúc của bài cũng khác thường; một intro dài bằng một nửa bài nhạc, một chút điệp khúc, rồi outro. Những phá cách này đã làm điêu đứng bao nhiêu nhạc sĩ qua bao thời đại.

Mà cũng may, tôi chỉ hát… lời Việt.

LV: Nói là có nhiều trở ngại khi phối khí là chưa đủ đâu. Phải nói thêm là có nhiều nghi ngờ, hoang mang nữa. Nếu bạn nói là lời nguyên bản của bài có những chỗ “lẹo lưỡi” thì tôi phải thêm vào là những phá cách trong giai điệu khiến tôi muốn “loạn óc”. Nếu không phải là vì nghe Natalie Cole hát bài một cách nhẹ nhàng, êm ả, đầy sức thuyết phục thì tôi cũng ém nhẹm bài này nữa, dù đã ém nhẹm nó từ khá lâu rồi. Thú thật là khi làm xong bản nháp tôi cũng có chút nghi ngờ là bạn sẽ không hát được bài này cho ra hồn. Vì thế nên khi nhận được file tiếng hát của bạn tôi phải công nhận là cần ngả nón chào thua, thán phục bạn nhiều đó nhé. Dĩ nhiên nhạc phẩm jazz này sẽ chọn lọc người nghe vì đây không phải là nhạc cho đại đa số quần chúng. Mong thính giả của KeJazz đón nhận.

Say Đời page

Cuộc đời quen mua vui
  trong cơn say sưa bao nhiêu đêm.
Phồn hoa cho ta thêm quên.
Vòng đời xoay nhanh nhanh,
  khi ta loay hoay
  cùng đèn hoa liên hoan.
Ta nếm hơi cay thơm ngon,
Men jazz, rượu cháy tim.
Họ ngồi quanh đây,
  Mặt buồn và mi cong, mơ xa xăm.
Đẹp tựa như trong tranh.
Huyền hoặc, ôi mong manh,
  Nhạt nhòa thời gian,
  Cùng giòng đời trôi xa.
Những thiếu nữ thoáng qua tim ta (như)
Cổ tích giữa khuya

Bỗng một ngày gặp em đã hát lời mị mê
Làm ta thấy thật cuồng điên.
Thất thần vì nhìn em, nụ cười thật quạnh hiu
Đượm bao nét sầu đau.
Ôi, thấy tình yêu quá vẹn toàn.
Nhưng ta đã sai lầm.
Thật vậy, đã lầm to…

Đời, giờ lại vẫn trơ trọi,
Dù rằng mới năm rồi
Mọi điều tựa như rất thật.
Giờ thì đời ta quá tơi bời.
Bao câu nói ân cần
Chỉ làm ta thêm chán chường.

Một tuần mong nguôi ngoai giữa thành đô Paris.
Dù trên môi ta luôn cười như đã quên hết rồi.
Ta thề, không hối tiếc, đợi chờ
Dù sâu kín trong hồn
Tình yêu em luôn bốc cháy.

Yêu đương cho thế nhân
Đảo điên say ái ân.
Ta say đời riêng ta
Bên ly rượu đắng.
Bàn ghế im vắng
Theo tháng năm hoang phế thôi.
Quạnh hiu đưa ta đi vào lãng quên…
	
Đời, giờ lại quá u buồn,
Dù rằng mới hôm nào
Niềm vui kia như bất tận.
Giờ này, lòng ta quá tơi bời.
Mặc bao tiếng gọi mời
Chỉ còn mong xa lánh đời.

Một tuần đi lang thang trên đường khuya London.
Tìm quên sao vẫn còn như luôn ngóng trông
Ta thề, thôi hối tiếc đau buồn
Dù sâu kín trong hồn
Tình yêu em luôn bốc cháy

Mặc hết nhân thế
Mãi say sưa ái ân.
Ta say đời riêng ta
Bên ly rượu đắng.
Bàn ghế im vắng
Theo tháng năm hoang phế thôi.
Quạnh hiu đưa ta đi vào lãng quên…
Lush Life

I used to visit all the very gay places
Those come what may places
Where one relaxes on the axis of the wheel of life
To get the feel of life
From drug and cocktails
The girls I knew had sad and sullen gray faces
With distingué traces
That used to be there
You could see where they'd been washed away
By too many through the day
Twelve o'clock tales

Then you came along with your siren's song
To tempt me to madness
I thought for a while that your poignant smile
Was tinged with the sadness
Of a great love for me
Ah yes I was wrong
Again I was wrong

Life is lonely again
And only last year
Everything seemed so assured
Now life is awful again
And the thoughtful of heart
Could only be a bore

A week in paris will ease the bite of it
All I care is to smile in spite of it
I'll forget you I will
And yet you are still
Burning inside my brain

Romance is mush
Stifling those who strive
I'll live a lush life
In some small dive
And there I'll be
While I rot with the rest
Of those whose lives are lonely too

Những Lá Thư Chưa Đốt

Nhạc: Leonard Cohen
Lời: Sharon Robinson
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Nguyễn Thảo
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Ghi âm: ElevenSixteen Soundspace
Final mix: LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

NT: Những Lá Thư Chưa Đốt là một bài thơ mà Leonard Cohen đã hát.  Sau những ca khúc của LC lần lượt xuất hiện trên KeJazz, có lẽ bạn cũng đã đoán được là tôi hơi thiên vị về thi nhạc sĩ này.  Tôi không thể nói cho bạn hiểu tại vì sao.  Dường như là những hình ảnh ông vẽ ra qua chữ nghĩa đã ghi cho tôi những ấn tượng sâu đậm.  Hoặc giả những tư tưởng mang nhiều tính chất tôn giáo đã dấy động trong tôi những suy tư mà tôi vẫn hằng cưu mang.  Và giọng hát của ông, không điêu luyện, không nặng nề kỹ thuật, nhưng chân thật như một người đang trò chuyện với bạn mình trong một đêm khuya mất ngủ.

Lúc tôi giao bài này cho bạn, tôi cũng rất nao nức muôn biết bạn sẽ xử lý thế nào trong việc phối âm.  Tôi chỉ nhớ mình đã nhắn bạn cho tôi 8 khuôn nhạc dạo đầu để tôi được đọc vài đoạn thơ của ông.

Bạn như thấu ý tôi.  Bạn đã giàn dựng nên một không khí thật lắng đọng, tiết tấu chậm rãi cho người nghe bắt kịp những suy tư của Cohen. Và nhất là vào đoạn cuối, bạn đã cho dứt tiếng nhạc để lời thơ vẫn được tiếp tục vang vọng vào lòng người nghe.

LV: Nhạc của LC thì tôi chỉ biết được một bài là Halleluia còn những bài khác thì hoàn toàn không biết. Bạn là người đầu tiên giới thiệu cho tôi đến những sáng tác khác của ông. Tôi cho rằng nhạc của LC rất đặc biệt. Nó mang một cá tánh hoàn toàn riêng tư. Thêm vào đó lời nhạc của ông mang nhiều ẩn ý khiến cho nhạc của ông không còn chỉ là nhạc để nghe thưởng ngoạn mà còn là chốn của những tư tưởng sâu đậm để suy gẫm.

Dù tôi không cho rằng mình là kẻ hời hợt, nhưng rõ ràng là tôi không thiết tha với những bài viết mang nhiều ẩn ý, một câu hai ba nghĩa. Tôi thán phục những người có thể dùng chữ nghĩa để tạo nên những hình ảnh nhiều ẩn ý như vậy nhưng phạm vi mập mờ như vậy không phải là nơi chốn tôi luôn tìm đến. Khi nghe nhạc của LC tôi chỉ muốn tập trung vào giai điệu và cấu trúc bài nhạc. Những gì tôi dựng nên được đó chỉ là cảm nhận của riêng tôi với bản nhạc (lời nhạc phần lớn bỏ qua một bên!).

Vậy nên khi bạn nhận xét tôi thấu ý được của bạn thì tôi cho rằng bản nhạc này chỉ riêng giai điệu thôi dường như đã có một mẫu số chung nào đó cho tôi và bạn đạt đến một sự đồng cảm, tương thông. Không biết người nghe có nghe được sự đồng cảm này không?

Những Lá Thư Chưa Đốt page

Dù trong thư luôn dặn dò,
Mà em đâu nghe một lời.
Giờ này thì em hối tiếc
Những suy tư của một người.

Mực thâm nâu phai nhạt màu.
Lặng ôm lên môi bồi hồi.
Này là tờ thư chưa đốt;
Ý thư nhem khói mờ lời.

Lời anh nhắc cơn lụt lớn,
Rồi sau đó không ai còn.
Và anh muốn em tìm thăm,
Kèm tên đường, số nhà quen.

Chuyện em nghe ra dài dòng.
Tưởng quen nhưng sao cực kỳ.
Nhọc nhằn cùng bao năm tháng
Mới thôi tự trói đời mình.

Bao vết thương đang thành hình
Vì mất còn quá nhiều lần.
Bằng lòng từ tâm em đến
Nỗi cô độc sẽ nhiệm mầu.

Lần anh nhắc cơn lụt ấy,
Rồi sau đó đâu còn gì.
Và anh muốn em về thăm,
Tìm tên đường, số nhà quen.

Phòng anh vẫn như ngày nào.
Mực xưa thấy như còn đầy.
Rồi bắt đầu thư em sẽ
Viết cho người đến sau này.
The Letters

You never liked to get
The letters that I sent
But now you've got the gist
Of what my letters meant

You're reading them again
The ones you didn't burn
You press them to your lips
My pages of concern

I said there'd been a flood
I said there's nothing left
I hoped that you would come
I gave you my address

Your story was so long
The plot was so intense
It took you years to cross
The lines of self-defense

The wounded forms appear:
The loss, the full extent;
And simple kindness here
The solitude of strength

I said there'd been a flood
I said there's nothing left
I hoped that you would come
I gave you my address

You walk into my room
You stand there at my desk
Begin your letter to
The one who's coming next