Không Còn Buồn

Nhạc: Antônio Carlos Jobim
Lời: Vinícius de Moraes
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Lê Vũ
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Ghi âm & final mix: LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

NT: Cách đây khá lâu, lúc Anh Thi còn đóng góp thường xuyên trên KẻJazz, cô có ý định hát ca khúc bossa nova nổi tiếng này, Chega De Saudade. Nếu tôi không lầm, đây là ca khúc đầu tiên làm nên lịch sử bossa nova qua tiếng hát của cố nhạc sĩ João Gilberto. Thoạt nghe, tôi đã thầm nghĩ, “Khó quá. Giai điệu trầm bổng lung tung. Nhịp thì chõi cố mạng. Thật tình không biết làm sao mà bắt đầu viết lời dịch.” Cũng may AT chẳng bao giờ hỏi tới.
Hôm tôi đưa ý kiến làm một trang tribute cho João Gilberto, và chọn dịch bản Anh ngữ No More Blues của Jon Hendrick, bạn đã đồng ý. Thế là tôi bắt tay vào việc chuyển ngữ. Ngày viết xong thì chỉ còn độ một hay hai tuần trước khi đưa lên mạng. Bạn lược qua, rồi tuyên bố, “Thôi, không đủ thời giờ đâu. Mình nên lấy những ca khúc khác trong repertoire của JG đã có sẵn.” Vì thế mà trong trang Ai Điếu có nhiều bài bossa nova tiêu biểu của JG.
Và cũng vì thế mới có trang nhạc hôm nay, với ca khúc Không Còn Buồn.

LV: Khi bạn gửi cho tôi bản dịch tôi cũng ậm ừ cho qua.  Bài nhạc nghe quá sức tuyệt vời, nhưng cũng quá sức khó cho nên tôi … ngán.  Nhưng rồi bạn cứ thỉnh thoảng lại nhắc khéo làm tôi cũng có chút chột dạ.  Thôi thì một liều ba bẩy cũng liền làm thử xem sao.  Tôi có biết đâu là mình phải thâu thanh ba ngày liên tiếp mới ráp được bản cuối cùng.  Những nhịp chõi trong điệu samba này cùng với chord progression ác liệt khiến cho việc vừa hát đúng nhịp vừa đúng key thật nhiều thử thách.  Hoàn thành nhạc phẩm này với tôi là cách hay nhất để vinh danh những thiên tài âm nhạc Ba Tây như  João Gilberto và Antônio Carlos Jobim.  Rất mong được quý thính giả Việt thưởng thức nhạc phẩm bossa nova tiêu biểu này.

Tuần này, KẻJazz mời các bạn ghé Tạp Chí Da Màu để nghe ca khúc Điệu Hè do Lê Vũ trình bày

Không Còn Buồn

Hết buồn đau
Sẽ quay về mau
Thôi hết buồn đau
Hứa với lòng sẽ thôi giang hồ
Vẫn hoài mong chốn xưa ấy
Thế nhưng thật buồn cười
Trái tim tôi vẫn nơi đấy muôn đời

Hết thở than
Mắt khô lệ rơi
Và chẳng sợ chi
Đã không còn lời biệt ly 
Dù nghe núi sông réo gọi
Biết tôi sẽ nói câu chối từ
Vì tôi đã sống yên bình
Đời sẽ không còn khổ đau

Đời viễn du, ngày tháng xa lìa nơi ấy
Trong tim hoài vấn vương
Nhớ thương về quê nhà
Tôi đã luôn tìm khắp nẽo
Mà vẫn đâu thấy yên bình
Rồi tôi chợt hiểu ra rằng quê nhà
Là nơi tôi sẽ sống vui

Hết buồn đau
Bước chân về mau
Trả dứt nợ xong
Sẽ thôi không còn lang thang một khi
Ấm êm bên người
Đời sống an lành
Một mái gia đình
Và ta có nhau
Đắm say với tình yêu
Thấy bao niềm hạnh phúc
Tràn dâng như sóng lên khơi, như cánh buồm căng gió
Không còn chi khổ đau

No More Blues

No more blues
I'm going back home
No no more blues
I promise no more to roam
Home is where the heart is
The funny part is 
My heart's been right there all along

No more tears 
And no more sighs
No no more fears
I'll say no more goodbyes
If travel beckons me
I swear I'm gonna refuse
I'm gonna settle down 
And there'll be no more blues

Everyday while I am far away
My thoughts turn homeward
Forever homeward
I've traveled 'round the world
In search of happiness
But all the happiness I've found 
Was in my hometown

No more blues
I'm going back home
No no more dues
I'm through with all my wandering now
I'll settle down 
And never roam 
And find someone
And build a home
When we settle down
There'll be no more blues
Nothing but happiness when we settle down 
There'll be no more blues

Ai Điếu João Gilberto

Lời Việt: Nguyễn Thảo & Lê Vũ
Trình bày: Nguyễn Thảo, Lê Vũ
& Hồ Đắc Anh Thi
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Final mix: LeVuMusic Studio
Photo: osdivergentes.com.br
Graphics: MarcMarc

NT: Ngày 6 tháng 7 năm 2019, người ca sĩ Ba Tây João Gilberto đã giã từ thế giới, mang theo ông tiếng hát nhẹ nhàng tình tứ của thập niên 50 và những tình ca lãng đãng bossa nova mà ông đã khai phá.  Vào thời bấy giờ, nhạc điệu samba rộn ràng cuống quít khắp nơi trên vùng đất Nam Mỹ này, Gilberto đã giảm tốc độ của samba, dẫn dắt người nghe qua những hợp âm mới lạ của thể nhạc jazz, trên những nhịp chỏi của tiếng đàn guitar của ông.  Và ông đã cất tiếng hát.

Chris Richard, người điểm nhạc của The Washington Post cho rằng, “Giọng hát của [Gilberto] nghe thật là thân mật – du dương hơn cả tiếng thở dài, nhịp nhàng hơn cả lời tình tự, nhưng chỉ hơn chút xíu mà thôi.”  Ông còn thêm, “Mỗi âm thanh hiện ra từ trên môi của ông ta mang cả một trời thoải mái tự tại.  Nhưng chúng ta phải hiểu rằng, ông đã tốn biết bao công sức để tìm cho ra chốt điểm ma mị ấy, nơi mà từng làn hơi thở đã hóa thành âm nhạc.”

LV: Nói đến bossa nova của Ba Tây thì phải nói đến João Gilberto, người được cho là “sư tổ” của bossa nova vì ông là nhạc sĩ tiên phong đã đưa tiết tấu đặc biệt bossa nova này đến tầm vóc vĩ đại của ngày hôm nay.  Nhạc phẩm Garota de Ipanema là một bossa nova thật tiêu biểu mà ai yêu chuộng giai điệu này đếu phải biết. Tôi rất thích bài này nên đã hòa 2 phiên bản khác nhau, một cho bạn và một cho Hồ Đắc Anh Thi. Tôi chắc rằng thể nào tôi cũng sẽ trở lại Garota de Ipanema với một phiên bản khác nữa trong tương lai, hy vọng với một giọng hát khác. Mong rằng hồn nhạc bossa nova sẽ mãi vang vọng với thời gian.

NT: Bài nhạc Garota de Ipanema là một trong những ca khúc nổi tiếng của ông, viết bởi Antônio Jobim , và cũng là bài nhạc đầu tiên đưa Astrude Gilberto vào làng âm nhạc thế giới trong phiên bản Anh ngữ The Girl from Ipanema.  Sau đây là những ca khúc tiêu biểu của João Gilberto đã xuất hiện trên KẻJazz, xin đăng lại như một ai điếu cho người nhạc sĩ tài hoa João Gilberto.

Nàng Ipanema

Nhạc: Antônio Carlos Jobim
Lời: Vinicius de Moraes
Lời Anh: Norman Gimbel
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Hồ Đắc Anh Thi
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Ghi âm: Hiệp Định Studio
Final mix: LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

LV: Khi KeJazz được vài tháng tuổi đời thì nhóm được Hồ Đắc Anh Thi (AT) liên lạc, cô cho biết là những bài bạn đã chọn và thực hiên cho đến lúc đó đều là những bài cô thích.  Tôi đâu có nghĩ rằng như vậy là thỉnh thoảng KeJazz sẽ thực hiện trở lại những bài đó qua giọng hát của AT. Thế nhưng với tiếng hát AT thì KeJazz có lý do để quay về những nhạc phẩm đó với một cách nhìn mới vừa thật kỳ thú, vừa thật thử thách.  Một trong những nhạc sĩ nổi tiếng mà AT và KeJazz thật ưa chuộng là Antônio Carlos Jobim.  Vì thế việc trở lại những nhạc phẩm ông viết để thực hiện với tiếng hát AT là chuyện tất nhiên.  Lần trước AT đã thực hiện Im Lặng Đêm Trời Sao (Quiet Night of Quiet Stars) lần thứ hai cho KeJazz.  Lần này cô mang Nàng Ipanema (The Girl from Ipanema) trở lại cho quí thính giả KeJazz.

NT: Cách đây khá lâu, bạn có nhờ Ngô Nhật Trường giúp phỏng vấn một loạt các bạn đã đóng góp trong chương trình KẻJazz trong bao lâu nay. Kỳ này, Hồ Đắc Anh Thi lại đến với chương trình sau một thời gian vắng bóng, tưởng không còn dịp nào tốt hơn để giới thiệu AT qua bài viết của NNT:

Anh Thi – kẻ của jazz

Hồ Đắc Anh Thi có lẽ là người phụ nữ duy nhất tôi từng quen biết có một tình yêu say đắm với jazz. Cô ăn cũng jazz, uống cũng jazz, cà phê cũng jazz, ngủ cũng jazz (cái này là tôi đoán vậy, vì cổ ngủ thì tôi làm sao mà biết được), mấy lần gặp cô cũng là trong những đêm nhạc jazz “Misty Jazz Night” do cô tổ chức hằng tuần ở café Bason. Hầu như ở Sài Gòn, chỗ nào có jazz là có cô ở đó. Mấy sự kiện nhạc jazz, lần mò thế nào cũng có cô tham gia trong ban tổ chức.

Xuất thân từ một gia đình có truyền thống văn hóa nghệ thuật nhiều đời, cộng thêm mấy mươi năm sinh sống ở Pháp, nên sự cảm thụ âm nhạc của Anh Thi có phần cũng khác biệt với đám đông. Tôi nhớ lần đầu gặp Anh Thi là trong một đêm nhạc Pháp. Tôi đã ngẩn ngơ khi cô ngồi đó trong bộ trang phục màu đen với mái tóc xõa, cất lên những nốt đầu tiên của La Chanson d’Orphée (Manhã De Carnaval). Chất giọng nhẹ quá đỗi như chỉ là thủ thỉ đã khiến tôi trôi đi lơ đãng trong điệu bossa nova. Về sau tôi mới biết bài này cũng là bài đầu tiên mà cô thâu cho KẻJazz. Phải nói là một trong những bài mà tôi rất thích. Và về sau tôi cũng mới biết là cô “chuyên trị” bossa nova. Chúng tôi vẫn hay gọi đùa Anh Thi là “nữ hoàng bossa” là vì thế.
Nói đến cơ duyên giữa Anh Thi và KẻJazz thì chắc hẳn không thể nào khác là vì jazz. Vì cô yêu jazz và KẻJazz cũng yêu jazz. Những tâm hồn đồng điệu bắt lấy nhau trong hân hoan. Đó là lần Anh Thi viết thư cho KẻJazz, cũng là lần KẻJazz nghe tiếng hát đó và biết mình đã có thêm một tri kỷ.

Ngô Nhật Trường

Nàng Ipanema

Dáng em yêu kiều quá
Khi chân em nhẹ bước 
   Đi trên hè phố
Mang theo biển nắng
Thơm thơm trong làn gió
Thêm xôn xao hồn anh

Nắng trên da em nồng cháy
Lay lay nhịp bước
   Chân em đi tựa những
Câu thơ lời hát
Samba từng nốt
Thêm say say hồn anh

Ôi, cớ sao anh thấy cô quạnh thêm
Ôi, bỗng nhiên anh thấy sao buồn tênh
Ôi, mắt môi kia vẫn xa vời xa
Vì em quá tuyệt vời trong bao ao ước
Ai đó sẽ được cùng em chung bước

Biết chăng yêu là phút
   Giây cho đời sống
Thêm bao hạnh phúc
Bao yêu đương nồng cháy
Thênh thang em nhẹ bước
Em đi ngang đời anh

Garota de Ipanema

Olha que coisa mais linda
Mais cheia de graça
É ela menina
Que vem que passa
Num doce balanço
Caminho do mar

Moça do corpo dourado
Do sol de Ipanema
O seu balançado
É mais que um poema
É a coisa mais linda
Que eu já vi passar

Ah, porque estou tão sozinho
Ah, porque tudo e tão triste
Ah, a beleza que existe
A beleza que não é só minha
Que também passa sozinha

Ah, se ela soubesse
Que quando ela passa
O mundo sorrindo
Se enche de graça
E fica mais lindo
Por causa do amor

Lỗi Điệu

Nhạc: Antonio Carlos Jobim
Lời: Newton Mendonça
Lời Anh: Jon Hendricks & Jessie Cavanaugh
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Lê Vũ
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Phòng thâu & final mix: LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

LV: Nhạc của Antonio Jobin chẳng có bài nào dễ.  Nhạc phẩm Desafinado này cũng không ngoại lệ.  Tôi biết bạn đã hăm he dịch bài này từ lâu.  Dạo trước tôi cũng có bàn với Anh Thi (nữ hoàng bossa nova tại đất Sài Thành) về Desafinado như một bài sẽ thực hiện, cô cũng nói thôi đi! Tôi biết bài khó thật.  Khó dịch, khó hát. Nhưng nghe thì thật hấp dẫn.  Thôi thì đợi vậy…

Cho đến khi bạn gửi tôi bản dịch tựa là Lạc Điệu, mừng quá!  Tôi chỉ đề nghị sửa thành Lỗi Điệu vì hai chữ có dấu nặng nằm cạnh nhau thật khó hát.  Biết là bài khó hát nhưng khi thực hiện nó thì mới biết khó hát tới chừng nào.  Dĩ nhiên đánh khó thì đã chấp nhận rồi nhưng hát bài này thật là chật vật.  Có những đoạn tôi phải thâu đi thâu lại mấy mươi lần, cho đến vài bữa sau vẫn thấy không xong phải thâu lại. Cái khó của nhạc Jobim không chỉ ở vào những chuyển thể khó đoán trong giai điệu, mà còn nằm trong cách bỏ câu, bỏ nhịp thật khó khăn. Thêm vào đó tôi lại còn phải làm sao cho lời dịch qua tiếng Việt được hát trơn tru, thuận nhĩ với giai điệu hóc búa này. Thật là một thử thách đáng kể. Phải thở phào nhẹ nhõm khi hoàn tất bài này. Chỉ không biết là người nghe có thấy tôi bị “lỗi điệu” trong nhạc phẩm Lỗi Điệu này không?

NT: Tôi nhớ bạn có nói với tôi về nhạc phẩm này một hai lần. Tôi phải “ngâm tôm” vì lẽ, như bạn nói, giai điệu quá hóc búa. Nghe tới, nghe lui, tôi vẫn không ghi nhớ được bài nhạc. Đã không nhớ kỹ giai điệu thì khó mà nghĩ sao cho ra lời.
Nhưng bạn đã xử lý bài nhạc thật tài tình. Tôi nghe bạn hát nhịp chỏi êm ái như lụa. Giọng bạn trong như ánh nắng Brazil. Tiếng đàn trống nhộn nhịp như ngày hội. Bản nhạc thật vui tươi lại che dấu một câu chuyện tình buồn. Đây chắc cũng là một nét đặc thù của nhạc Brazil, khác hẳn với nhạc Việt. Một bài nhạc tình buồn Việt Nam thì, ôi thôi, thật là áo não.

Lỗi Điệu
Vì tình yêu giống như câu nhạc kia bất tận cùng
Ngàn thi nhân bấy lâu vẫn ca tụng khúc lạ lùng
Một tấu ca rất lả lướt dưới trăng thu ngời sáng thêm đa tình
Cớ sao giai điệu của đôi ta lạc lõng một mình

Ngày nao môi hôn em đã làm cơn sốt tuyệt vời
Giờ đây ca khúc xưa hết còn lộng lẫy thật rồi
Giống như em giờ đã quên đi lời hát ngày nao
Theo bossa nova làm (tim) ta lao đao

Khi xưa bên nhau tim ta reo cùng nhịp không hề sai
Giờ đây nghe sao quá khác xa
Vần trong câu nghe như đã thay
Vì em lỡ quên mất đi giai điệu đôi ta thuở nao nồng say
Giờ xem như câu em hát khi tim đã hư hại rồi

Thì xin em hãy cho tim đập nhịp của ngày nào
Và xin cất tiếng ca giao hòa câu hát mê say tình đầu
Ao ước đôi ta thêm mãi du dương trong tấu nhạc yêu
Là khi anh thôi lo âu cho nhau vì đôi con tim ta say sưa bao đắm sâu
Và em thôi không sai khi em bên anh
Khi cùng anh phút hoan ca

Slightly Out of Tune (Desafinado)

Love is like a never ending melody,
Poets have compared it to a symphony,
A symphony conducted by the lighting of the moon,
But our song of love is slightly out of tune

Once your kisses raised me to a fever pitch,
Now the orchestration doesn't seem so rich,
Seems to me you've changed the tune we used to sing,
Like the bossa nova love should swing

We used to harmonize two souls in perfect time,
Now the song is different
And the words don't even rhyme,
'Cause you forgot the melody our hearts would always croon,
And so what good's a heart that's slightly out of tune?

Tune your heart with mine the way it used to be,
Join with me in harmony and sing a song of love,
We're bound to get in tune again before too long,
There'll be no Desafinado when your heart belongs to me completely
Then you won't be slightly out of tune
You'll sing along with me!

Im Lặng Đêm Trời Sao

Nhạc: Antonio Carlos Jobim
Lời: Gene Lees
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Trình bày: Hồ Đắc Anh Thi
Phòng thâu: Hiệp Định Studio
Final mix: LeVuMusic Studio
Photo: Anh Thi, Graphics: MarcMarc

LV:  Tưởng rằng sẽ không trở lại với nhạc phẩm này nữa. Vậy mà chưa đầy một năm, “Im Lặng Đêm Trời Sao” một lần nữa được cho lên Ke Jazz, theo yêu cầu của ca sĩ cộng tác viên AT.
Tôi luôn cảm thấy hấp dẫn với giai điệu này. Tưởng rằng lúc trở lại sẽ không đủ hứng khởi, nhưng tôi ngạc nhiên với cảm giác như đánh một bài mới. Thế là lại có một phiên bản mới. Bossa nova của Jobim không phải loại nhạc dễ hát. Những nhịp phách chõi ông viết đòi hỏi người hát phải thật thấm nhuần với giai điệu để giữ cho hơi thở và phát âm đều đặn, tự nhiên. Đây là một điểm rất khác biệt với nhạc Việt. Có thể nói là không có nhạc phẩm Việt nào mang tính cách như vậy. Cũng vì thế những ai yêu thích nhạc Việt sẽ phải thật sự cởi mở tâm hồn âm nhạc mới thật sự nhận ra cái “ngoạn nhĩ” của nhạc bossa nova Ba Tây của Jobim, mà nhạc phẩm này là một điển hình. Hát khó vậy mà ca sĩ AT lại muốn hát vì cô yêu thích bossa nova. Mong rằng quí thính giả nghe “Im Lặng Đêm Trời Sao” lần này có thể cảm nhận được cái niềm mê thích bossa nova của người ca sĩ không chuyên nghiệp từ đất Sài Gòn. Mời thưởng thức.

Im Lặng Đêm Trời Sao

Đêm lặng im, trời sao lặng im
Cung đàn anh tựa như làn hơi
Trong lặng thinh từng giây nhẹ buốt trong tim anh

Tâm tình xin chìm theo mộng mơ
Âm thầm ta tựa vai kề nhau
Trên đồi cao, biển đêm tựa như một ước mơ, ước mơ rất êm đềm

Anh cầu mong thời gian ngừng trôi
Cho tình yêu ngàn thu nào phai
Đến khi tàn hơi lòng anh còn đắm say yêu em

Đễ anh quên đi cô đơn lạc loài
Những đêm khuya không nơi quay về
Ước mong em bên anh, ta tìm ta trong nhau
Tháng năm bao yêu thương ngọt ngào, ta có nhau

Quiet Nights of Quiet Stars

Quiet nights of quiet stars
Quiet chords from my guitar
Floating on the silence that surrounds us

Quiet thoughts and quiet dreams
Quiet walks by quiet streams
And a window that looks out on Corcovado, oh how lovely

This is where I want to be 
Here with you so close to me
'Til the final flicker of life's ember

I who was lost and lonely
Believing life was only
A bitter tragic joke, have found with you
The meaning of existence, oh my love

Khát Nước

Nhạc: Antônio Carlos Jobim
Lời: Vinícius de Moraes
Lời Anh: Norman Gimbel
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Lê Vũ 
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

NT:  Thú thật với bạn, khi tôi dịch bài này, tôi nghĩ đến một giọng nữ để diễn tả nỗi khát khao dày xé trong tim, ví von mình như cánh hoa sẽ héo úa khi thiếu vắng người yêu.  Một phần cũng vì âm ngữ Việt.  Nên tôi không biết ví như thế có quá ủy mị cho một đấng nam nhi như bạn không?

LV: Thật tình mà nói khi thực hiện nhạc phẩm này tôi hoàn toàn không có khái niệm gì về giọng nam hay giọng nữ cho bài.  Tôi chỉ bị cuốn hút bởi nhịp đập nóng bỏng cuồng dã của bossa nova mà Antonio Jobim đã cống hiến cho đời. Nếu dựa theo lời trong ngôn ngữ Việt thì, giống như bạn nói, người nam hát bài này có vẻ ủy mị, mê đắm quá.  Nhưng với cảm nhận của tôi về giai điệu thì không thể nói là ẻo lả, ủy mị chút nào.  Ngay cả hình ảnh của cánh hoa tàn khô, khát khao những giọt nước mưa như một ẩn dụ về trái tim của chàng trai mong mỏi mối tình nào đó, trong trí tưởng của tôi, là một hình ảnh tuyệt vời, không hề mang giới hạn của giới tính gì cả.  Một hình ảnh đầy ý nghĩa và say mê. Có thể tôi có chút thiên vị với nhạc bossa nova của nhạc sĩ này; nhưng biết nói sao bây giờ?  Đã mê làm sao không đắm?

NT: Tôi phục bạn đấy.  Lòng đam mê của bạn đã bóp nát những rào cản giới hạn mà chúng ta đã tự đặt ra rồi thường tự giam mình vào đó.  Bravo! Nếu mà có rượu ở đây thì tôi xin mời bạn một chén cho thỏa khát rồi ta cùng thưởng thức một bài nhạc nồng cháy đam mê.

Khát Nước

Tình anh nước mưa
Trái tim (em) cành hoa hồng
Vì anh xa cách, (sẽ) héo khô đời em
Chỉ riêng có anh với bao phép mầu
Cho em tươi vui như hoa hoặc tan tác u sầu

Ngọt ngào như nước mưa
Tưới lên cho cỏ cây được phục hồi
Ngọt ngào như nước mưa
Tưới lên cho cỏ cây được phục hồi

Và mưa rớt trên bãi sa mạc không người
Và mưa bay lướt sóng nước ngàn khơi
Rồi mưa sẽ rơi tưới cho đất thơm nồng
Xin cho mưa rơi thêm để thôi cơn khát trong lòng

Água De Beber

Your love is rain
My heart the flower
I need your love or I will die
My very life is your power
Will I wither and fade or bloom to the sky

Aqua de beber
Give the flower water to drink
Aqua de beber
Give the flower water to drink

The rain can fall on distant deserts
The rain can fall upon the sea
The rain can fall upon the flower
Since the rain has to fall let it fall on me

Niềm Vui

Nhạc: Antônio Carlos Jobim
Lời: Vinícius de Moraes
Lời Việt: Nguyễn Thảo & Lê Vũ
Trình bày: Lê Vũ
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

NT: Tôi rất yêu nhạc của Antônio Jobim, và nhất là điệu bossa nova mơn trớn như vuốt ve.  Trong những nhạc phẩm này, rất nhiều bài đã được dịch ra tiếng Anh, và cũng như được ghi âm bởi nhiều ca sĩ.  Ngoại trừ bài A Felicidade.  Tôi không hiểu vì lý do gì.  Gần đây, tôi mới được nghe Diana Panton và Karrin Allyson trình bày lời Bồ Đào Nha và một đoạn ngắn tiếng Anh.  Tôi cũng có nghe một ghi nhận (trên mạng) là có nhiều nhạc phẩm không nên dịch sang Anh Ngữ, và A Felicidade là một.
Tôi nghĩ:  bài nhạc hay quá.  Chẳng lẽ không có cách nào mang vào ngôn ngữ của mình sao?  Phải ráng.  Và phải đành dịch từ nguyên tác tiếng BĐN.  Lúc dịch, có một đoạn tôi cảm thấy bất ổn vì ý tưởng và cả hình tượng không có vẻ ăn nhậu gì với toàn bài.  Nhưng tôn trọng “bản chính”, tôi vẫn giữ nguyên như thế và gửi cho bạn.  Vài ngày sau, bạn điện thư cho tôi.  Bạn kiếm ra tờ nhạc, và có một phần tôi dịch không có trong nguyên tác.  Tôi thở phào: Hèn chi.

LV: Tôi có một lỗi lầm lớn khi thực hiện nhạc phẩm này:  Tôi chỉ dựa vào trí nhớ của mình về giai điệu này và cuốn Antonio Carlos Jobim Anthropology để giàn dựng bài.  Hoàn toàn không nghe những cách chơi trước.  Đến khi làm xong, hí hửng cho bạn nghe, bạn phán cho một câu: “Nghe giống như trong phòng trà, không giống như tao nghĩ…” (?).  Làm tôi cũng hơi cụt hứng. Sau đó tôi mới tìm nghe những phiên bản nổi tiếng đã chơi từ trước thì mới vỡ ra là mình đã chơi bài này trong theo một phong cách hoàn toàn khác!
Tuy nhiên nghe đi nghe lại, nghĩ tới nghĩ lui, tôi cho rằng cách chơi nhẹ nhàng của tôi cũng là một thí dụ điển hình của cách nghe nhạc khác nhau giữa các dân tộc.  Tôi với máu Việt chính thống đã vô tình biến nhạc phẩm này thành một bài mùi mẫn, thuận tai cho người nghe nhạc Việt hơn. Trong khi đó trình bày theo phong cách Ba Tây thì lại dồn dập, thôi thúc, thật tiêu biểu cho giòng nhạc samba/bossa nova nổi tiếng của dân tộc này.   Ngoài việc đàn đánh quá nhanh khó thực hiện, những câu hát phải thật nhanh với những nốt nhạc nối tiếp nhau trong những nhịp chõi dồn dập như trong bài này thì rõ là một thử thách tôi khó vượt qua được. Tuy nhiên tôi cũng dàn dựng lại nhạc phẩm này theo 3 tempo khác nhau để hy vọng là phần nào đó giới thiệu đến người nghe giai điệu đặc biệt này.

NT:  Tôi phải cảm ơn một người bạn là nhạc sĩ Ngô Minh Trí đã ân cần giới thiệu tên tuổi ông Jobim với tôi khoảng mười năm trước đây.  Mặc dù trước đó tôi đã có nghe nhạc của ông, nhưng chưa bao giờ biết đến tên của người đã dẫn đầu trào lưu nhạc Jazz của xứ Ba-Tây này.

LV: Tôi thì phải cảm ơn bạn đã mở ra một chân trời mới cho tôi qua giòng nhạc Jobim.  Tôi thật thưởng thức nét nhạc vô tiền khoáng hậu của người nhạc sĩ kỳ tài này.

Niềm Vui

Buồn đau xót xa không rời
Hạnh phúc một thoáng rồi thôi
Như chút sương đêm trên nụ hoa mới chớm
Thoáng long lanh âm thầm trong nắng ban mai tươi hồng
Chợt đâu cơn gió rét sương nhẹ nhàng run trên cánh hoa 
Rồi rớt rơi trong quạnh vắng như bao lệ tình

Niềm vui cho những người lầm than có đâu được bao lâu
Là hạnh phúc hão huyền giống trò hóa trang
Quanh năm chìm trong bôn ba
Bao nhiêu điều luôn cưu mang
Để cố sao cho được vui sống phút giây thần tiên ta luôn hoài trông mong
Dẫu rằng ai cũng biết sẽ không bao giờ lâu đâu
Là sẽ đến khi tàn những giấc mơ huy hoàng

Buồn đau xót xa không rời
Hạnh phúc một thoáng rồi thôi
Ôi như cánh lông chim nhẹ nhàng theo gió cuốn
Vút lên (cao) giữa trời xanh biếc như mây phiêu bồng
Nhẹ trong gió mới sớm
Nhưng rồi làm sao mãi bay cao
Vì sẽ có khi ngọn gió im hơi trong đời

A Felicidade

Tristeza nao tem fim
Felicidade sim
A felicidade e como gota
De orvalho numa petala de flor
Brilha tranquila
Depois de leve oscila
E cai como uma lagrima de amor

A felicidade do pobre parece
a grande ilusao do carnavao
A gente trabalha
O ano intero
Por um momento de sonho
Pra fazer a fantasia
De rei ou de pirata ou jardineira
Pra tudo se acabar na quarta feira

Tristeza nao tem fim
Felicidade sim
A felicidade a como a pluma
Que o vento vai levando pelo ar
Voa tao leve
Mas tem a vida breve
Precisa que haja vento sem parar