• Nguyên tác: L'Amour est bien plus fort que nous • Nhạc: Francis Lai • Lời: Pierre Barouh • Tựa Anh: Love is Stronger Far Than We • Lời Anh: Jerry Keller • Lời Việt: Nguyễn Thảo • Trình bày: Nguyễn Thảo • Hòa âm & phối khí: Lê Vũ • Ghi âm: ElevenSixteen • Final mix: LeVuMusic Studio • Graphics: Concept by MarcMarc
NT: Có một câu hỏi mà có lẽ bất cứ người nào thích ca hát đều nghĩ đến: Làm thế nào để tìm được tiếng nói riêng của mình?
Ở đây, “tiếng nói riêng” không đơn thuần là chất giọng. Một người có thể sở hữu một giọng hát rất đẹp, âm vực rộng, kỹ thuật vững vàng, nhưng khi nghe xong chúng ta vẫn không biết người ấy là ai. Ngược lại, có những ca sĩ không sở hữu một giọng hát hoàn hảo theo tiêu chuẩn cổ điển, thậm chí có những giới hạn rất rõ rệt, nhưng chỉ cần vài câu hát chúng ta đã nhận ra họ. Điều gì làm nên sự khác biệt ấy?
Billie Holiday không có một giọng hát lớn và chỉ có thể hát trong 1 bát-độ rưỡi. Chet Baker có một giọng mỏng và cũng khá giới hạn. Nhưng rất khó nhầm họ với một người khác. Điều khiến họ trở nên đặc biệt không chỉ là âm sắc mà còn là cách họ đặt chữ, trì hoãn nhịp, bỏ qua một nốt, kéo dài một hơi thở hay để lại một khoảng im lặng. Quan trọng hơn, đằng sau những lựa chọn ấy luôn có một cách nhìn về bài hát.
Vì thế, tiếng nói riêng có lẽ được hình thành khi ba yếu tố gặp nhau: con người, trải nghiệm sống và khả năng âm nhạc. Kỹ thuật cho người ca sĩ phương tiện để nói. Trải nghiệm cho họ điều để nói. Và cá tính quyết định họ sẽ nói điều ấy như thế nào.
Nhưng điều đó dẫn đến một câu hỏi khó hơn: Có thể nào một người hát nhạt nhẽo bởi chính con người họ cũng nhạt nhẽo?
Cũng có thể. Nhưng có lẽ ta nên đào sâu hơn một chút. Có những ca sĩ hát nhạt không phải vì họ không có đời sống nội tâm, mà bởi họ chưa biết cách đưa đời sống ấy vào âm nhạc. Khi hát, đầu óc họ bận rộn với vô số yêu cầu kỹ thuật: lấy hơi ở đâu, tạo chữ như thế nào, giữ cao độ ra sao, nốt nào cần kéo dài thêm, câu nào cần hát lớn. Tất cả những điều ấy đều cần thiết. Nhưng nếu toàn bộ ý thức của người ca sĩ chỉ dành cho việc thực hiện bài hát, sẽ chẳng còn bao nhiêu chỗ dành cho việc sống với bài hát.
Lại có những người ngoài đời rất sâu sắc nhưng khi hát trước micro lại không dám để người khác nhìn thấy mình. Họ ẩn sau kỹ thuật. Họ sợ một âm thanh không đẹp, sợ một câu hát quá nhỏ, sợ một khoảng im lặng kéo dài, sợ một chữ được hát nghe không đủ chất liệu “ca sĩ”. Vì vậy, mọi thứ đều đúng, đều đẹp, và thật… an toàn.
Nhưng đôi khi chính sự an toàn ấy làm cho âm nhạc trở nên vô vị. Một nốt nhạc không hoàn hảo nhưng chứa một cảm xúc thật đôi khi có sức sống hơn một nốt nhạc hoàn mỹ mà không tạo lên được cái không khí. Một khoảng lặng đúng lúc đôi khi mạnh hơn một nốt kéo cho thật dài, thật… khỏe. Và một câu hát gần như lời thì thầm đôi khi có thể khiến người nghe nhớ lâu hơn cả một cao trào.
Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận một điều có phần khắc nghiệt: không phải mọi nghệ sĩ đều có một đời sống thẩm mỹ phong phú như nhau. Một người ít tò mò về thế giới, ít quan sát người khác, ít đọc, ít nghe, ít suy nghĩ về những điều xảy ra chung quanh mình thì chất liệu mà họ mang vào nghệ thuật tất nhiên sẽ bị giới hạn. Kỹ thuật thanh nhạc có thể được luyện tập. Người ta có thể học cách lấy hơi, phát âm, giữ cao độ và điều khiển vibrato. Nhưng kỹ thuật không thể tự sản sinh ra chiều sâu.
Chiều sâu ấy thường đến từ cuộc sống. Một người ở tuổi hai mươi lăm có thể hát Lush Life (Say Đời) rất đẹp. Nhưng khi hát lại nó ở tuổi năm mươi lăm, bài hát có thể trở thành một câu chuyện hoàn toàn khác. Không nhất thiết bởi họ hát giỏi hơn, mà bởi một số câu trong bài hát lúc ấy không còn là những ý tưởng trừu tượng nữa, mà là họ đã sống qua chúng.
Có lẽ vì thế, muốn tìm tiếng nói riêng, đôi khi người ca sĩ phải ngừng hỏi: “Tôi nên hát câu này như thế nào?” và bắt đầu hỏi: “Cái lý do của câu hát này là gì?”
Chẳng hạn câu mở đầu trong I Get Along Without You Very Well (Khi Không Còn Em): “Bao lâu nay không có em, anh vẫn thế. Anh vẫn như thường.” Nếu chỉ đọc nghĩa của câu chữ, nhân vật đang nói rằng mình vẫn sống rất ổn khi không còn người yêu. Nhưng có thật vậy không? Người ấy đã thực sự vượt qua được những đắng cay chua xót của đổ vỡ? Hay anh ta chỉ đang cố thuyết phục chính mình? Đó là một lời tuyên bố bình thản, một sự tự ái, hay một lời nói dối tuyệt vọng? Và nếu chỉ cần một cơn mưa, một buổi chiều mùa xuân hay một kỷ niệm rất nhỏ cũng đủ làm tất cả trở về thì sao?
Và đó là phần người hát phải tự trả lời bằng chính kinh nghiệm bản thân. Có lẽ cũng từ những câu trả lời đó, cá tính nghệ thuật bắt đầu xuất hiện.
Hai ca sĩ có thể hát cùng một melody, cùng tempo, cùng hòa âm, thậm chí cùng một ban nhạc, nhưng người nghe vẫn có thể cảm thấy như đang nghe hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau. Một người có thể chỉ đang trình bày bài hát qua một quan diểm; người kia có thể có một quan điểm khác về cùng bài hát.
Chính vì vậy, người hát nên gạt bỏ những gì họ nhớ từ những phiên bản của ca sĩ khác, và phải trở lại với bài nhạc nguyên thủy. Họ phải chiêm nghiệm lời ca như đọc một bài thơ. Ngồi với một pianist. Hát thật đơn giản. Đừng hỏi người ca sĩ nổi tiếng kia đã hát chỗ này như thế nào. Hãy tự hỏi mình: nhân vật trong bài hát đang muốn nói gì, đang nói với ai, và điều gì họ muốn nói nhưng không thể nói ra.
Có lẽ chúng ta cũng không bao giờ thực sự “tìm thấy” tiếng nói riêng như tìm thấy một vật đã thất lạc. Nó không phải một phong cách mà người ca sĩ khám phá ở tuổi ba mươi rồi không thay đổi suốt đời. Nó sẽ tiếp tục biến đổi theo tuổi tác, những người chúng ta gặp, những người chúng ta yêu, những điều chúng ta mất, những cuốn sách chúng ta đọc, những bản nhạc chúng ta nghe và cách chúng ta nhìn lại chính cuộc đời mình.
Một người mới hát thường muốn hỏi: “Làm thế nào để người ta nhận ra tôi ngay từ câu hát đầu tiên?” Có lẽ nên thay câu hỏi ấy bằng một câu khác: “Khi tôi hát bài này, có điều gì trong đó chỉ có thể đến từ tôi không?” Nếu câu trả lời là có, người ca sĩ ấy có lẽ đã bắt đầu tìm thấy tiếng nói của mình. Không nhất thiết phải có một chất giọng kỳ lạ. Không cần cố tạo ra một kiểu vibrato riêng hay một cách phrasing khác người. Cố tình trở nên độc đáo đôi khi cũng chỉ là một hình thức bắt chước khác — bắt chước hình ảnh mà chính mình muốn trở thành.
Còn nếu câu trả lời vẫn là không, có lẽ người ca sĩ chưa cần phải vội vàng đi tìm một “phong cách”.
Hãy sống thêm một chút. Nghe thêm một chút. Đọc thêm một chút. Quan sát con người kỹ hơn một chút. Yêu, thất vọng, vui, mất mát, tha thứ, và đôi khi chỉ cần ngồi im để nhìn cuộc đời đi qua. Rồi trở lại với bài hát.
Bởi cuối cùng, một giọng hát đẹp có thể làm chúng ta chú ý trong vài phút. Kỹ thuật xuất sắc có thể khiến chúng ta thán phục. Nhưng điều khiến chúng ta muốn trở lại nghe một ca sĩ sau nhiều năm thường không phải là nốt cao, vibrato hay âm vực của họ. Đó là cảm giác rằng: Đằng sau giọng hát ấy có một con người.
Mình nói cho nhau hãy đợi mùa nắng qua
Và hãy ngơ đi dẫu ngàn muôn lý do
Hãy khép đôi mi vì lòng đã biết
Tình vẫn không buông tha đời đôi ta
Giờ phút năm xưa bao lời yêu đắm say
Từng ngón tay trôi trên thịt da ngất ngây
Thì có chi cho ta còn hoài nghi
Đã biết tim ta chỉ một tình si
Trời cho con tim để tìm đến rung động
Cuộc sống để sớt chia cùng với nhân người
Người tình thì mãi sống cho tình yêu
Và con tim biết chỉ một tình yêu
Vì thế ta nên đợi chờ mùa nắng qua
Chờ nói câu chia tay vì một lý do
Tình sẽ kêu tên ta dù lẩn tránh
Tình vẫn không buông tha đời đôi ta
We tell ourselves another season
We turn away and find the reason
We close our eyes to what we see
For love is stronger far than we
When we are close, the world is singin'
And when we touch, the moonlight is wingin'
And there's no way to disagree
For love is stronger far than we
When hearts are meant for caring
And lives are meant for sharing
Then we are joined by destiny
For love is stronger far than we
So, we may say another season
May say goodbye and find the reason
But love decides how things must be
For love is stronger far than we
Love is stronger far than we
kejazz.today 