Vì Em Tuyệt Vời

• Nguyên tác: Bei Mir Bist du Schoen
• Nhạc: Jacob Jacobs
• Lời: Sammy Cahn & Saul Chaplin
• Lời Việt: Nguyễn Thảo
• Trình bày: Ngô Nhật Trường
• Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
• Ghi âm: 1210 Studio (Saigon)
• Final mix: LeVuMusic Studio
• Graphics: Concept by MarcMarc

Jazz thường được xem là một ngôn ngữ âm nhạc mang màu sắc Mỹ và Anh ngữ. Điều này không sai, bởi phần lớn các ca khúc jazz tiêu chuẩn — những jazz standards — xuất phát từ Broadway, Tin Pan Alley, hay nền văn hóa Mỹ đầu thế kỷ XX. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, jazz chưa bao giờ thật sự thuộc về riêng một ngôn ngữ nào. Ngay từ bản chất, jazz là nghệ thuật của sự hấp thụ và biến đổi văn hóa.

Sinh ra tại New Orleans, jazz vốn đã là kết quả của nhiều dòng nhạc gặp nhau: nhịp điệu Phi châu, hòa âm Âu châu, thánh ca Tin Lành, blues, marching band, dân ca, và cả âm nhạc Caribbean. Có thể nói jazz ngay từ đầu đã là một thứ “hùm-bà-lằng” đầy sáng tạo.

Khi lan ra thế giới, jazz tiếp tục hấp thụ những nền văn hóa khác và tạo ra nhiều nhánh rất riêng.

Trong số đó, ảnh hưởng mạnh nhất có lẽ là Brazil. Sự kết hợp giữa jazz và samba tạo ra bossa nova — một thể loại mềm mại, tinh tế và đầy hòa âm phức tạp. Những ca khúc như The Girl from Ipanema hay Desafinado gần như đã trở thành một phần tự nhiên của kho tàng jazz quốc tế. Tiếng Bồ Đào Nha với âm điệu nhẹ và giàu nguyên âm đặc biệt phù hợp với phrasing jazz.

Pháp lại phát triển một hướng khác. Tại Paris, jazz hòa vào không khí nghệ thuật và trí thức của châu Âu. Từ đó sinh ra dòng Gypsy Jazz của Django Reinhardt — thứ jazz của guitar acoustic, violin, tốc độ và sự lãng mạn kiểu Âu châu. Đồng thời tiếng Pháp, với chất thơ và sự mềm mại, cũng tạo nên một phong cách vocal jazz rất riêng.

Ở vùng Caribe và thế giới nói tiếng Tây Ban Nha, jazz gặp nhịp clave và các cấu trúc đa tiết tấu châu Phi+Cuba để hình thành Latin Jazz và Afro-Cuban Jazz. Những nhạc sĩ như Chano Pozo đã làm thay đổi hoàn toàn cảm giác tiết tấu của jazz hiện đại. Nếu bebop cho jazz sự phức tạp hòa âm, thì Afro-Cuban jazz đem đến cho nó một thân thể mới để chuyển động.

Nhật Bản là một trường hợp rất đặc biệt. Dù không tạo ra một thể loại jazz riêng quá rõ rệt, nước này lại trở thành một trong những trung tâm thưởng thức và bảo tồn jazz lớn nhất thế giới. Tại Tokyo, văn hóa “jazz kissa” — các quán cà phê chuyên nghe jazz — phát triển mạnh suốt nhiều thập niên. Jazz Nhật thường mang vẻ đẹp tiết chế, cô độc và giàu không gian, phản ánh phần nào mỹ học Nhật Bản.

Trong khi đó, Bắc Âu phát triển một dạng jazz gần như thiền định. Những nghệ sĩ như Jan Garbarek tạo ra thứ âm nhạc lạnh, rộng và tĩnh lặng như phong cảnh mùa đông Scandinavia. Jazz ở đây ít “swing” hơn truyền thống Mỹ, nhưng giàu chiều sâu không gian và cảm giác nội tâm.

Điều thú vị là, càng lan rộng, jazz càng ít phụ thuộc vào ngôn ngữ nói. Một nhạc công ở São Paulo, một nghệ sĩ saxophone ở Paris, và một pianist ở Tokyo có thể cùng chơi với nhau mà gần như không cần chia sẻ cùng ngôn ngữ. Họ giao tiếp bằng hợp âm, nhịp điệu, tension, resolution, phrasing, và sự lắng nghe.

Có lẽ đó là điều đặc biệt nhất của jazz:  nó bắt đầu như tiếng nói của một đám người, nhưng cuối cùng trở thành một ngôn ngữ xuyên văn hóa — nơi mỗi dân tộc khi bước vào đều để lại dấu vết riêng của mình.

Ca khúc hôm nay là một ca khúc đặc biệt vì nó được sáng tác trong phạm vi ngôn ngữ và văn hóa của người Do Thái.  Xuất hiện vào năm 1932 trong một vở nhạc kịch ít ai biết.  Mãi đến năm 1937, bản nhạc này đã được “swing” hóa cũng như “Mỹ” hóa. Và chẳng bao lâu sau đó, phiên bản của The Andrew Sisters đã đưa ca khúc này vào đám nhạc thịnh hành của thập niên ấy.  Bravo đến Lê Vũ đã đưa hơi hướm Do Thái vào hòa âm jazz, và Ngô Nhật Trường đã thở hơi nóng của tp SàiGòn vào ca từ lãng mạn vừa Do Thái, vừa Mỹ vừa Việt này.

Vì Em Tuyệt Vời

Dù bao thiếu nữ đã bước qua đời sống anh
Mà anh luôn thấy trống vắng, chưa hề vấn vương
Rồi khi em đến bên anh, cho hồn anh xôn xao
Cho tình anh chớm biết bao buồn đau

Nhìn em duyên dáng, ánh mắt như hồ nước trong
Mùi hương ngây ngất khi gió hôn làn tóc em
Và anh muốn nói đôi câu, cho dù em hay đâu,
Bao lời trong tim anh thêm đậm sâu

"Bei mir bist du schoen", anh biết anh cần nói
"Bei mir bist du schoen", có em tuyệt vời
"Bei mir bist du schoen", anh nói đôi lời thôi
Cho em hiểu rằng: em nhất trên cõi đời

Và khi nói "bella, bella", hoặc như câu "wünderbar"
Mong em luôn tin bao nhiêu lời yêu thương anh trao về em
Hỡi em nghe tình anh, "bei mir bist du schoen"
Hãy hôn anh và nói sẽ yêu anh hoài

Bei Mir Bist du Schoen

Of all the girls I've known, and I've known some
Until I first met you, I was lonesome
And when you came in sight, dear, my heart grew light
And this old world seemed new to me

You're really swell, I have to admit you
Deserve expressions that really fit you
And so I've racked my brain, hoping to explain
All the things that you do to me

"Bei mir bist do schön", please let me explain
"Bei mir bist do schön", means you're grand
"Bei mir bist do schön", again I'll explain
It means you're the fairest in the land /

I could say, "bella, bella", or even "wünderbar"
Each language only helps me tell you how grand you are
I've tried to explain, "bei mir bist do schön"
So kiss me and say you understand

Tấu Khúc Tình Yêu Trong Thời AI

• Nguyên tác: Hymne à l'amour
• Nhạc: Marguerite Monnot
• Lời: Édith Piaf
• Lời Việt: Nguyễn Thảo
• Trình bày: Nguyễn Thảo X SunoAI
• Hòa âm & phối khí: SunoAI
• Ghi âm & final mix: ElevenSixteen
• Graphics: Concept by MarcMarc X LeonardoAI

Tình Yêu Trong Thời AI

Cô ngồi trong góc quán, bên cạnh khung cửa sổ hai lớp kính áp loại chống quang tử ngoại. Trên bàn, giữa lòng hai bàn tay, tách cà phê đen bốc lên một mùi thơm thân thuộc. Mùi hương đặc, đậm và trầm lặng, mang hơi hám chút đất ẩm, chút rễ cây, chút lá khô, chút gió, chút bóng đêm. Nó mang lại những mảng ký ức lỗ chỗ cô đã cố gợi lại để trì hoãn cái tàn phá của thời gian.

Mặt cà phê đen gợn những vòng đồng tâm giữa hai tay cô. Nó đã chứng kiến tất cả, đã nghe tất cả. Nhưng nó chẳng giữ lại dùm cho cô một điều gì. Chỉ một màu đen cho đến khi cạn tách.

Cô ngước lên, nhìn ra ngoài cửa sổ. Nắng chang chang mặc dù chiếc đồng hồ lượng tử hiện con số 4:13 sáng. Bên kia đường, dãy gia cư vẫn nằm im. Những khung cửa sổ vẫn còn đậm đen ngăn chặn ánh sáng. Ánh sáng ở đây có một màu xanh lạnh, mặc dù có độ nóng kinh hồn khi nó chạm vào da. Điều đó thường nhắc cô nghĩ đến màu nắng năm xưa, có màu hồng buổi bình minh và màu vàng cam buổi hoàng hôn. Nhưng hình ảnh mập mờ làm cô không còn dám chắc là mình đã từng thấy như vậy hay trí nhớ của cô đã ăn cắp những hình ảnh đó của người khác.

Đời sống ở đây từ lâu đã trở thành như vậy. Ký ức cộng đồng. Một hệ thống thư viện ký ức. Mượn vay. Lâu ngày thành ra không còn chắc là những gì mình “nhớ” thật sự đến từ đâu.

Nhưng có những thứ cô không bao giờ nộp vào. Cô giữ khư khư trong chỗ kín đáo.  Chẳng hạn như mùi khét từ mái tóc cháy nắng, mùi hăng hăng từ nách của Đăng, như cái cảm giác sôi động trên ngực của cô những khi Đăng hôn cô, và những đêm nằm bên cạnh nhau trong căn phòng nóng bức mồ hôi nhễ nhại, những buổi sáng vừa thức dậy nghe mưa đổ xuống trên mái nhà bằng ngói. Những thứ ấy, cô muốn giữ cho riêng mình. Cô không muốn cho ai mượn. Cô có cảm tưởng người mượn sẽ không bao giờ trả lại toàn vẹn được. Sẽ có một chút phai mờ, một chút nhàu nát. Và cô không muốn thế.

Đó là ký ức từ khoảng thập niên 2360 cho đến 2375, năm mà mọi thứ bị tàn phá, và cô cùng với một số đồng nghiệp đã bị cấp tốc bốc đi và đưa thẳng lên đây, một trạm tạm trú trên mặt trăng. Để chờ.

Cô mất liên lạc với Đăng từ đó, mặc dù cô vẫn tiếp tục nhắn tin qua những liên tuyến đến những vùng tạm cư trong không gian. Nhưng bặt tin.

Có lần có một người bạn của Đăng đã trốn về lại Trái Đất. Trước khi đi, anh có bảo cô rằng anh sẽ gắng tìm tin tức của Đăng, và nếu có anh ta sẽ cho cô hay. Nhưng đó là chuyện đã gần ba mươi năm trước. Có lẽ anh ta chẳng tìm ra được tin tức gì nên đã không liên lạc với cô, cũng có thể anh đã chẳng bao giờ có dịp trở lại nơi an toàn. Cũng có thể… Và có quá nhiều cái có thể như thế, dẫu không có cái nào dẫn đến điều cô cần biết.

Những người quen của cô dần dần đi định cư ở những hành tinh xa. Nơi tạm cư của cô vẫn tiếp tục đón người đến, đưa người đi. Mỗi ngày. Để ở lại nơi này, cô đã phải xin việc làm trong phòng lưu trữ hồ sơ. Ở trong một tòa nhà có tầng tầng lớp lớp máy siêu vi tính. Công việc của cô là hướng dẫn những người mới đến. Hệ thống siêu vi sẽ nhập vào não bộ để gạn gặt những hình ảnh, những âm thanh, những dữ kiện trước khi sắp đặt cho họ đi định cư. Công việc không đòi hỏi nhiều về kỹ thuật, nên khá nhàm chán. Nhưng ngược lại, cô được dịp giao tiếp với nhiều người từ nhiều nơi khác nhau. Một ngày nào đó, có thể cô sẽ tìm được chút manh mối về Đăng chăng? Cô nghĩ như thế.

Nhưng rồi số người đến từ từ ít dần. Trạm tạm trú cũng dần dà trở thành nơi định cư cho một số giống như cô.  Họ là những người vướng lại vì không có gì để kéo họ đi đến nơi nào khác.

Dẫu vậy, công việc của cô vẫn tiếp tục.

Mỗi ngày, từng người một bước vào căn phòng trống có trần thấp và lạnh, một chiếc ghế, một cái bàn nhỏ.  Và giàn máy khổng lồ. Họ ngồi xuống chiếc ghế kim loại đối diện cô. Sau vài câu hỏi căn bản, hệ thống sẽ nối những sợi dẫn thần kinh vào sau gáy họ. Rồi ký ức bắt đầu hiện lên trên màn hình lưu trữ.

Thoạt đầu cô không thích nhìn. Cô cảm thấy như mình đang xâm phạm đời tư của người khác. Xâm phạm vào những gì quá thầm kín.  Nhưng lâu dần, cô bắt đầu không cưỡng lại được sự tò mò.

Một người đàn bà già ôm xác đứa con nhỏ bên bờ biển đen sau chiến tranh khí quyển.

Một người đàn ông ngồi hàng giờ trong khoang tàu hỏng chỉ để nghe đi nghe lại tiếng cười của vợ trước lúc mất tín hiệu.

Một đứa bé nhìn đàn chim lần đầu tiên trong đời rồi khóc vì không hiểu tại sao nó khóc.

Một cặp tình nhân cãi nhau dữ dội trong căn bếp chật hẹp, rồi vài giờ sau lại ngồi ăn mì với nhau trong yên lặng.

Thoạt đầu cô chỉ xem đó như dữ liệu. Những mảnh vụn sinh học thần kinh. Nhưng càng nhìn, cô càng nhận ra đời sống con người hình như luôn đầy những vết nứt như thế. Không ai thật sự hiểu được nhau hoàn toàn. Không ai giữ được nhau mãi mãi. Người ta làm tổn thương nhau, phản bội nhau, bỏ rơi nhau, quên nhau.

Có lần cô đã xem ký ức của một người đàn ông từng sống với vợ suốt bốn mươi năm. Trong gần một nửa ký ức lưu trữ, ông ta cảm thấy cô độc. Có những lúc ông ngồi nhìn người vợ đang ngủ mà thấy bà như một người xa lạ.

Điều đó làm cô hoang mang nhiều ngày.

Cô từng nghĩ tình yêu là một thứ gì khác thường, một thứ gì ở trên tất cả. Một sự hòa làm một. Nhưng những ký ức kia khiến cô hiểu rằng ngay cả những người yêu nhau sâu đậm nhất cũng vẫn luôn đứng cách nhau một khoảng tối nào đó không thể vượt qua.

Rồi từ từ, suy nghĩ ấy lại dẫn cô đến một cảm giác khác.  Có lẽ chính vì con người không bao giờ thật sự giữ được nhau, nên việc muốn giữ lấy một ai đó mới trở nên đau đớn và đẹp đến vậy.

Những người trong kho lưu trữ thường nộp hết ký ức của họ vào hệ thống. Những mối tình. Những cuộc chia tay. Những lần làm tình. Những cái chết. Tất cả cuối cùng đều trở thành dữ liệu để xã hội dùng chung. Người ta xem ký ức như nước hay điện năng. Một tài nguyên tập thể.

Nhưng càng làm việc lâu trong phòng thu gặt ký ức, cô càng trở nên ích kỷ hơn với những điều thuộc về Đăng.  Cô không nộp.  Không phải vì sợ mất. Mà vì cô bắt đầu hiểu rằng ký ức cũng giống thân xác. Một khi bị quá nhiều người chạm vào, nó sẽ không còn nguyên vẹn nữa.

Có lần hệ thống đề nghị cô cập nhật kho ký ức cá nhân để đổi lấy thêm quyền cư trú dài hạn. Cô đã ngồi rất lâu trước màn hình xác nhận. Chỉ cần vài thao tác, những gì về Đăng sẽ được sao lưu vĩnh viễn. Không còn sợ lãng quên. Không còn sợ tế bào thần kinh mục nát theo tuổi già.

Nhưng cuối cùng cô vẫn tắt màn hình.

Nếu ký ức về Đăng bị phân tách thành dữ liệu, bị người khác xem, bị hệ thống phân loại, chỉnh sửa, phục dựng, thì Đăng sẽ không còn thật sự thuộc về cô nữa.  Mà tình cảm giữa Đăng và cô, sau cùng, có lẽ chỉ còn tồn tại nhờ chính sự mong manh đó, nhờ khả năng có thể bị mất đi, nhờ nỗi sợ quên lãng.

Sau đó cô xin nghỉ hưu, và cô mở cái quán này.  Chính Đăng và cô đã từng có ý định mở một cái quán nhỏ, đặt tên là Mỗi Ngày.  Họ đã từng đùa với nhau về đặt tên những món ăn thức uống nghe thật quái đản như Bún Nhớ, Canh Rau Tưởng Chừng Như, Cơm Chiên Quá Khứ, Cà Phê Bỗng Quên…

Bây giờ ngồi đây với tách cà phê trong quán của cô, cô thèm được nghe giọng nói trầm trầm của Đăng, tiếng cười sâu trong cổ họng, thèm được thấy đôi mắt đen lay láy của Đăng, thèm được chăm chú nhìn đôi môi đang mấp máy nói.

Như thể có một sự đồng cảm, tiếng nhạc từ trong chiếc máy hát của quán chợt vang lên một bài hát cũ mà cô đã kiến trúc từ một câu Đăng hát cô đã thâu lại năm nào.  Một đoạn ngắn thôi, cô đã tìm thấy trong chiếc điện thoại cũ mèm.  Và cô đã dùng nó để tạo nên cả một ca khúc, như người ta dùng một DNA để tạo lại một con người.  Hơi giống như vậy.  Hơi giống thôi.  Hay là cô đã tưởng như thế?

Cô nhớ vào lần đó, Đăng đã nói trong đêm mất điện, lúc hai người nằm nghe mưa đổ ngoài mái ngói: “Có khi điều làm người ta yêu nhau không phải vì sẽ ở mãi với nhau. Mà vì biết chắc một ngày nào đó sẽ mất nhau.”

Lúc ấy cô đã cười, cho rằng anh nói chuyện như mấy cuốn sách cũ.  Rồi bất chợt, Đăng đã cất tiếng hát.  Giọng của Đăng khàn khàn, ấm áp.  Cô đã nài nỉ anh hát lại để cô thâu vào điện thoại.  Anh cười, chờ cho cô mở điện thoại, rồi hát lại, nhưng chỉ một đoạn ngắn thôi, rồi anh hôn cô.

Bây giờ, ngồi giữa tầng tầng lớp lớp ký ức của nhân loại, cô mới hiểu có lẽ lời Đăng nói thật đúng.

Ngoài cửa kính, ánh sáng xanh lạnh vẫn cháy trắng mặt đường vắng ngắt.

Cô đưa tách cà phê lên môi.  Mùi đất ẩm và lá mục vẫn như cũ.  Và thật sâu trong tách cà phê đen, Đăng vẫn còn đó, cô và Đăng vẫn đang bên cạnh nhau, y nguyên, không hề một chút nhàu nát.

Nguyễn Thảo X ChatGPT

Tấu Khúc Tình Yêu

Trái đất này dù tàn vụn ra cát khô
Dẫu bầu trời một ngày rụng rơi tả tơi
Anh vẫn biết riêng anh không màng chi
Nếu em luôn còn mãi yêu anh

Nắng mai hồng nhẹ nhàng dâng hơi ấm yêu
Ngón tay nồng dịu dàng cho tim khẽ run
Và anh biết anh sẽ không cần chi
Hỡi em yêu, một lòng yêu em đắm say

Tận cùng tìm em khắp thế giới
Vàng vọt thời gian phai tóc rối
Vì em, anh sẽ mãi vì em
Mặt trời mặt trăng cho tắt ngúm
Bạc vàng trùng khơi anh đánh cắp
Anh quyết sẽ làm vừa lòng em

Bạn bè người thân anh chẳng thiết
Quê nhà rời xa không hối tiếc
Vì em, anh sẽ mãi vì em
Cho dẫu nhân thế họ cười chê
Anh thấy chẳng đáng gì sợ lo
Anh đã mãi mãi thuộc về em

Nếu một ngày, một ngày mang em đi rất xa
Mất em rồi, cuộc đời đã chia đôi chúng ta
Anh đã biết anh không màng chi
Chết theo em vì quá yêu em

Chúng ta cùng thuộc về thiên thu mãi sau
Giữa bao la, một màu xanh ôi đắm sâu
Một thế giới sẽ không còn sầu đau
Chúa thương ban mình sẽ bên nhau suốt đời

Hymne à l’amour

Le ciel bleu sur nous peut s’effondrer
Et la terre peut bien s’écrouler,
Peu m’importe si tu m’aimes,
Je me fous du monde entier.

Tant que l’amour inondera mes matins,
Tant que mon corps frémira sous tes mains,
Peu m’importent les problèmes,
Mon amour puisque tu m’aimes.

J’irais jusqu’au bout du monde,
Je me ferais teindre en blonde,
Si tu me le demandais.
J’irais décrocher la lune,
J’irais voler la fortune,
Si tu me le demandais

Je renierais ma patrie,
Je renierais mes amis,
Si tu me le demandais.
On peut bien rire de moi,
Je ferais n’importe quoi
Si tu me le demandais

Si un jour la vie t’arrache à moi,
Si tu meurs que tu sois loin de moi,
Peu m'importe si tu m’aimes
Car moi je mourrai aussi

J’irais jusqu’au bout du monde,
Je me ferais teindre en blonde,
Si tu me le demandais.
J’irais décrocher la lune,
J’irais voler la fortune,
Si tu me le demandais

Je renierais ma patrie,
Je renierais mes amis,
Si tu me le demandais.
On peut bien rire de moi,
Je ferais n’importe quoi
Si tu me le demandais

Nous aurons pour nous l’éternité,
Dans le bleu de toute l’immensité.
Dans le ciel, plus de problèmes.
Dieu réunit ceux qui s’aiment.