Tình Không Phai

• Nguyên tác: The Shadow of Your Smile
• Nhạc: Johnny Mandel
• Lời: Paul Francis Webster
• Lời Việt: Nguyễn Thảo
• Trình bày: Lê Vũ
• Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
• Ghi âm & final mix: LeVuMusic Studio
• Graphic concept by MarcMarc

LV: Cám ơn KJ

Cám ơn KJ đã cho tôi hơn mười năm — hơn mười năm của âm nhạc, của những người bạn, của những cuộc gặp gỡ tưởng như tình cờ mà rồi trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của tôi.

Mười năm ấy được dệt nên từ biết bao đêm trăn trở, chỉ vì một vài câu nhạc chưa tìm được cách cất lên cho trọn vẹn; từ những buổi sáng dậy thật sớm, khi trời còn chưa sáng, ôm đàn, vuốt phím để lần tìm một ý nhạc mong manh; từ những buổi chiều lái xe về nhà giữa dòng người như mắc cửi, thân còn kẹt ở giữa phố đông mà tâm hồn đã bay về một chốn nhạc nào đó thật xa, thật mơ hồ.

Cám ơn KJ đã trở thành một nhịp cầu để đưa tôi đến gần biết bao tâm hồn yêu nhạc ở khắp nơi. Cám ơn KJ đã cho tôi cơ hội được lắng nghe, được làm quen và dần dần thấu hiểu giọng hát của từng người bạn trong nhóm.

Mỗi tiếng hát là một tâm tình. Mỗi giọng ca mang theo một cá tính, một ký ức, một cách riêng để tìm đến âm nhạc. Có những điều không thể nhận ra ngay từ lần nghe đầu tiên, mà chỉ chậm rãi hiện lên sau biết bao lần tôi nghe đi nghe lại, chỉnh sửa từng chút một, cho đến khi hoàn tất một phiên bản mix cuối cùng. Với tôi, đó không chỉ là một công việc, mà là một niềm hân hạnh rất riêng tư — được lặng lẽ bước vào thế giới của mỗi người qua tiếng hát của họ.

Thật tình mà nói, dù mang tiếng là một trong hai người khởi xướng KJ từ thuở ban đầu, tôi lại khá thụ động trong những hoạt động đối ngoại của nhóm.

Tôi thường chỉ muốn ru rú trong căn phòng thu nhỏ của mình, làm những việc mình yêu thích. Tôi ngại lên sân khấu; ngại những trục trặc kỹ thuật không thể kiểm soát; ngại những âm thanh ồn ào, tán loạn chưa được lọc lựa; ngại phải nghe người hát sai nhịp, lạc nốt mà mình không thể sửa; ngại phải chơi với một ban nhạc xa lạ, không thể diễn tấu bài nhạc theo đúng điều mình hình dung.

Nói chung là… có quá nhiều thứ để ngại.

Và hơn hết, tôi ngại làm phiền người khác phải nghe mình hát, mình đàn live với đủ thứ khiếm khuyết mà bản thân tôi luôn nhìn thấy quá rõ.

Bởi vậy, có lẽ tôi là người duy nhất đến với chương trình cuối tuần vừa qua bằng một tâm trạng đầy ngập ngừng. Tôi mang theo không ít lo lắng, dè dặt, thậm chí đã chuẩn bị sẵn trong lòng những lý do để tự thu mình lại.

Nhưng rồi, vì cứ mãi loay hoay với những nỗi lo về kỹ thuật, tôi đã bỏ sót mất một điều quan trọng hơn tất cả.

Đó là tình “đồng đội” chân thành và thắm thiết giữa những người bạn đã cùng cộng tác với KJ suốt bao năm tháng.

Tôi đã rất xúc động khi được tay bắt mặt mừng với những người bạn từ phương xa. Trong số đó có những người trước đây chúng tôi chỉ biết nhau qua điện thư, qua những lời nhắn ngắn ngủi và qua tiếng hát gửi vào ngã Google. Vậy mà khi gặp nhau ngoài đời, khoảng cách dường như tan biến rất nhanh. Những người từng chỉ hiện diện qua tiếng hát bỗng trở nên gần gũi như đã quen từ lâu.

Tình “chiến hữu” trong nhóm KJ thật đậm đà và chân thành. Nó không ồn ào, không cần phải nói nhiều, nhưng hiện diện trong từng cái bắt tay, từng ánh mắt, từng câu hỏi thăm và từng khoảnh khắc cùng nhau chia sẻ. Chính tình bạn ấy đã giúp tôi nhận ra rằng âm nhạc chưa bao giờ chỉ là những nốt nhạc, những bản phối hay những vấn đề kỹ thuật. Điều quý giá nhất mà âm nhạc mang lại chính là con người — là sự gặp gỡ, đồng cảm và gắn bó giữa những tâm hồn tưởng như rất xa nhau.

Nhờ chương trình vừa qua, tôi mới hiểu rằng những điều mình từng lo sợ thật ra không quan trọng đến thế. Một tiếng hát có thể chưa hoàn hảo, một phần trình diễn có thể còn khiếm khuyết, âm thanh có thể đôi lúc chưa như ý, nhưng tất cả những điều ấy đều trở nên nhỏ bé trước niềm vui được gặp nhau, được cùng đứng chung trong một kỷ niệm, được biết rằng sau bao năm, chúng ta vẫn còn ở đây và vẫn còn muốn hát cùng nhau.

Cám ơn ông bạn già NT và người bạn mới DQ đã bỏ biết bao công sức để thực hiện chương trình, để chúng ta có được một dịp gặp nhau quý báu như thế.

Thật là công đức vô hạn!

Để kỷ niệm chuyến Tây Du này, tôi xin đưa lên một phiên bản mới của Tình Không Phai — nhạc phẩm mà KJ đã post đầu tiên cách đây đúng mười năm.

Mười năm rồi.

Nhìn lại chặng đường ấy, tôi nhận ra mình không chỉ đã đi qua một hành trình âm nhạc. Tôi đã đi qua một hành trình của tình bạn, của những đổi thay diệu kỳ trong lòng mình.

Cám ơn KJ đã đưa tôi đến một nơi chốn thật tươi đẹp trong con đường âm nhạc khiêm nhường của mình.

Và cám ơn KJ đã cho tôi những người bạn — những người làm cho mười năm ấy không chỉ là một quãng thời gian, mà là một phần ký ức sẽ còn ấp ủ rất lâu trong lòng tôi.

Tình Không Phai

Nụ cười em xưa vẫn còn ngất ngây cuộc tình
Vầng trăng đêm nao đã làm đắm say hồn anh
Giữ cho nhau đời nhau, ta tìm mắt nhau
Những tin yêu về sau đã từ bấy lâu

Ngàn sao lung linh giữa trời bóng em mờ rồi
Giọt sương long lanh giấc mộng, ướt trên làn môi
Để anh mơ ngàn sau về em
Nhớ thương xin gửi theo lòng đêm
Chút hương môi dường như còn nguyên
Tình ấy không bao giờ quên

The Shadow of Your Smile

The shadow of your smile when you are gone
Will color all my dreams and light the dawn
Look into my eyes, my love and see
All the lovely things you are to me

Our wistful little star was far too high
A teardrop kissed your lips, and so did I
Now when I remember spring
All the joy that love can bring
I will be remembering
The shadow of your smile

Tình Hoài Không Buông Tha

• Nguyên tác: L'Amour est bien plus fort que nous
• Nhạc: Francis Lai
• Lời: Pierre Barouh
• Tựa Anh: Love is Stronger Far Than We
• Lời Anh: Jerry Keller
• Lời Việt: Nguyễn Thảo
• Trình bày: Nguyễn Thảo
• Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
• Ghi âm: ElevenSixteen
• Final mix: LeVuMusic Studio
• Graphics: Concept by MarcMarc

NT:  Có một câu hỏi mà có lẽ bất cứ người nào thích ca hát đều nghĩ đến: Làm thế nào để tìm được tiếng nói riêng của mình?

Ở đây, “tiếng nói riêng” không đơn thuần là chất giọng. Một người có thể sở hữu một giọng hát rất đẹp, âm vực rộng, kỹ thuật vững vàng, nhưng khi nghe xong chúng ta vẫn không biết người ấy là ai. Ngược lại, có những ca sĩ không sở hữu một giọng hát hoàn hảo theo tiêu chuẩn cổ điển, thậm chí có những giới hạn rất rõ rệt, nhưng chỉ cần vài câu hát chúng ta đã nhận ra họ.  Điều gì làm nên sự khác biệt ấy?

Billie Holiday không có một giọng hát lớn và chỉ có thể hát trong 1 bát-độ rưỡi. Chet Baker có một giọng mỏng và cũng khá giới hạn. Nhưng rất khó nhầm họ với một người khác. Điều khiến họ trở nên đặc biệt không chỉ là âm sắc mà còn là cách họ đặt chữ, trì hoãn nhịp, bỏ qua một nốt, kéo dài một hơi thở hay để lại một khoảng im lặng. Quan trọng hơn, đằng sau những lựa chọn ấy luôn có một cách nhìn về bài hát.

Vì thế, tiếng nói riêng có lẽ được hình thành khi ba yếu tố gặp nhau: con người, trải nghiệm sống và khả năng âm nhạc. Kỹ thuật cho người ca sĩ phương tiện để nói. Trải nghiệm cho họ điều để nói. Và cá tính quyết định họ sẽ nói điều ấy như thế nào.

Nhưng điều đó dẫn đến một câu hỏi khó hơn: Có thể nào một người hát nhạt nhẽo bởi chính con người họ cũng nhạt nhẽo?

Cũng có thể. Nhưng có lẽ ta nên đào sâu hơn một chút.  Có những ca sĩ hát nhạt không phải vì họ không có đời sống nội tâm, mà bởi họ chưa biết cách đưa đời sống ấy vào âm nhạc. Khi hát, đầu óc họ bận rộn với vô số yêu cầu kỹ thuật: lấy hơi ở đâu, tạo chữ như thế nào, giữ cao độ ra sao, nốt nào cần kéo dài thêm, câu nào cần hát lớn. Tất cả những điều ấy đều cần thiết. Nhưng nếu toàn bộ ý thức của người ca sĩ chỉ dành cho việc thực hiện bài hát, sẽ chẳng còn bao nhiêu chỗ dành cho việc sống với bài hát.

Lại có những người ngoài đời rất sâu sắc nhưng khi hát trước micro lại không dám để người khác nhìn thấy mình. Họ ẩn sau kỹ thuật. Họ sợ một âm thanh không đẹp, sợ một câu hát quá nhỏ, sợ một khoảng im lặng kéo dài, sợ một chữ được hát nghe không đủ chất liệu “ca sĩ”. Vì vậy, mọi thứ đều đúng, đều đẹp, và thật… an toàn.

Nhưng đôi khi chính sự an toàn ấy làm cho âm nhạc trở nên vô vị.  Một nốt nhạc không hoàn hảo nhưng chứa một cảm xúc thật đôi khi có sức sống hơn một nốt nhạc hoàn mỹ mà không tạo lên được cái không khí. Một khoảng lặng đúng lúc đôi khi mạnh hơn một nốt kéo cho thật dài, thật… khỏe. Và một câu hát gần như lời thì thầm đôi khi có thể khiến người nghe nhớ lâu hơn cả một cao trào.

Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận một điều có phần khắc nghiệt: không phải mọi nghệ sĩ đều có một đời sống thẩm mỹ phong phú như nhau.  Một người ít tò mò về thế giới, ít quan sát người khác, ít đọc, ít nghe, ít suy nghĩ về những điều xảy ra chung quanh mình thì chất liệu mà họ mang vào nghệ thuật tất nhiên sẽ bị giới hạn. Kỹ thuật thanh nhạc có thể được luyện tập. Người ta có thể học cách lấy hơi, phát âm, giữ cao độ và điều khiển vibrato. Nhưng kỹ thuật không thể tự sản sinh ra chiều sâu.

Chiều sâu ấy thường đến từ cuộc sống.  Một người ở tuổi hai mươi lăm có thể hát Lush Life (Say Đời) rất đẹp. Nhưng khi hát lại nó ở tuổi năm mươi lăm, bài hát có thể trở thành một câu chuyện hoàn toàn khác. Không nhất thiết bởi họ hát giỏi hơn, mà bởi một số câu trong bài hát lúc ấy không còn là những ý tưởng trừu tượng nữa, mà là họ đã sống qua chúng.

Có lẽ vì thế, muốn tìm tiếng nói riêng, đôi khi người ca sĩ phải ngừng hỏi: “Tôi nên hát câu này như thế nào?” và bắt đầu hỏi: “Cái lý do của câu hát này là gì?”

Chẳng hạn câu mở đầu trong I Get Along Without You Very Well (Khi Không Còn Em): “Bao lâu nay không có em, anh vẫn thế. Anh vẫn như thường.” Nếu chỉ đọc nghĩa của câu chữ, nhân vật đang nói rằng mình vẫn sống rất ổn khi không còn người yêu.  Nhưng có thật vậy không? Người ấy đã thực sự vượt qua được những đắng cay chua xót của đổ vỡ? Hay anh ta chỉ đang cố thuyết phục chính mình? Đó là một lời tuyên bố bình thản, một sự tự ái, hay một lời nói dối tuyệt vọng? Và nếu chỉ cần một cơn mưa, một buổi chiều mùa xuân hay một kỷ niệm rất nhỏ cũng đủ làm tất cả trở về thì sao?

Và đó là phần người hát phải tự trả lời bằng chính kinh nghiệm bản thân.  Có lẽ cũng từ những câu trả lời đó, cá tính nghệ thuật bắt đầu xuất hiện.

Hai ca sĩ có thể hát cùng một melody, cùng tempo, cùng hòa âm, thậm chí cùng một ban nhạc, nhưng người nghe vẫn có thể cảm thấy như đang nghe hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau. Một người có thể chỉ đang trình bày bài hát qua một quan diểm; người kia có thể có một quan điểm khác về cùng bài hát.

Chính vì vậy, người hát nên gạt bỏ những gì họ nhớ từ những phiên bản của ca sĩ khác, và phải trở lại với bài nhạc nguyên thủy. Họ phải chiêm nghiệm lời ca như đọc một bài thơ. Ngồi với một pianist. Hát thật đơn giản. Đừng hỏi người ca sĩ nổi tiếng kia đã hát chỗ này như thế nào. Hãy tự hỏi mình: nhân vật trong bài hát đang muốn nói gì, đang nói với ai, và điều gì họ muốn nói nhưng không thể nói ra.

Có lẽ chúng ta cũng không bao giờ thực sự “tìm thấy” tiếng nói riêng như tìm thấy một vật đã thất lạc. Nó không phải một phong cách mà người ca sĩ khám phá ở tuổi ba mươi rồi không thay đổi suốt đời. Nó sẽ tiếp tục biến đổi theo tuổi tác, những người chúng ta gặp, những người chúng ta yêu, những điều chúng ta mất, những cuốn sách chúng ta đọc, những bản nhạc chúng ta nghe và cách chúng ta nhìn lại chính cuộc đời mình.

Một người mới hát thường muốn hỏi: “Làm thế nào để người ta nhận ra tôi ngay từ câu hát đầu tiên?” Có lẽ nên thay câu hỏi ấy bằng một câu khác:  “Khi tôi hát bài này, có điều gì trong đó chỉ có thể đến từ tôi không?”  Nếu câu trả lời là có, người ca sĩ ấy có lẽ đã bắt đầu tìm thấy tiếng nói của mình. Không nhất thiết phải có một chất giọng kỳ lạ. Không cần cố tạo ra một kiểu vibrato riêng hay một cách phrasing khác người. Cố tình trở nên độc đáo đôi khi cũng chỉ là một hình thức bắt chước khác — bắt chước hình ảnh mà chính mình muốn trở thành.

Còn nếu câu trả lời vẫn là không, có lẽ người ca sĩ chưa cần phải vội vàng đi tìm một “phong cách”.

Hãy sống thêm một chút. Nghe thêm một chút. Đọc thêm một chút. Quan sát con người kỹ hơn một chút. Yêu, thất vọng, vui, mất mát, tha thứ, và đôi khi chỉ cần ngồi im để nhìn cuộc đời đi qua.  Rồi trở lại với bài hát.

Bởi cuối cùng, một giọng hát đẹp có thể làm chúng ta chú ý trong vài phút. Kỹ thuật xuất sắc có thể khiến chúng ta thán phục. Nhưng điều khiến chúng ta muốn trở lại nghe một ca sĩ sau nhiều năm thường không phải là nốt cao, vibrato hay âm vực của họ.  Đó là cảm giác rằng: Đằng sau giọng hát ấy có một con người.

Tình Hoài Không Buông Tha

Mình nói cho nhau hãy đợi mùa nắng qua
Và hãy ngơ đi dẫu ngàn muôn lý do
Hãy khép đôi mi vì lòng đã biết
Tình vẫn không buông tha đời đôi ta

Giờ phút năm xưa bao lời yêu đắm say
Từng ngón tay trôi trên thịt da ngất ngây
Thì có chi cho ta còn hoài nghi
Đã biết tim ta chỉ một tình si

Trời cho con tim để tìm đến rung động
Cuộc sống để sớt chia cùng với nhân người
Người tình thì mãi sống cho tình yêu
Và con tim biết chỉ một tình yêu

Vì thế ta nên đợi chờ mùa nắng qua
Chờ nói câu chia tay vì một lý do
Tình sẽ kêu tên ta dù lẩn tránh
Tình vẫn không buông tha đời đôi ta

Love is Stronger Far From We

We tell ourselves another season
We turn away and find the reason
We close our eyes to what we see
For love is stronger far than we

When we are close, the world is singin'
And when we touch, the moonlight is wingin'
And there's no way to disagree
For love is stronger far than we

When hearts are meant for caring
And lives are meant for sharing
Then we are joined by destiny
For love is stronger far than we

So, we may say another season
May say goodbye and find the reason
But love decides how things must be
For love is stronger far than we
Love is stronger far than we