Từ Độ Thế Giới Khơi Nguồn

Nhạc & lời: Thomas Waits & Kathleen Brennan
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Nguyễn Thảo
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Ghi âm: ElevenSixteen Soundspace
Final mix: LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

NT: Thời sinh viên với nhiều lý tưởng viển vông, tôi và lũ bạn có lần bàn cãi rất sôi nổi về một vấn đề hội họa: có nên để tựa đề làm ảnh hưởng đến mức thẩm định của tác phẩm nghệ thuật. Nói cách khác, tác phẩm tự nó có chuyên chở được trọn vẹn giá trị nghệ thuật, hay phải được cần đến những dữ kiện khác, dựa vào bối cảnh xã hội, tâm lý, v.v… Chuyện tranh luận năm xưa dường như vẫn còn tiếp diễn trên báo chí đó đây.

Nhắc như vậy vì All the World is Green là một ca khúc khá dễ nghe, ca từ phảng phất điều gì hơi khó hiểu. Nhưng chung chung thì dường như chỉ thiếu mạch lạc, thiếu một số dữ kiện để liên kết câu chuyện. Có lẽ vì vậy, tôi nghĩ mình cần phải chú giải thêm.

Tom Waits viết ca khúc này cho một vở nhạc kịch ít người biết đến, mang một cái tựa khó khăn: Woyzeck. Nhân vật chính là một chàng lính tên Franz Woyzeck, đem lòng thương yêu cô Marie. Nhưng nàng đã bỏ anh ta và đi theo một người khác. Trong cơn ghen điên cuồng, anh đã giết nàng. Ca khúc này anh đã hát bên xác người yêu, trước khi anh tự kết liễu mạng sống của chính mình.

Trong lời nhạc, có câu The face forgives the mirror. The worm forgives the plow. The question begs the answer, can you forgive me somehow? Thật là đẹp. Con trùn tha thứ lưỡi cày, Tom đã lấy từ một bài thơ của William Blake, nói về cái chết được bào chữa như điều cần thiết cho lý tưởng. Câu trước đó lại làm tôi nhớ đến câu thơ tương truyền là của vua Tự Đức, Đập cổ kính ra tìm lấy bóng, xếp tàn y lại để dành hương. Ở đây thì không đập kiếng, mà chỉ có đặc một niềm hối hận dày vò. Một câu khác, He’s balancing a diamond on a blade of grass, hình ảnh cũng đẹp không kém. Lẽ dĩ nhiên câu hỏi là, ai vậy? Ai có khả năng để đặt viên ngọc như vậy?

Duchamp, một họa sĩ tên tuổi đã nói rằng, nghệ thuật từ thế kỷ 20 sẽ được tiếp tục hoàn tất qua những thẩm định của người thưởng ngoạn. Những điều mơ hồ khó hiểu sẽ gợi lên những câu hỏi, và đòi hỏi những câu trả lời đứng đắn. Trong âm nhạc, điều này không thể chối cãi được. Những phiên bản khác nhau quả thật là những câu trả lời, là kết quả suy tư của nhạc sĩ cũng như ca sĩ, và đã làm cho ca khúc thêm lóng lánh nhiều màu sắc như những viên kim cương.

LV: Theo tôi, nhạc phẩm này mang nặng khynh hướng nhạc folk trong tiết tấu và cách chuyển hợp âm.  Vì thế nên tôi đã xử dụng mandoline và ukulele để làm nhạc nền. Theo gợi ý của bạn, tôi dùng tiếng banjo để làm nhạc chuyển đoạn ở giữa bài.  Nhờ vậy mà cây đàn banjo mua từ mấy tháng trước đang nằm đó đóng bụi được mang ra xử dụng. Vì không quen thuộc với cách đánh banjo cơ bản nên tôi chỉ đánh mò cho ra câu nhạc.  Cũng may vì nó là đàn giây nên cũng không phải khó khăn cho lắm cho tôi.   Nhưng không biết người nghe thì thấy ra sao? Có lẽ tôi cũng chỉ là một kẻ thưởng ngoạn khác đặt câu hỏi cho bài và tự trả lời lấy mà thôi…

Từ Độ Thế Giới Khơi Nguồn page

Đại dương ngơ ngác anh rơi vào
Từ ngày em đến bên anh
Bạt ngàn sóng nước, anh trôi về đâu
Để được cùng sống bên em?

Màu trời xanh biếc mắt hoang ngây ngất
Lòng người thêm đảo điên say.
Làm vua chúa biến thân cơ hàn,
Ăn mày hóa ông hoàng.

Vờ rằng ta đã không duyên nợ gì
Tìm chi thế giới nguyên sơ.
Về đâu năm tháng thuở nao ta bên nhau,
Nghìn thu thế giới hoang đường.

Hình dung đôi lúc thứ tha gương soi.
Loài giun tha nhát cuốc sâu.
Thì này câu hỏi mong câu trả lời,
Thể nào tha thứ anh không?

Một lần cho chấm dứt câu chuyện đời
Mình theo đến chốn mãi xuân tươi.
Nhạc êm ái ru đôi ta trong mơ
Ngàn tơ liễu xanh hoài

Vờ rằng ta đã không duyên nợ gì
Từ khi thế giới nguyên sơ. 
Về trong năm tháng thuở nao ta yêu nhau, 
Nghìn thu thế giới mơ hồ.

Vầng trăng óng buông tơ vàng
Ngày hè cho tiếc nuối mênh mang
Vì tình ta chết bao nhiêu lần?
Chìm vào thế giới hoang sơ.

Đặt hạt ngọc biếc long lanh ban mai
Đầu ngọn cỏ xanh non
Thành giọt sương rớt rơi trên mộ phần
Từ độ thế giới khơi nguồn.
All the World is Green

I fell into the ocean
When you became my wife
I risked it all against the sea
To have a better life

Marie you are the wild blue sky
Men do foolish things
You turn kings into beggars 
Beggars into kings

Pretend that you owe me nothing 
And all the world is green
We can bring back the old days again 
When all the world is green

The face forgives the mirror 
The worm forgives the plow 
The question begs the answer 
Can you forgive me somehow?

Maybe when our story's over 
We'll go where it's always spring 
The band is playing our song again 
All the world is green

Pretend that you owe me nothing 
And all the world is green 
Can we bring back the old days again 
When all the world is green

Moon is yellow silver 
Oh, the things that summer brings 
It's a love you'd kill for 
And all the world is green

He's balancing a diamond 
On a blade of grass 
The dew will settle on our graves
When all the world is green

Say Đời

Nhạc & lời: Billy Strayhorn
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Nguyễn Thảo
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Ghi âm: ElevenSixteen SoundSpace
Final mix: LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

NT: Lush Life có lẽ là ca khúc duy nhất mà tôi biết của một nhạc sĩ piano rất trẻ thời ấy. Nghe nói rằng Billy Strayhorn viết lúc 16 tuổi một ca khúc mang tựa đề là Life is Lonely. Vài năm sau, vào 1948, ca khúc này được trình diễn lần đầu tại Carnegie Hall với tựa đề mới, Lush Life, và đã nhanh chóng trở thành một jazz standard.  Ông còn có những bản nhạc khác nhưng hầu như đều dành cho nhạc khí, chẳng hạn như Take the A-Train viết chung với Duke Ellington.

Tôi biết bạn có nhiều trở ngại khi phối khí bài này. Có rất nhiều ca, nhạc sĩ đã phải bỏ ý định diễn ca khúc này, trong đó có cả Frank Sinatra. Trong một buổi tập vào năm 1958, FS tuyên bố ông sẽ phải trở lại với nó trong vòng một năm, nhưng hình như sau đó ông không bao giờ thực hiện ý định này.

Từ ngữ của Lush Life là một thử thách lớn cho nhiều ca sĩ. Những distingué, poignant cho đến cụm chữ where one relaxes on the axis of the wheel of life to get the feel of life nghe như một tongue-twister. Cấu trúc của bài cũng khác thường; một intro dài bằng một nửa bài nhạc, một chút điệp khúc, rồi outro. Những phá cách này đã làm điêu đứng bao nhiêu nhạc sĩ qua bao thời đại.

Mà cũng may, tôi chỉ hát… lời Việt.

LV: Nói là có nhiều trở ngại khi phối khí là chưa đủ đâu. Phải nói thêm là có nhiều nghi ngờ, hoang mang nữa. Nếu bạn nói là lời nguyên bản của bài có những chỗ “lẹo lưỡi” thì tôi phải thêm vào là những phá cách trong giai điệu khiến tôi muốn “loạn óc”. Nếu không phải là vì nghe Natalie Cole hát bài một cách nhẹ nhàng, êm ả, đầy sức thuyết phục thì tôi cũng ém nhẹm bài này nữa, dù đã ém nhẹm nó từ khá lâu rồi. Thú thật là khi làm xong bản nháp tôi cũng có chút nghi ngờ là bạn sẽ không hát được bài này cho ra hồn. Vì thế nên khi nhận được file tiếng hát của bạn tôi phải công nhận là cần ngả nón chào thua, thán phục bạn nhiều đó nhé. Dĩ nhiên nhạc phẩm jazz này sẽ chọn lọc người nghe vì đây không phải là nhạc cho đại đa số quần chúng. Mong thính giả của KeJazz đón nhận.

Say Đời page

Cuộc đời quen mua vui
  trong cơn say sưa bao nhiêu đêm.
Phồn hoa cho ta thêm quên.
Vòng đời xoay nhanh nhanh,
  khi ta loay hoay
  cùng đèn hoa liên hoan.
Ta nếm hơi cay thơm ngon,
Men jazz, rượu cháy tim.
Họ ngồi quanh đây,
  Mặt buồn và mi cong, mơ xa xăm.
Đẹp tựa như trong tranh.
Huyền hoặc, ôi mong manh,
  Nhạt nhòa thời gian,
  Cùng giòng đời trôi xa.
Những thiếu nữ thoáng qua tim ta (như)
Cổ tích giữa khuya

Bỗng một ngày gặp em đã hát lời mị mê
Làm ta thấy thật cuồng điên.
Thất thần vì nhìn em, nụ cười thật quạnh hiu
Đượm bao nét sầu đau.
Ôi, thấy tình yêu quá vẹn toàn.
Nhưng ta đã sai lầm.
Thật vậy, đã lầm to…

Đời, giờ lại vẫn trơ trọi,
Dù rằng mới năm rồi
Mọi điều tựa như rất thật.
Giờ thì đời ta quá tơi bời.
Bao câu nói ân cần
Chỉ làm ta thêm chán chường.

Một tuần mong nguôi ngoai giữa thành đô Paris.
Dù trên môi ta luôn cười như đã quên hết rồi.
Ta thề, không hối tiếc, đợi chờ
Dù sâu kín trong hồn
Tình yêu em luôn bốc cháy.

Yêu đương cho thế nhân
Đảo điên say ái ân.
Ta say đời riêng ta
Bên ly rượu đắng.
Bàn ghế im vắng
Theo tháng năm hoang phế thôi.
Quạnh hiu đưa ta đi vào lãng quên…
	
Đời, giờ lại quá u buồn,
Dù rằng mới hôm nào
Niềm vui kia như bất tận.
Giờ này, lòng ta quá tơi bời.
Mặc bao tiếng gọi mời
Chỉ còn mong xa lánh đời.

Một tuần đi lang thang trên đường khuya London.
Tìm quên sao vẫn còn như luôn ngóng trông
Ta thề, thôi hối tiếc đau buồn
Dù sâu kín trong hồn
Tình yêu em luôn bốc cháy

Mặc hết nhân thế
Mãi say sưa ái ân.
Ta say đời riêng ta
Bên ly rượu đắng.
Bàn ghế im vắng
Theo tháng năm hoang phế thôi.
Quạnh hiu đưa ta đi vào lãng quên…
Lush Life

I used to visit all the very gay places
Those come what may places
Where one relaxes on the axis of the wheel of life
To get the feel of life
From drug and cocktails
The girls I knew had sad and sullen gray faces
With distingué traces
That used to be there
You could see where they'd been washed away
By too many through the day
Twelve o'clock tales

Then you came along with your siren's song
To tempt me to madness
I thought for a while that your poignant smile
Was tinged with the sadness
Of a great love for me
Ah yes I was wrong
Again I was wrong

Life is lonely again
And only last year
Everything seemed so assured
Now life is awful again
And the thoughtful of heart
Could only be a bore

A week in paris will ease the bite of it
All I care is to smile in spite of it
I'll forget you I will
And yet you are still
Burning inside my brain

Romance is mush
Stifling those who strive
I'll live a lush life
In some small dive
And there I'll be
While I rot with the rest
Of those whose lives are lonely too