Điểm Tô Cho Quên Đời

Nhạc: Irving Berlin
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Ngô Nhật Trường
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Phòng thâu: Hiệp Định Studio
Final mix: LeVuMusic Studio
Photo: Min Wan
Graphics: Ngô Nhật Trường

NT: Ngô Nhật Trường đã đến với KeJazz qua những nhạc phẩm jazz standards trước đây. Theo anh biết, Trường có hát nhiều và đã từng tham gia nhiều chương trình ca nhạc, nhưng hình như chưa bao giờ hát nhạc Jazz. Trường có cảm nghĩ gì khi đụng những nhạc phẩm này, chẳng hạn như Dịu Dàng Mơ Anh (Dream a Little Dream of Me), Hết Muốn Đùa Vui (Don’t Get Around Much Anymore), Từ Em Xa Vắng (After You’ve Gone) v.v…?

NNT: Quả thật là em chưa từng hát nhạc jazz trên sân khấu hoặc thâu thanh trước đây bao giờ. Một phần là vì không phải dễ để truyền tải một bản nhạc jazz cả về cảm xúc biểu đạt và cả về kỹ thuật, một phần là ở Việt Nam thì không có nhiều hội nhóm chơi jazz cho dân nghiệp dư như em có thể tham gia. Nhưng em đã thích jazz từ hồi cuối cấp 3, nghe cũng nhiều và hát trong… nhà tắm cũng nhiều. Mãi cho đến khi có duyên gặp các anh thì mới có “sân chơi” để mà chơi và rèn luyện.
Những bài nhạc này thì hầu như người yêu jazz nào cũng biết. Tuy nhiên để mà hát thì “chua” lắm. Nhất là phải diễn tả bằng tiếng Việt có nhiều bất lợi về phần dấu câu. Đó là một hạn chế nhưng cũng là một thách thức thú vị.

NT: Theo Trường nói thì nhạc Jazz có vẻ không thịnh hành lắm ở Việt Nam, và có lẽ Sài Gòn nơi Trường trú ngụ nói riêng. Như vậy, Trường thường nghe nhạc Jazz bằng cách nào? CD, radio, mạng YouTube?

NNT: Em nhớ lần đầu được nghe jazz là trong một quán café. Lúc đó em nghe thấy hay và lạ quá, không như những loại nhạc em từng nghe. Tò mò em mới hỏi ông chủ quán xin tên bài hát. Thế là tối đó về ra tiệm internet (thời đó không có máy tính và internet ở nhà), em đã tìm nghe lại trên youtube và mới biết người ta gọi thể loại nhạc đó là jazz. Nhưng thời bấy giờ không có điều kiện để tiếp cận với internet nhiều nên phải cần có CD để được nghe mỗi ngày ở nhà. Trong trung tâm Sài Gòn có một tiệm đĩa chuyên nhạc tiền chiến và nhạc jazz. Đĩa lậu. Nhưng rất nhiều nhạc hay mà các tiệm đĩa khác không có. Cứ mỗi cuối tuần em lại tới đó mấy tiếng đồng hồ để tìm mua và cũng là dịp để nghe thử được nhiều album khác nhau.
Thời hiện đại bây giờ thì việc nghe nhạc dễ dàng hơn nhờ internet, nhờ vào các trang web hay ứng dụng chuyên biệt cho âm nhạc như iTunes, Spotify, Sound Cloud, YouTube. Tuy nhiên việc sở hữu những chiếc CD lúc nào cũng đem lại sự sung sướng trọn vẹn cho người yêu nhạc. Tất nhiên không phải là những chiếc đĩa lậu. Cho nên em vẫn thường hay nhờ bạn bè có dịp đi du lịch ở nước ngoài mua CD về giùm.

NT: Như vậy, một số nhạc phẩm Jazz đã luân lưu trong giòng nhạc ngoại, nhưng cũng còn có những bài khác ít được nghe hoặc chưa nghe bao giờ. Khi KeJazz gửi một bài nhạc lạ đến, Trường chuẩn bị, xử lý bài nhạc ra sao? Trường có tìm nghe những ca sĩ thế giới diễn bài nhạc đó để tìm hiểu thêm trên phương diện kỹ thuật và nghệ thuật…?

NNT: Không chỉ những bài nhạc lạ mà cả những bài nhạc quen em cũng luôn tìm nghe nhiều phiên bản của nhiều nghệ sỹ khác nhau, từ bài gốc cho đến các bài biến tấu, để nắm bắt tinh thần của bài hát qua từng cách biểu đạt. Và với cách lột tả khác nhau, mỗi nghệ sỹ đem tới cho em sự rút tỉa trên phương diện kỹ thuật. Bản thâu nháp của anh Lê Vũ cũng là một tham khảo quan trọng và gần nhất. Từ đó em có thể truyền tải bản nhạc theo cách riêng của mình.
Là một người không có chuyên môn kỹ thuật thanh nhạc, cách xử lý hiệu quả nhất đối với em chỉ có thể là hát bằng cảm nhận riêng tư.

NT: Anh và Lê Vũ đồng ý kiến là tuy kỹ thuật hát của Trường có vài khuyết điểm nhỏ nhặt, chất nghệ sỹ tính lại rất mạnh, và đã chuyên chở những rung cảm riêng tư rất hiệu quả. Anh cho điều này khá quan trọng trong nhạc hiện đại, suy từ giòng nhạc của Anh Mỹ. Ví dụ điển hình là Jeff Buckley, tuy anh ấy là một ca sĩ chuyên nghiệp, nhưng lúc anh hát, hầu như không còn kỹ thuật thanh nhạc gì cả. Ngay cả kỹ thuật ghi âm cũng hầu như biến mất. Tuy vậy, anh vẫn cho rằng rèn luyện kỹ thuật để đến lúc không còn… kỹ thuật nữa là một điều ta phải chú ý tới.
Nói riêng trên phương diện tình cảm, điều gì trong nhạc Jazz đã lôi cuốn Trường, qua những bài nhạc đã phát hành hoặc sẽ thâu âm? Giai điệu, cấu trúc, ý nhạc, v.v…?

NNT: Điều lôi cuốn em trước nhất có lẽ là giai điệu. Bởi âm nhạc bản chất trước tiên của nó là âm thanh. Giai điệu của jazz là giai điệu của sự tự do, phóng khoáng và cũng nhiều phần quyến rũ. Và cái giai điệu sẽ hoàn hảo hơn khi được thổi vào đó lời nhạc hay, sâu sắc, đôi khi là thơ mộng. Bản thân là một người cũng yêu thích văn thơ nên ca từ là phạm trù mà em lưu tâm nhất. Em tìm thấy trong nhiều bản nhạc jazz là những bài thơ, những cuộc đối thoại hoặc độc thoại rất hấp dẫn, gần gũi, nhiều chất thơ. Nhưng quan trọng không kém là người nghệ sỹ lột tả nó như thế nào?
Và cũng có những bản nhạc em yêu quý hơn cả vì giá trị nhắc nhớ kỷ niệm. Nó bao gồm cảm xúc của bản thân bản nhạc và cảm xúc của dĩ vãng.
Vậy cho nên mới nói mỗi bản nhạc cũng là một số phận!

NT: Bằng hữu của KeJazz đã từng thưởng thức tài năng của Trường, không phải chỉ trong những bài nhạc, mà còn qua những tấm photo cũng như graphics mà anh rất thích. Hình rõ nét, bố cục hài hòa, font chữ chọn lựa ăn khớp với bối cảnh. Tuyệt. Ngoài ra, Trường còn viết văn, làm thơ, và đóng phim. Trường theo đuổi nghệ thuật 24/7?

NNT: Nếu nói nghệ thuật thì có vẻ to lớn quá. Em chỉ đam mê, theo đuổi những cái đẹp điểm tô cho đời sống cảm xúc. Thơ văn, âm nhạc, điện ảnh là những điều đẹp đẽ phản ánh đời sống tâm tư của con người và là một chất liệu sống không thể thiếu.

NT: Thành thật cảm ơn Trường. Ngô Nhật Trường, một người nghệ sĩ trẻ tuổi và đa tài, đã từng xuất hiện trên màn bạc qua cuốn phim ngắn “Hai Chú Cháu” (http://www.imdb.com/name/nm5403548/) và những bài văn, bài thơ trên mạng, cũng như hình ảnh như ảnh “bìa” kỳ này.  KeJazz xin được hân hạnh giới thiệu người bạn trẻ này qua một nhạc phẩm swing rất xuất sắc của Irving Berlin.

Điểm Tô Cho Quên Đời

Nhiều khi thấy lòng buồn tha thiết
Mà nào ai biết làm sao khuây 
Chốn thành đô nhốn nháo
Điểm tô cho quên đời

Lụa nhung gấm, ngày đen đêm trắng
Quần tây, áo veste, cùng đôi manchette, 
Vừa vặn eo ếch
Điểm tô cho quên đời

Lòng phơi phới như có trong tay muôn bạc vàng
Mặt tươi sáng như những minh tinh trên màn bạc
(Ôi thật huy hoàng)

Vào chơi đám thượng lưu trác táng
Nào găng tay trắng, nào ly cognac
Ngạt ngào hương sắc
Điểm tô cho quên đời

Puttin' on the Ritz

If you're blue and you don't know where to go to
Why don't you go where fashion sits
Puttin' on the Ritz

Different types of wear all day coat pants
With stripes and cut away coats for perfect fits
Puttin' on the Ritz

Dressed up like a million dollar trooper
Trying hard to look like Gary Cooper 
(Super-duper)

Come let's mix where Rockerfellers 
Walk with sticks or umbrellas in their mits
Puttin' on the Ritz

Biết Nói Gì Bây Giờ

Nhạc & lời: Irving Berlin
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Nguyễn Thảo 
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Phòng thâu: ElevenSixteen
Mixed: LeVuMusic Studio
Photo & Graphic design: MarcMarc

NT:  Một phần nào đó, vì tài chánh cũng như (bất) thuận lợi, hòa âm và trình bày nhiều khi không được ăn khớp như trong tinh thần jazz thuần túy, khi người hát và người đàn nương vào nhau, dựa theo cảm hứng của nhau để tạo nên cái không khí ngẫu nhiên độc nhất vô nhị.  Biết Nói Gì Bây Giờ có cái trục trặc đó.  Bạn gửi tôi bản hòa âm nháp mang tính swing nhẹ nhàng, lả lơi.  Tôi lại tình tự kể lể theo tình cảm của lời nhạc, thành ra chẳng ăn “rơ” cho lắm.  Bạn đề nghị tôi hát lại, theo kiểu swing nhẹ.  Tôi thử, nhưng chịu.  Tôi không thấy lả lơi chút nào trong cái chua xót thất tình kia.  Tôi đã đề nghị bạn hát (đó là cái tôi phục ở bạn: bạn có thể hát một bài nhạc buồn một cách không thê lương cho mấy).  Không hiểu sao, bạn lại đổi cách chơi và chỉ giữ lại chút swing ở đoạn giữa mà thôi.  Tôi nghe lại, rất cảm.

Biết Nói Gì Bây Giờ?

Giờ làm gì đây?
Người đã rời xa quá xa
Để tôi xót xa
Thôi biết nói gì?

Giờ làm gì đây?
Người đã cùng ai nắm tay
Ghé môi đắm say
Thôi biết nói gì?

Giờ làm gì đây?
Còn tấm hình thôi để tôi
Than thở niềm nhớ đêm ngày

Một mình đơn côi
Mộng ước ngày nao với ai
Phút giây bỗng phai
Thôi biết nói gi?

What’ll I Do?

What'll I do?
When you are far away
And I am blue
What'll I do?

What'll I do?
When I am wond'ring who
Is kissing you
What'll I do?

What'll I do
With just a photograph
To tell my troubles to?

When I'm alone
With only dreams of you
That won't come true
What'll I do?

Ngày Đông Trắng

Nhạc & lời: Irving Berlin
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Nguyễn Thảo
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

NT:  Năm trước, tôi dịch bài White Christmas như một thử nghiệm.  Một bài nhạc rất ngắn, gọn gàng.  Lời lẽ trong sáng và giản dị.  Tuy vậy, tôi vẫn cảm thấy mình chưa làm rõ nét ngậm ngùi của một kẻ xa nhà luôn hoài mong ngững ngày vui nhỏ bé trẻ thơ.  Đọc đi đọc lại lời Việt, tôi vẫn không hiểu điều gì đã thất thoát đi khi mình cố vẽ lại một tâm cảnh Âu Tây bằng ngôn ngữ Việt.

LV: Không phải là kẻ “văn chương lưu loát”, “xuất khẩu thành thơ”, cho nên chuyện bình phẩm cách dịch thuật của bạn là chuyện tôi chẳng màng.  Tuy nhiên, theo cảm nhận của kẻ làm hòa âm, tôi vẫn luôn kiếm tìm, dù trong vô thức, cái hài hòa, khăng khít giữa những hình ảnh mà lời nhạc gợi lên và ý nhạc của giai điệu.  Nếu đạt được mục đích đó, tôi nghĩ, những rườm rà về ngôn từ khác trở nên vô nghĩa.  Tôi cho rằng cách bạn dịch bài này đã thành công trong việc đưa tôi đến tâm cảnh của một mùa đông trắng xóa.

NT:  Trong cuốn “Ý Thức và Dịch Thuật” tác giả Ngu Yên có nêu ra vấn đề của phong tục & văn hóa.  Có những câu nói của Mỹ có thể tạm dịch bằng một câu tương xứng trong tiếng Việt, ví dụ như “life hanging by a thread” có thể tạm dịch là “mạng sống treo sợi chỉ mành”…  Tuy vậy, tôi thường nghĩ đến cái không khí, cái thời điểm của bài nhạc là điều chính yếu trong sự lựa chọn ngôn từ, ví dụ như khi ta nói đến “điện tín” (telegraph) thì ta đã mường tượng ra thời ‘40 hoặc ’50, hoặc “sleigh bells” (chuông xe trợt tuyết) nhắc ta đến ông già Noël.  Có lẽ vì sự ngắn gọn và xúc tích trong lời nhạc của Irving Berlin đã không dư chỗ cho tôi dài dòng luộm thuộm gầy dựng những hoài cảm không quen thuộc, nhưng cũng vì thế đã làm mất đi ít nhiều xúc cảm của tác giả chăng?
Lại một lần nữa, một nhạc phẩm đã xuất hiện trên trang của LeVuMusic đăng lại ở đây như một lời chúc mùa Đông.

Ngày Đông Trắng

Tôi vẫn mơ hoài ngày đông xa xôi
Một đêm đông tuyết rơi bay ngập trời
Từng hàng cây trơ băng giá
Với bầy trẻ lặng ngóng
Tiếng chuông réo vang trên trời xa

Tôi vẫn mơ về ngày đông xa xôi
Và từng dòng chúc Giáng Sinh cho người
"Nguyện cầu bên nhau bao đêm thánh bình an
Và ngày đông một mầu trắng ngập trần gian"

White Christmas

I'm dreaming of a white Christmas
Just like the ones I used to know
Where the treetops glisten and children listen
To hear sleigh bells in the snow

I'm dreaming of a white Christmas
With every Christmas card I write
May your days be merry and bright
And may all your Christmases be white

 

 

Khi Ta Đã Có Em Yêu Ta

Nhạc & lời: Irving Berlin
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Lê Vũ
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
LeVuMusic Studio
Photo & Graphic: MarcMarc

NT:  Một trong những nhạc phẩm tôi thích nghe Billie Holiday là bài I’ve Got My Love to Keep Me Warm.  Gần đây, bỗng nhiên tôi thấy nhạc phẩm này xuất hiện trong những compilation cho mùa Giáng Sinh.  Thú thật, năm nào cũng nghe nhạc Giáng Sinh, từ ngày Tạ Ơn trở đi, một tháng ròng, tôi cảm thấy hơi bị cầm tù âm nhạc.  Khi bạn hỏi ý tôi về loại nhạc này, tôi nghĩ ngay đến những nhạc phẩm về mùa Đông hơn là Giáng Sinh; và vì vậy, Khi Ta Đã Có Em Yêu Ta xuất hiện.

LV: Tôi không biết bài này.  Khi bạn gửi cho tôi bản dịch thì mới loay hoay tìm bài nghe để lấy ý. May sao nghe được phiên bản của Tony Bennett rất ý vị, gợi cảm giúp cho tôi có ý định hát thử bài. Tuy nhiên, tôi cảm thấy được cái trở ngại tế nhị khi dùng lời Việt vào một nhạc phẩm jazz như thế này.  Gia dĩ nhạc jazz là phóng khoáng, tự do trong cách trình bày; cho nên một câu hát của nguyên bản có thể được diễn tả bằng trăm cách khác nhau.  Điều đó khiến cho người dịch tùy theo tâm cảnh mà phóng bút thành lời, thêu dệt câu cú theo hứng khởi.  Nhưng đến khi kẻ hòa nhạc như tôi, lần mò theo từng nốt nhạc thì đôi lúc tôi không theo được cái cách chuyển đổi ngôn từ để phù hợp với âm vận của bài.  Vì thế, trên mặt âm vận, tôi lại sửa lời theo cái cảm nhận thiên về kỹ thuật của tôi.  Ôi cha sao rắc rối quá!  Nhưng tôi nghĩ đó cũng là một khía cạnh tiêu biểu của jazz, năm người nhưng mười vẻ.

NT:  Có thêm điều này: tôi bắt đầu cảm thấy chật chội với từ ngữ, nhất là khi chuyển lời từ tiếng Anh tiếng Pháp.  Một phần vì có thể những chữ đó không có trong tiếng Việt, hoặc giả không có chữ cho hợp với âm vận hay nốt nhạc.  Tôi nghĩ, ngôn ngữ sống là một ngôn ngữ phải có tính thức thời, phải chuyển động để phản ảnh những trào lưu và đời sống chung quanh ta.  Chẳng hạn như ở đây, chữ icicle tôi đã chuyển là giọt băng vì không tìm thấy trong tự điển.
Tuy vậy, trong tinh thần jazz, tôi vẫn tôn trọng người hát thay đổi chữ cho hợp ý hợp tình lúc đó.  Rất là thú vị khi nghe một vài chữ bất thần tuyệt vời, và cũng buồn cười khi nghe vài chữ ngô nghê.  Tóm lại là tùy vào bản lĩnh của người hát đấy thôi.

Khi Ta Đã Có Em Yêu Ta

Khi tuyết bay ngợp trời, khi gió đông tơi bời
Riêng ta đâu màng chi băng giá
Giông bão thâu đêm, giông bão như quanh ta
Nhưng ta đã có em yêu ta rồi 

Lâu quá như quên rồi khi bão tuyết tơi bời
Long lanh treo giọt băng buốt giá
Giá buốt trên cao, giá buốt bao quanh ta
Nhưng ta đã có em yêu ta rồi

Chẳng cần chi áo khoác ấm, tuốt nốt cặp găng tay len
Ta không hề chi đêm nay, vì tình yêu rực cháy

Thiêu đốt con tim này, lửa bốc dâng lên cao
Đêm đông không làm ta nao núng
Gió tuyết đêm nay ta có chi lo âu
Khi ta đã có em yêu ta rồi


I've Got My Love to Keep Me Warm


The snow is snowing, the wind is blowing
But I can weather the storm
What do I care how much it may storm
I've got my love to keep me warm

I can't remember a worse December
Just watch those icicles form
What do I care if icicles form
I've got my love to keep me warm

Off with my overcoat, off with my gloves
I need no overcoat, I'm burning with love

My heart's on fire, the flame grows higher
So I will weather the storm
What do I care how much it may storm
I've got my love to keep me warm

 

Đại Dương Bao Sâu, Em Có Hay?

Nhạc & Lời: Irving Berlin
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình Bày: Nguyễn Thảo
Hòa âm & Phối Khí: Lê Vũ
LeVuMusic Studio
Photo & Graphic design: MarcMarc

LV:  Tôi rất phân vân không biết làm sao để bắt đầu bài này. Lần đầu tiên nghe How Deep Is The Ocean tôi hoàn toàn không có khái niệm gì cả về cấu trúc của bài.  Cứ miên man thả hồn theo giòng nhạc không chút định hướng.  Phiên bản của Ella Fitzgerald đã mơ hồ trong kết cấu, mà Diana Krall lại còn hát ad lib hơn thế nữa.  Cho nên tôi không hình thành được trong trí tưởng bài phải trình bày như thế nào cho đúng với cảm tính của mình. Cho đến một hôm tình cờ nghe được Eric Clapton hát bài này với style blues đặc biệt của ông.  Tôi biết ngay mình phải thực hiện nhạc phẩm này như thế nào.  Còn với bạn thì lý do nào bạn chọn bài này?

NT: Đây là một bài nhạc tôi cho là tiêu biểu trong giòng nhạc jazz cổ điển.  Cấu trúc đơn sơ.  Lời lẽ mộc mạc.  Dường như ai muốn hát sao thì hát.  Thành ra 10 phiên bản, bạn sẽ thấy 10 bài diễn khác nhau, hòa âm khác nhau, thậm chí có nhiều ca sĩ đã đổi khác lời ca hoàn toàn, không liên quan gì đến nguyên bản cả.
Ngược lại, bài nhạc này có lời là một sê-ri những câu hỏi tu từ, với những biểu tượng và phúng dụ.  Có lẽ vì vậy mà tôi cảm thấy thích thú khi chọn bài này như một thử thách trong phần dịch thuật.

LV: Tôi pha trộn nét jazz và blues vào với nhau cho bài.  Jazz ở trong những hợp âm tiêu biểu của piano, blues ở trong những nốt nhạc nửa vời cùng với nhịp guitar đệm theo phong cách blues của Eric Clapton.  Tôi nghĩ bạn cũng ít nhiều mang vào trong cách trình bày của bạn một ít hơi hướm blues.

NT: Tôi nghĩ thật ra, âm nhạc có trắng có đen, nhưng cũng có xam-xám.  Đấy là chốn biên thùy, và cũng là nơi có những kẻ như bạn và tôi vãng lai mạo hiểm và vui chơi.  Jazz-blues.  Blues-jazz. Chút này trộn lẫn chút kia.  Muôn màu muôn sắc.  “Bao la cao trời cao” mà.

Đại Dương Bao Sâu, Em Có Hay?

Ngần nào là thật say mê
Tình này dành cho em?
Nông sâu ôi đại dương đó?
Cao xa trời xanh thắm?
Bao nhiêu phút giây qua
Anh luôn trông ngóng em?
Bao nhiêu hoa trong vườn hồng
Long lanh hạt sương đêm?

Bao xa anh còn lê bước
Đến với em yêu kiều?
Bao xa là một chuyến
Phiêu lưu hành tinh em?
Nước mắt anh tuôn rơi bao nhiêu
Khi ta xa lìa nhau?
Bao sâu ôi lòng đại dương?
Bao la cao trời cao?


How Deep is the Ocean?

How much do I love you?
I'll tell you no lie
How deep is the ocean?
How high is the sky?
How many times in a day
Do I think of you?
How many roses are
Sprinkled with dew?

How far would I travel
Just to be where you are?
How far is the journey
From here to a star?
And if I ever lost you
How much would I cry?
How deep is the ocean?
How high is the sky?