Biết Nói Gì Bây Giờ

Nhạc & lời: Irving Berlin
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Nguyễn Thảo 
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Phòng thâu: ElevenSixteen
Mixed: LeVuMusic Studio
Photo & Graphic design: MarcMarc

NT:  Một phần nào đó, vì tài chánh cũng như (bất) thuận lợi, hòa âm và trình bày nhiều khi không được ăn khớp như trong tinh thần jazz thuần túy, khi người hát và người đàn nương vào nhau, dựa theo cảm hứng của nhau để tạo nên cái không khí ngẫu nhiên độc nhất vô nhị.  Biết Nói Gì Bây Giờ có cái trục trặc đó.  Bạn gửi tôi bản hòa âm nháp mang tính swing nhẹ nhàng, lả lơi.  Tôi lại tình tự kể lể theo tình cảm của lời nhạc, thành ra chẳng ăn “rơ” cho lắm.  Bạn đề nghị tôi hát lại, theo kiểu swing nhẹ.  Tôi thử, nhưng chịu.  Tôi không thấy lả lơi chút nào trong cái chua xót thất tình kia.  Tôi đã đề nghị bạn hát (đó là cái tôi phục ở bạn: bạn có thể hát một bài nhạc buồn một cách không thê lương cho mấy).  Không hiểu sao, bạn lại đổi cách chơi và chỉ giữ lại chút swing ở đoạn giữa mà thôi.  Tôi nghe lại, rất cảm.

Biết Nói Gì Bây Giờ?

Giờ làm gì đây?
Người đã rời xa quá xa
Để tôi xót xa
Thôi biết nói gì?

Giờ làm gì đây?
Người đã cùng ai nắm tay
Ghé môi đắm say
Thôi biết nói gì?

Giờ làm gì đây?
Còn tấm hình thôi để tôi
Than thở niềm nhớ đêm ngày

Một mình đơn côi
Mộng ước ngày nao với ai
Phút giây bỗng phai
Thôi biết nói gi?

What’ll I Do?

What'll I do?
When you are far away
And I am blue
What'll I do?

What'll I do?
When I am wond'ring who
Is kissing you
What'll I do?

What'll I do
With just a photograph
To tell my troubles to?

When I'm alone
With only dreams of you
That won't come true
What'll I do?

Ngày Đông Trắng

Nhạc & lời: Irving Berlin
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Nguyễn Thảo
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

NT:  Năm trước, tôi dịch bài White Christmas như một thử nghiệm.  Một bài nhạc rất ngắn, gọn gàng.  Lời lẽ trong sáng và giản dị.  Tuy vậy, tôi vẫn cảm thấy mình chưa làm rõ nét ngậm ngùi của một kẻ xa nhà luôn hoài mong ngững ngày vui nhỏ bé trẻ thơ.  Đọc đi đọc lại lời Việt, tôi vẫn không hiểu điều gì đã thất thoát đi khi mình cố vẽ lại một tâm cảnh Âu Tây bằng ngôn ngữ Việt.

LV: Không phải là kẻ “văn chương lưu loát”, “xuất khẩu thành thơ”, cho nên chuyện bình phẩm cách dịch thuật của bạn là chuyện tôi chẳng màng.  Tuy nhiên, theo cảm nhận của kẻ làm hòa âm, tôi vẫn luôn kiếm tìm, dù trong vô thức, cái hài hòa, khăng khít giữa những hình ảnh mà lời nhạc gợi lên và ý nhạc của giai điệu.  Nếu đạt được mục đích đó, tôi nghĩ, những rườm rà về ngôn từ khác trở nên vô nghĩa.  Tôi cho rằng cách bạn dịch bài này đã thành công trong việc đưa tôi đến tâm cảnh của một mùa đông trắng xóa.

NT:  Trong cuốn “Ý Thức và Dịch Thuật” tác giả Ngu Yên có nêu ra vấn đề của phong tục & văn hóa.  Có những câu nói của Mỹ có thể tạm dịch bằng một câu tương xứng trong tiếng Việt, ví dụ như “life hanging by a thread” có thể tạm dịch là “mạng sống treo sợi chỉ mành”…  Tuy vậy, tôi thường nghĩ đến cái không khí, cái thời điểm của bài nhạc là điều chính yếu trong sự lựa chọn ngôn từ, ví dụ như khi ta nói đến “điện tín” (telegraph) thì ta đã mường tượng ra thời ‘40 hoặc ’50, hoặc “sleigh bells” (chuông xe trợt tuyết) nhắc ta đến ông già Noël.  Có lẽ vì sự ngắn gọn và xúc tích trong lời nhạc của Irving Berlin đã không dư chỗ cho tôi dài dòng luộm thuộm gầy dựng những hoài cảm không quen thuộc, nhưng cũng vì thế đã làm mất đi ít nhiều xúc cảm của tác giả chăng?
Lại một lần nữa, một nhạc phẩm đã xuất hiện trên trang của LeVuMusic đăng lại ở đây như một lời chúc mùa Đông.

Ngày Đông Trắng

Tôi vẫn mơ hoài ngày đông xa xôi
Một đêm đông tuyết rơi bay ngập trời
Từng hàng cây trơ băng giá
Với bầy trẻ lặng ngóng
Tiếng chuông réo vang trên trời xa

Tôi vẫn mơ về ngày đông xa xôi
Và từng dòng chúc Giáng Sinh cho người
"Nguyện cầu bên nhau bao đêm thánh bình an
Và ngày đông một mầu trắng ngập trần gian"

White Christmas

I'm dreaming of a white Christmas
Just like the ones I used to know
Where the treetops glisten and children listen
To hear sleigh bells in the snow

I'm dreaming of a white Christmas
With every Christmas card I write
May your days be merry and bright
And may all your Christmases be white

 

 

Khi Ta Đã Có Em Yêu Ta

Nhạc & lời: Irving Berlin
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Lê Vũ
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
LeVuMusic Studio
Photo & Graphic: MarcMarc

NT:  Một trong những nhạc phẩm tôi thích nghe Billie Holiday là bài I’ve Got My Love to Keep Me Warm.  Gần đây, bỗng nhiên tôi thấy nhạc phẩm này xuất hiện trong những compilation cho mùa Giáng Sinh.  Thú thật, năm nào cũng nghe nhạc Giáng Sinh, từ ngày Tạ Ơn trở đi, một tháng ròng, tôi cảm thấy hơi bị cầm tù âm nhạc.  Khi bạn hỏi ý tôi về loại nhạc này, tôi nghĩ ngay đến những nhạc phẩm về mùa Đông hơn là Giáng Sinh; và vì vậy, Khi Ta Đã Có Em Yêu Ta xuất hiện.

LV: Tôi không biết bài này.  Khi bạn gửi cho tôi bản dịch thì mới loay hoay tìm bài nghe để lấy ý. May sao nghe được phiên bản của Tony Bennett rất ý vị, gợi cảm giúp cho tôi có ý định hát thử bài. Tuy nhiên, tôi cảm thấy được cái trở ngại tế nhị khi dùng lời Việt vào một nhạc phẩm jazz như thế này.  Gia dĩ nhạc jazz là phóng khoáng, tự do trong cách trình bày; cho nên một câu hát của nguyên bản có thể được diễn tả bằng trăm cách khác nhau.  Điều đó khiến cho người dịch tùy theo tâm cảnh mà phóng bút thành lời, thêu dệt câu cú theo hứng khởi.  Nhưng đến khi kẻ hòa nhạc như tôi, lần mò theo từng nốt nhạc thì đôi lúc tôi không theo được cái cách chuyển đổi ngôn từ để phù hợp với âm vận của bài.  Vì thế, trên mặt âm vận, tôi lại sửa lời theo cái cảm nhận thiên về kỹ thuật của tôi.  Ôi cha sao rắc rối quá!  Nhưng tôi nghĩ đó cũng là một khía cạnh tiêu biểu của jazz, năm người nhưng mười vẻ.

NT:  Có thêm điều này: tôi bắt đầu cảm thấy chật chội với từ ngữ, nhất là khi chuyển lời từ tiếng Anh tiếng Pháp.  Một phần vì có thể những chữ đó không có trong tiếng Việt, hoặc giả không có chữ cho hợp với âm vận hay nốt nhạc.  Tôi nghĩ, ngôn ngữ sống là một ngôn ngữ phải có tính thức thời, phải chuyển động để phản ảnh những trào lưu và đời sống chung quanh ta.  Chẳng hạn như ở đây, chữ icicle tôi đã chuyển là giọt băng vì không tìm thấy trong tự điển.
Tuy vậy, trong tinh thần jazz, tôi vẫn tôn trọng người hát thay đổi chữ cho hợp ý hợp tình lúc đó.  Rất là thú vị khi nghe một vài chữ bất thần tuyệt vời, và cũng buồn cười khi nghe vài chữ ngô nghê.  Tóm lại là tùy vào bản lĩnh của người hát đấy thôi.

Khi Ta Đã Có Em Yêu Ta

Khi tuyết bay ngợp trời, khi gió đông tơi bời
Riêng ta đâu màng chi băng giá
Giông bão thâu đêm, giông bão như quanh ta
Nhưng ta đã có em yêu ta rồi 

Lâu quá như quên rồi khi bão tuyết tơi bời
Long lanh treo giọt băng buốt giá
Giá buốt trên cao, giá buốt bao quanh ta
Nhưng ta đã có em yêu ta rồi

Chẳng cần chi áo khoác ấm, tuốt nốt cặp găng tay len
Ta không hề chi đêm nay, vì tình yêu rực cháy

Thiêu đốt con tim này, lửa bốc dâng lên cao
Đêm đông không làm ta nao núng
Gió tuyết đêm nay ta có chi lo âu
Khi ta đã có em yêu ta rồi


I've Got My Love to Keep Me Warm


The snow is snowing, the wind is blowing
But I can weather the storm
What do I care how much it may storm
I've got my love to keep me warm

I can't remember a worse December
Just watch those icicles form
What do I care if icicles form
I've got my love to keep me warm

Off with my overcoat, off with my gloves
I need no overcoat, I'm burning with love

My heart's on fire, the flame grows higher
So I will weather the storm
What do I care how much it may storm
I've got my love to keep me warm

 

Đại Dương Bao Sâu, Em Có Hay?

Nhạc & Lời: Irving Berlin
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình Bày: Nguyễn Thảo
Hòa âm & Phối Khí: Lê Vũ
LeVuMusic Studio
Photo & Graphic design: MarcMarc

LV:  Tôi rất phân vân không biết làm sao để bắt đầu bài này. Lần đầu tiên nghe How Deep Is The Ocean tôi hoàn toàn không có khái niệm gì cả về cấu trúc của bài.  Cứ miên man thả hồn theo giòng nhạc không chút định hướng.  Phiên bản của Ella Fitzgerald đã mơ hồ trong kết cấu, mà Diana Krall lại còn hát ad lib hơn thế nữa.  Cho nên tôi không hình thành được trong trí tưởng bài phải trình bày như thế nào cho đúng với cảm tính của mình. Cho đến một hôm tình cờ nghe được Eric Clapton hát bài này với style blues đặc biệt của ông.  Tôi biết ngay mình phải thực hiện nhạc phẩm này như thế nào.  Còn với bạn thì lý do nào bạn chọn bài này?

NT: Đây là một bài nhạc tôi cho là tiêu biểu trong giòng nhạc jazz cổ điển.  Cấu trúc đơn sơ.  Lời lẽ mộc mạc.  Dường như ai muốn hát sao thì hát.  Thành ra 10 phiên bản, bạn sẽ thấy 10 bài diễn khác nhau, hòa âm khác nhau, thậm chí có nhiều ca sĩ đã đổi khác lời ca hoàn toàn, không liên quan gì đến nguyên bản cả.
Ngược lại, bài nhạc này có lời là một sê-ri những câu hỏi tu từ, với những biểu tượng và phúng dụ.  Có lẽ vì vậy mà tôi cảm thấy thích thú khi chọn bài này như một thử thách trong phần dịch thuật.

LV: Tôi pha trộn nét jazz và blues vào với nhau cho bài.  Jazz ở trong những hợp âm tiêu biểu của piano, blues ở trong những nốt nhạc nửa vời cùng với nhịp guitar đệm theo phong cách blues của Eric Clapton.  Tôi nghĩ bạn cũng ít nhiều mang vào trong cách trình bày của bạn một ít hơi hướm blues.

NT: Tôi nghĩ thật ra, âm nhạc có trắng có đen, nhưng cũng có xam-xám.  Đấy là chốn biên thùy, và cũng là nơi có những kẻ như bạn và tôi vãng lai mạo hiểm và vui chơi.  Jazz-blues.  Blues-jazz. Chút này trộn lẫn chút kia.  Muôn màu muôn sắc.  “Bao la cao trời cao” mà.

Đại Dương Bao Sâu, Em Có Hay?

Ngần nào là thật say mê
Tình này dành cho em?
Nông sâu ôi đại dương đó?
Cao xa trời xanh thắm?
Bao nhiêu phút giây qua
Anh luôn trông ngóng em?
Bao nhiêu hoa trong vườn hồng
Long lanh hạt sương đêm?

Bao xa anh còn lê bước
Đến với em yêu kiều?
Bao xa là một chuyến
Phiêu lưu hành tinh em?
Nước mắt anh tuôn rơi bao nhiêu
Khi ta xa lìa nhau?
Bao sâu ôi lòng đại dương?
Bao la cao trời cao?


How Deep is the Ocean?

How much do I love you?
I'll tell you no lie
How deep is the ocean?
How high is the sky?
How many times in a day
Do I think of you?
How many roses are
Sprinkled with dew?

How far would I travel
Just to be where you are?
How far is the journey
From here to a star?
And if I ever lost you
How much would I cry?
How deep is the ocean?
How high is the sky?