Một Mình Thôi

Nhạc & lời: Irving Berlin
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Nguyễn Thảo
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Ghi âm: ElevenSixteen
Final mix: LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

NT: Sau bao nhiêu bài nhạc hiện đại tôi đã “gay cấn” dịch (thật vậy, nhạc hiện đại thường có những tư tưởng bí hiểm, những hình ảnh dường như không ăn khớp, những từ ngữ không mấy “thi vị”), một ngày bạn đã nói với tôi: chắc phải trở lại với mấy bài jazz standard cho… dễ thở. Được lời như cởi tấm lòng. Tôi gởi ngay cho bạn một bài mà tôi rất thích. All Alone, thật ngắn gọn, có giai điệu thật nhẹ nhàng như một nỗi buồn xa vắng, có lời lẽ trong suốt như nước suối qua khe.

LV: Qua một thời gian dài bạn “tấn công” tôi bằng những nhạc phẩm hiện đại khiến cho tôi khá là điêu đứng với việc hòa nhạc. Nhạc mới sau này rất chú trọng ở nhịp điệu. Hầu như mỗi bài đều có dấu chỉ riêng biệt đặc thù của nó qua câu nhạc hoặc nhịp điệu, khiến cho việc cải biến jazz hóa trở nên khó khăn nhiều, ít nhất là cho tôi. Có lẽ phần lớn là do khả năng không đủ sức để ngẫu hứng thay đổi những bài này nên quá trình dàn dựng hòa âm thành ra chậm chạp. Vì thế nên tôi rất nhiệt tình chào đón nhạc phẩm nhẹ nhàng Một Mình Tôi này.

NT: Bấy lâu nay, tôi vẫn cố dịch làm sao cho gần nghĩa của nguyên tác. Học hỏi nhiều từ anh Ngu Yên, người mà tôi thỉnh thoảng vẫn hay nhờ dịch những tác phẩm nào hóc búa quá cho tôi. Anh hay nói với tôi: Thính giả Việt Nam rất khó. Nếu dịch cho sát nghĩa theo câu văn của ngoại quốc, mà không hoàn chỉnh cái ý cái tứ trong câu tiếng Việt, thì họ sẽ thấy khó chịu và sẽ không chấp nhận. Tôi nghĩ, hay là tại vì một khi mình biết là lời dịch, thì tự nhiên mình có sự đòi hỏi cái mạch lạc của ý tưởng, cái chính xác của ngôn từ, cái xuông sẻ của hành văn (do lòng nghi ngờ?), không cần thiết là trong nguyên bản, tác giả có dùng những thuật ngữ mới với dụng ý riêng hay không. Nếu những câu như “ngày sau sỏi đá cũng cần có nhau” hay “bàn tay em năm ngón ru trên ngàn năm” là những câu được chuyển ngữ, chúng ta có bài bải la lên là dịch bậy bạ hay không?

LV: Tôi không phải là kẻ chuyên dịch thuật nên không dám bàn luận nhiều vào vấn đề này. Tuy nhiên đôi khi có những câu từ trong lời nhạc phản ánh cả một phong trào văn hóa, kinh nghiệm sống của từng thời điểm, tình cảm chung của một thế hệ… thì làm sao mà có thể chuyển đổi một cách trọn vẹn qua ngôn ngữ khác được. Đến lúc đó chỉ hy vọng được người dịch gột tả được một phần nào tâm ý của nhạc sĩ qua hiểu biết của riêng mình về những tương đồng và dị biệt của 2 ngôn ngữ mà thôi.

NT: Trở lại với Một Mình Thôi, đến đoạn chờ đợi tiếng điện thoại kêu, thì hình như chuông ở Mỹ kêu hơi lâu, đến những “ring-a-ting-a-ling” mà mình chỉ vỏn vẹn một cái… “reng” (thật ra tôi cũng chẳng nhớ điện thoại VN kêu ra làm sao nữa). Bởi vì vậy tôi đành phải “diễn Nôm” và chẳng thể nào tôn trọng nguyên tác được nữa.

Một điều nữa là vào đoạn kết, bạn mix thêm câu hát bè trước khi dứt bài đã làm tôi hơi khựng lại.  Đang “một mình” và bỗng nhiên nghe không “cô quạnh” gì cả làm tôi thật bối rối.  Nhưng sau khi nghe nhiều lần thì tôi lại nghĩ, tiếng ấy như là một tiếng vọng trong cái không khí trống vắng kia, hoặc giả là tiếng của người yêu lập lại chăng?

Một Mình Thôi

Mình anh thôi, hắt hiu mình anh thôi
Có ai ngoài em đâu, hỡi người
Mình anh đây vẫn im ngồi bên phone
Mãi mong đợi tiếng chuông
Réo vang.  Em nào
Biết…

Mình anh thôi, mỗi khi chập tối
Một mình anh với quạnh hiu
Biết em nay nơi nào
Giờ vui hay buồn
Vào những đêm trường 
Có thấy hiu quạnh không?

All Alone
	
All alone, I'm so all alone
There is no one else but you
All alone by the telephone
Waiting for a ring
A ting-a-ling

I'm all alone every evening
All alone, feeling blue
Wond'ring where you are 
And how you are
And if you are 
All alone too

Điểm Tô Cho Quên Đời

Nhạc: Irving Berlin
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Ngô Nhật Trường
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Phòng thâu: Hiệp Định Studio
Final mix: LeVuMusic Studio
Photo: Min Wan
Graphics: Ngô Nhật Trường

NT: Ngô Nhật Trường đã đến với KeJazz qua những nhạc phẩm jazz standards trước đây. Theo anh biết, Trường có hát nhiều và đã từng tham gia nhiều chương trình ca nhạc, nhưng hình như chưa bao giờ hát nhạc Jazz. Trường có cảm nghĩ gì khi đụng những nhạc phẩm này, chẳng hạn như Dịu Dàng Mơ Anh (Dream a Little Dream of Me), Hết Muốn Đùa Vui (Don’t Get Around Much Anymore), Từ Em Xa Vắng (After You’ve Gone) v.v…?

NNT: Quả thật là em chưa từng hát nhạc jazz trên sân khấu hoặc thâu thanh trước đây bao giờ. Một phần là vì không phải dễ để truyền tải một bản nhạc jazz cả về cảm xúc biểu đạt và cả về kỹ thuật, một phần là ở Việt Nam thì không có nhiều hội nhóm chơi jazz cho dân nghiệp dư như em có thể tham gia. Nhưng em đã thích jazz từ hồi cuối cấp 3, nghe cũng nhiều và hát trong… nhà tắm cũng nhiều. Mãi cho đến khi có duyên gặp các anh thì mới có “sân chơi” để mà chơi và rèn luyện.
Những bài nhạc này thì hầu như người yêu jazz nào cũng biết. Tuy nhiên để mà hát thì “chua” lắm. Nhất là phải diễn tả bằng tiếng Việt có nhiều bất lợi về phần dấu câu. Đó là một hạn chế nhưng cũng là một thách thức thú vị.

NT: Theo Trường nói thì nhạc Jazz có vẻ không thịnh hành lắm ở Việt Nam, và có lẽ Sài Gòn nơi Trường trú ngụ nói riêng. Như vậy, Trường thường nghe nhạc Jazz bằng cách nào? CD, radio, mạng YouTube?

NNT: Em nhớ lần đầu được nghe jazz là trong một quán café. Lúc đó em nghe thấy hay và lạ quá, không như những loại nhạc em từng nghe. Tò mò em mới hỏi ông chủ quán xin tên bài hát. Thế là tối đó về ra tiệm internet (thời đó không có máy tính và internet ở nhà), em đã tìm nghe lại trên youtube và mới biết người ta gọi thể loại nhạc đó là jazz. Nhưng thời bấy giờ không có điều kiện để tiếp cận với internet nhiều nên phải cần có CD để được nghe mỗi ngày ở nhà. Trong trung tâm Sài Gòn có một tiệm đĩa chuyên nhạc tiền chiến và nhạc jazz. Đĩa lậu. Nhưng rất nhiều nhạc hay mà các tiệm đĩa khác không có. Cứ mỗi cuối tuần em lại tới đó mấy tiếng đồng hồ để tìm mua và cũng là dịp để nghe thử được nhiều album khác nhau.
Thời hiện đại bây giờ thì việc nghe nhạc dễ dàng hơn nhờ internet, nhờ vào các trang web hay ứng dụng chuyên biệt cho âm nhạc như iTunes, Spotify, Sound Cloud, YouTube. Tuy nhiên việc sở hữu những chiếc CD lúc nào cũng đem lại sự sung sướng trọn vẹn cho người yêu nhạc. Tất nhiên không phải là những chiếc đĩa lậu. Cho nên em vẫn thường hay nhờ bạn bè có dịp đi du lịch ở nước ngoài mua CD về giùm.

NT: Như vậy, một số nhạc phẩm Jazz đã luân lưu trong giòng nhạc ngoại, nhưng cũng còn có những bài khác ít được nghe hoặc chưa nghe bao giờ. Khi KeJazz gửi một bài nhạc lạ đến, Trường chuẩn bị, xử lý bài nhạc ra sao? Trường có tìm nghe những ca sĩ thế giới diễn bài nhạc đó để tìm hiểu thêm trên phương diện kỹ thuật và nghệ thuật…?

NNT: Không chỉ những bài nhạc lạ mà cả những bài nhạc quen em cũng luôn tìm nghe nhiều phiên bản của nhiều nghệ sỹ khác nhau, từ bài gốc cho đến các bài biến tấu, để nắm bắt tinh thần của bài hát qua từng cách biểu đạt. Và với cách lột tả khác nhau, mỗi nghệ sỹ đem tới cho em sự rút tỉa trên phương diện kỹ thuật. Bản thâu nháp của anh Lê Vũ cũng là một tham khảo quan trọng và gần nhất. Từ đó em có thể truyền tải bản nhạc theo cách riêng của mình.
Là một người không có chuyên môn kỹ thuật thanh nhạc, cách xử lý hiệu quả nhất đối với em chỉ có thể là hát bằng cảm nhận riêng tư.

NT: Anh và Lê Vũ đồng ý kiến là tuy kỹ thuật hát của Trường có vài khuyết điểm nhỏ nhặt, chất nghệ sỹ tính lại rất mạnh, và đã chuyên chở những rung cảm riêng tư rất hiệu quả. Anh cho điều này khá quan trọng trong nhạc hiện đại, suy từ giòng nhạc của Anh Mỹ. Ví dụ điển hình là Jeff Buckley, tuy anh ấy là một ca sĩ chuyên nghiệp, nhưng lúc anh hát, hầu như không còn kỹ thuật thanh nhạc gì cả. Ngay cả kỹ thuật ghi âm cũng hầu như biến mất. Tuy vậy, anh vẫn cho rằng rèn luyện kỹ thuật để đến lúc không còn… kỹ thuật nữa là một điều ta phải chú ý tới.
Nói riêng trên phương diện tình cảm, điều gì trong nhạc Jazz đã lôi cuốn Trường, qua những bài nhạc đã phát hành hoặc sẽ thâu âm? Giai điệu, cấu trúc, ý nhạc, v.v…?

NNT: Điều lôi cuốn em trước nhất có lẽ là giai điệu. Bởi âm nhạc bản chất trước tiên của nó là âm thanh. Giai điệu của jazz là giai điệu của sự tự do, phóng khoáng và cũng nhiều phần quyến rũ. Và cái giai điệu sẽ hoàn hảo hơn khi được thổi vào đó lời nhạc hay, sâu sắc, đôi khi là thơ mộng. Bản thân là một người cũng yêu thích văn thơ nên ca từ là phạm trù mà em lưu tâm nhất. Em tìm thấy trong nhiều bản nhạc jazz là những bài thơ, những cuộc đối thoại hoặc độc thoại rất hấp dẫn, gần gũi, nhiều chất thơ. Nhưng quan trọng không kém là người nghệ sỹ lột tả nó như thế nào?
Và cũng có những bản nhạc em yêu quý hơn cả vì giá trị nhắc nhớ kỷ niệm. Nó bao gồm cảm xúc của bản thân bản nhạc và cảm xúc của dĩ vãng.
Vậy cho nên mới nói mỗi bản nhạc cũng là một số phận!

NT: Bằng hữu của KeJazz đã từng thưởng thức tài năng của Trường, không phải chỉ trong những bài nhạc, mà còn qua những tấm photo cũng như graphics mà anh rất thích. Hình rõ nét, bố cục hài hòa, font chữ chọn lựa ăn khớp với bối cảnh. Tuyệt. Ngoài ra, Trường còn viết văn, làm thơ, và đóng phim. Trường theo đuổi nghệ thuật 24/7?

NNT: Nếu nói nghệ thuật thì có vẻ to lớn quá. Em chỉ đam mê, theo đuổi những cái đẹp điểm tô cho đời sống cảm xúc. Thơ văn, âm nhạc, điện ảnh là những điều đẹp đẽ phản ánh đời sống tâm tư của con người và là một chất liệu sống không thể thiếu.

NT: Thành thật cảm ơn Trường. Ngô Nhật Trường, một người nghệ sĩ trẻ tuổi và đa tài, đã từng xuất hiện trên màn bạc qua cuốn phim ngắn “Hai Chú Cháu” (http://www.imdb.com/name/nm5403548/) và những bài văn, bài thơ trên mạng, cũng như hình ảnh như ảnh “bìa” kỳ này.  KeJazz xin được hân hạnh giới thiệu người bạn trẻ này qua một nhạc phẩm swing rất xuất sắc của Irving Berlin.

Điểm Tô Cho Quên Đời

Nhiều khi thấy lòng buồn tha thiết
Mà nào ai biết làm sao khuây 
Chốn thành đô nhốn nháo
Điểm tô cho quên đời

Lụa nhung gấm, ngày đen đêm trắng
Quần tây, áo veste, cùng đôi manchette, 
Vừa vặn eo ếch
Điểm tô cho quên đời

Lòng phơi phới như có trong tay muôn bạc vàng
Mặt tươi sáng như những minh tinh trên màn bạc
(Ôi thật huy hoàng)

Vào chơi đám thượng lưu trác táng
Nào găng tay trắng, nào ly cognac
Ngạt ngào hương sắc
Điểm tô cho quên đời

Puttin' on the Ritz

If you're blue and you don't know where to go to
Why don't you go where fashion sits
Puttin' on the Ritz

Different types of wear all day coat pants
With stripes and cut away coats for perfect fits
Puttin' on the Ritz

Dressed up like a million dollar trooper
Trying hard to look like Gary Cooper 
(Super-duper)

Come let's mix where Rockerfellers 
Walk with sticks or umbrellas in their mits
Puttin' on the Ritz