Cánh Gió Xoay Hồn Em

Nhạc: Michel Legrand
Lời: Alan Bergman & Marylin Bergman
Lời Việt: Ngu Yên
Trình bày: Nguyễn Thảo
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Phòng thâu: ElevenSixteen
Final mix: LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

LV: Còn nhớ những ngày đầu nói chuyện về thành lập KeJazz tôi và bạn đều muốn thực hiện 2 bài yêu thích nhất là The Shadow of Your SmileThe Windmills of Your Mind. Bài đầu bạn dịch ngay lập tức thành Tình Không Phai và là bài nhạc đầu tiên cho blog KeJazz. Nhưng bài sau thì đợi mãi chẳng thấy đâu lời dịch. Sau cùng bạn nói với tôi là bạn gặp nhiều trắc trở khi dịch nó nên không hoàn tất được. Tôi cũng thử dịch vài câu cho bài nhưng rồi thấy khó quá nên cũng bỏ nửa chừng. Những hình ảnh gợi ý quay vòng trong lời nhạc và âm giai biến chuyển đều đặn như bánh xe lăn đều khiến cho việc dịch thuật ra ngôn ngữ Việt thành hóc búa.
Cho đến gần đây tôi có đề nghị bạn nhờ anh Ngu Yên dịch thử xem. Nói xong rồi quên mất, ngờ đâu chừng vào tuần sau nhận được email của bạn đính kèm lời Việt của Ngu Yên. Thật là thích thú và cũng thật thán phục NY. Tôi nghĩ phải dùng chữ wordsmith để nói lên cái tài tình của NY khi dịch bài này. Việc tôi và bạn làm 2 năm không xong, NY làm được trong vài ngày!
Với tôi việc hoà âm Cánh Gió Xoay Hồn Em không khó khăn lắm. Tự cái phát triển tự nhiên và khéo léo của giai điệu đã mang tính thuyết phục mạnh mẽ, khó cưỡng rồi. Tuy nhiên tôi cho rằng việc trình bày bài này khá khó khăn. Cốt lõi trong nhạc của Michel Legrand thường nằm trong cách chuyển đổi thần tình của giai điệu, chứ không trong tiết tấu. Tiết tấu nhạc ông viết thường khá đều đặn. Bài The Windmills of Your Mind cũng thế. Nhịp bài đều đặn, không đổi. Thế nhưng kẻ hát không thể hát đều đặn như thế được. Có lẽ ML muốn cho người hát tự tìm thấy tiết tấu riêng cho mình? Không biết bạn có tìm được tiết tấu riêng của bạn với nhạc phẩm này không?

NT: Tôi đồng ý với bạn về điểm này. Câu nhạc của ML thường đều đặn và… dài, rất cổ điển, và có một độ gò bó cũng rất cổ điển. Hầu như bài nhạc nào của ML cũng cho tôi ít nhiều suy tư trong lúc soạn bản diễn trước khi ghi âm. Như bạn nói, nếu ta hát y như cách viết của ML thì có lẽ bài nhạc nghe rất là nhàm chán.
Riêng về The Windmills of Your Mind, giai điệu ẩn hiện những vòng tròn, chậm, nhanh, trầm, bổng, theo nhau xoắn xít. Tuy vậy, lời nhạc mang nặng niềm ưu tư, nên tôi nghĩ cách dễ nhất để cho thính giả thấu hiểu được ý nhạc là bằng cách hát hơi chậm rãi, có tính cách kể lể. Và chính ra giai điệu đã tự nó có nhiều kịch tính nên tôi thấy không cần xử lý hơn nữa.
Về bản dịch của anh NY. Cách anh dịch rất công phu và rất… technical. Mỗi dịch bản phải trải qua nhiều giai đoạn cho đến khi bản cuối không còn những ngượng ngập vụng về trong ý cũng như lời. Anh làm việc rất có hệ thống. Tôi theo học cách thức của anh, nhưng thường hơi… biếng nhác, và tùy hứng. Nhiều khi có chút giờ rảnh trong lúc làm, thì viết lách lăng nhăng. Cũng vì thế mà tôi ôm bài nhạc này hai năm trời mà chỉ quanh quẩn hai ba câu. Phải thành thật cảm ơn anh Ngu Yên đã đóng góp cho KeJazz một tác phẩm mà có lẽ sẽ không bao giờ thành nếu không có anh.

Cánh Gió Xoay Hồn Em

Xoay,
Vòng tròn càng xoay, xoay càng nhanh
Như vòng xoắn cuốn theo vòng xoay
Một vòng triền miên không dừng quay
Như vòng sống mãi mê cuồng say
Vòng tình lăn theo triền dốc núi
Là bong bóng giữa bao cuộc vui
Một trò chơi xoay tròn càng đam mê
Vì vòng đã cuốn theo vầng trăng
Đồng hồ quay kim giờ sầu rưng rưng
Định mệnh đó đã thôi từ đây
Và đời xoay trong mịt mù không gian
Là một trái táo xoay lặng câm
Là tìm thấy giữa bao vòng quay
Nhập vào cánh gió xoay hồn ai

Đường hầm hoang mang miệt mài chân đi
Đường hầm đó dẫn em về đâu?
Đường mai sau về tận hang sâu
Chẳng còn nắng sáng soi đời nhau
Vòng người đa mang, vòng tình lênh đênh
Chỉ còn nửa giấc mơ đã quên
Rồi một ai quăng vào dòng sông trôi
Một hòn sỏi sóng lan về khơi
Đồng hồ quay kim giờ sầu rưng rưng
Định mệnh đó đã thôi từ đây
Và đời xoay trong mịt mù không gian
Là một trái táo xoay lặng câm
Là tìm thấy giữa bao vòng quay
Nhập vào cánh gió xoay hồn em

Lời nào vang vang vào hồn ly tan
Vội vàng tay cầm chìa khóa
Lời này có phải em hỏi mai sau
Mùa hè sao qua nhanh như thế?
Dìu tình nhân đi vào tương tư
Để mặt cát dấu chân tình yêu
Vọng về đây tiếng buồn xa xăm
Hoặc là tiếng nhớ nhung bàn tay?
Hình người xưa treo trong nhà em
Và một vài lời ca quá khứ
Nhạt nhòa tên, khuôn mặt ai đây
Nhìn thì quen nhưng sao không biết?
Rồi một khi nhớ lại chuyện hôm xưa
Chợt một thoáng vu vơ tình yêu
Sắc lá thu khô vàng màu phôi pha
Phai nhanh như màu tóc anh

Vòng tròn càng xoay, xoay càng nhanh
Như vòng xoắn cuốn theo vòng xoay
Một vòng triền miên không dừng quay
Như vòng sống mãi mê cuồng say
Rồi hình bóng cũ khơi niềm đau
Là tìm thấy giữa bao vòng quay
Nhập vào cánh gió xoay tình em

The Windmills of Your Mind

Round,
Like a circle in a spiral
Like a wheel within a wheel
Never ending or beginning
On an ever-spinning reel
Like a snowball down a mountain
Or a carnival balloon
Like a carousel that's turning
Running rings around the moon
Like a clock whose hands are sweeping
Past the minutes of its face
And the world is like an apple
Whirling silently in space
Like the circles that you find
In the windmills of your mind

Like a tunnel that you follow
To a tunnel of its own
Down a hollow to a cavern
Where the sun has never shone
Like a door that keeps revolving
In a half-forgotten dream
Like the ripples from a pebble
Someone tosses in a stream
Like a clock whose hands are sweeping
Past the minutes of its face
And the world is like an apple
Whirling silently in space
Like the circles that you find
In the windmills of your mind

Keys that jingle in your pocket
Words that jangle in your head
Why did summer go so quickly?
Was it something that you said?
Lovers walk along a shore
And leave their footprints in the sand
Is the sound of distant drumming
Just the fingers of your hand?
Pictures hanging in a hallway
And the fragment of a song
Half-remembered names and faces
But to whom do they belong?
When you knew that it was over
You were suddenly aware
That the autumn leaves were turning
To the color of his hair?

Like a circle in a spiral
Like a wheel within a wheel
Never ending or beginning
On an ever-spinning reel
As the images unwind
Like the circles that you find
In the windmills of your mind

Mùa Hè 1942

Nhạc: Michel Legrand
Lời: Alan Bergman
Marilyn Bergman
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Nguyễn Thảo
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Thâu: ElevenSixteen
Mix: LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

NT:  Tôi đoán là bạn không nhớ chuyện này.  Thời chúng ta trong ban nhạc, có lần tôi đề nghị nhac phẩm này vì tôi rất thích cái kiến trúc của bài nhạc.  Bạn bảo tôi:  “Không được đâu, bài này khó chơi lắm vì ông Legrand viết trên chromatic scale.”  Thuở ấy, tôi không nói gì vì không biết là ý bạn nói “khó nên ban nhạc sẽ không chơi” hay là “khó để hát cho ra gì”.  Dễ thường đã hai mươi mấy năm qua.  Vô tình nghe lại, vẫn thấy thích cách viết của Michel Legrand.  Vì thế tôi lại âm thầm gửi bạn.

LV: Nhắc lại chuyện xưa thì tôi cũng phải thú nhận là ngày đó tôi cũng hơi “quợn” nhạc của Michel Legrand. Ban nhạc lúc đó chỉ đánh cho đám cưới là chính.  Loại nhạc mang tính lãng mạn nhưng cầu kỳ, phức tạp như “The Summer Knows” này nhiều phần sẽ lạc lõng trong tiếng cười nói ồn ào của người dự tiệc cưới đang chén chú chén anh.  Một điều quan trọng nữa là ban nhạc hơn 20 năm trước cũng không cáng đáng nổi nhạc phẩm này, nếu muốn trình diễn cho ra đúng tinh thần của bài. Cho nên đành phải khất bạn cho đến hơn 20 năm sau.  Giờ thì ban nhạc một mình tôi điều khiển, thính giả thì chọn lọc, tôi không còn lý do gì để từ chối bạn nữa.

Mùa Hè 1942

Hè say nét cười
Hè cay trong mắt
Cần chi thói đời, trần vai trưa nắng
Hè tuôn gió mềm lặng trôi mây trắng
Vùng cát ấm nồng mà nàng đã hâm bằng hơi nắng vàng

Hè như biết thầm
Hè cho ta hay
Vì bao nghi ngại nàng nhận ra ngay
Thời gian rất mềm nàng nhẹ đôi tay
Khiến trăng sao chần chờ
Nắng thơm tho còn quấn quít theo
Rộn ràng ngón tay xoay cả thế giới quay
Để cho ta tìm thấy bao nhiêu tuyệt vời

Một khi thấu được bài học hè nao
Còn chi để nàng dịu dàng cho nhau
Lần cuối vuốt ve
Rồi vai áo che
Vào thu

The Summer Knows

The summer smiles
The summer knows
And unashamed she sheds her clothes
The summer smoothes the restless sky
And lovingly she warms the sand on which you lie

The summer knows
The summer's wise
She sees the doubts within your eyes
And so she takes her summertime
Tells the moon to wait
And the sun to linger
Twists the world 'round her summer finger
Lets you see the wonder of it all

And if you've learned your lesson well
There's little more for her to tell
One last caress
It's time to dress
For Fall

Năm Tháng Còn Lại

Nhạc: Michel Legrand
Lời: Alan & Marilyn Bergman
Lời Việt: Nguyễn Thảo & Lê Vũ
Trình Bày: Nguyễn Thảo
Hòa Âm & Phối Khí: Lê Vũ
LeVuMusic Studio
Photo: Lệ Liễu, Graphic Design: MarcMarc

LV:  Có thể nói nhạc phẩm này của Michel Legrand gây ấn tượng mạnh mẽ với tôi nhất. Vì là một nhạc sĩ với căn bản huấn luyện qua môi trường nhạc cổ điển nên nét nhạc Jazz của ông rất đặc thù và rất trữ tình một cách thấm thía.  Ông chủ yếu là phát triển dòng nhạc của mình theo chuyển hướng của những hợp âm được sắp đặt một cách tài tình, tuyệt diệu.  Đây là một pha trộn tuyệt hảo của classical music và Jazz qua bàn tay thần kỳ của một nhạc sĩ thiên tài. Với tôi phần đầu của bản nhạc là phần hấp dẫn nhất và cũng là phần khó hát nhất của bài nhạc vì nó đòi hỏi khả năng thẩm âm vững chắc từ người hát.  Giai điệu mộng hoặc, diệu kỳ lôi cuốn người nghe ngay từ những nốt nhạc đầu tiên này…

TN:  Tôi đồng ý với bạn:  Michel Legrand viết nhiều ca khúc rất lãng mạn, với những giai điệu thật đẹp và thường làm khó dễ người hát ít nhiều.  Tôi cũng phải thêm rằng:  Lời ca của Alan và Marilyn Bergman rất là tuyệt vời.  Trong phần dịch thuật, tôi chỉ có thể chuyển đạt được một số hình ảnh, vì sự gò bó của ngôn từ, âm sắc, cũng như số chữ ấn định bởi câu nhạc đã viết.

Năm Tháng Còn Lại

Còn lại đây bao nhiêu năm tháng của đời em?
Trăm ngàn phương hướng, muôn nẽo đường của đời em
Anh cầu xin chỉ duy một điều của đời em
Ta cùng chung bước đi trên đời

Từng ngày xuân, hè, thu hay đông của đời em
Trong từng mơ ước hay đau buồn của đời em
Trong từng toan tính hay âu lo của đời em
Xin cùng anh sát vai đêm ngày

Từ bình minh lên hay khi hoàng hôn, ta không rời xa
Nhìn em say sưa hồn anh yêu thương tràn dâng
Xin cho anh nghe bao nhiêu mộng mơ, bao nhiêu sợ lo
Và nguyện cầu ta yêu nhau thắm thiết nghìn năm không bao giờ phai

Từng ngày mai bên nhau em mơ trên bờ mi
Bao lời âu yếm thương yêu nào trên bờ mi
Anh gọi em với môi hôn nồng trên bờ mi
Cho đời lên phút giây thần thánh

Ngày sau trong đời anh
Bao mùa đông tuyết sương mệt nhoài trong đời anh
Khi vài giây phút riêng sau cùng trong đời anh
Cả một đời vì em


What Are You Doing The Rest of Your Life?

What are you doing the rest of your life?
North and South and East and West of your life
I have only one request of your life
That you spend it all with me

All the seasons and the times of your days
All the nickels and the dimes of your days
Let the reasons and the rhymes of your days
All begin and end with me

I want to see your face in every kind of light
In the fields of dawn and the forests of the night
And when you stand before the candles on a cake
Oh, let me be the one to hear the silent wish you make

Those tomorrows waiting deep in your eyes
In the world of love that you keep in your eyes
I'll awaken what's asleep in your eyes
It may take a kiss or two

Through all of my life
Summer, Winter, Spring, and Fall of my life
All I ever will recall of my life
Is all of my life with you