Niềm Vui

Nhạc: Antônio Carlos Jobim
Lời: Vinícius de Moraes
Lời Việt: Nguyễn Thảo & Lê Vũ
Trình bày: Lê Vũ
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

NT: Tôi rất yêu nhạc của Antônio Jobim, và nhất là điệu bossa nova mơn trớn như vuốt ve.  Trong những nhạc phẩm này, rất nhiều bài đã được dịch ra tiếng Anh, và cũng như được ghi âm bởi nhiều ca sĩ.  Ngoại trừ bài A Felicidade.  Tôi không hiểu vì lý do gì.  Gần đây, tôi mới được nghe Diana Panton và Karrin Allyson trình bày lời Bồ Đào Nha và một đoạn ngắn tiếng Anh.  Tôi cũng có nghe một ghi nhận (trên mạng) là có nhiều nhạc phẩm không nên dịch sang Anh Ngữ, và A Felicidade là một.
Tôi nghĩ:  bài nhạc hay quá.  Chẳng lẽ không có cách nào mang vào ngôn ngữ của mình sao?  Phải ráng.  Và phải đành dịch từ nguyên tác tiếng BĐN.  Lúc dịch, có một đoạn tôi cảm thấy bất ổn vì ý tưởng và cả hình tượng không có vẻ ăn nhậu gì với toàn bài.  Nhưng tôn trọng “bản chính”, tôi vẫn giữ nguyên như thế và gửi cho bạn.  Vài ngày sau, bạn điện thư cho tôi.  Bạn kiếm ra tờ nhạc, và có một phần tôi dịch không có trong nguyên tác.  Tôi thở phào: Hèn chi.

LV: Tôi có một lỗi lầm lớn khi thực hiện nhạc phẩm này:  Tôi chỉ dựa vào trí nhớ của mình về giai điệu này và cuốn Antonio Carlos Jobim Anthropology để giàn dựng bài.  Hoàn toàn không nghe những cách chơi trước.  Đến khi làm xong, hí hửng cho bạn nghe, bạn phán cho một câu: “Nghe giống như trong phòng trà, không giống như tao nghĩ…” (?).  Làm tôi cũng hơi cụt hứng. Sau đó tôi mới tìm nghe những phiên bản nổi tiếng đã chơi từ trước thì mới vỡ ra là mình đã chơi bài này trong theo một phong cách hoàn toàn khác!
Tuy nhiên nghe đi nghe lại, nghĩ tới nghĩ lui, tôi cho rằng cách chơi nhẹ nhàng của tôi cũng là một thí dụ điển hình của cách nghe nhạc khác nhau giữa các dân tộc.  Tôi với máu Việt chính thống đã vô tình biến nhạc phẩm này thành một bài mùi mẫn, thuận tai cho người nghe nhạc Việt hơn. Trong khi đó trình bày theo phong cách Ba Tây thì lại dồn dập, thôi thúc, thật tiêu biểu cho giòng nhạc samba/bossa nova nổi tiếng của dân tộc này.   Ngoài việc đàn đánh quá nhanh khó thực hiện, những câu hát phải thật nhanh với những nốt nhạc nối tiếp nhau trong những nhịp chõi dồn dập như trong bài này thì rõ là một thử thách tôi khó vượt qua được. Tuy nhiên tôi cũng dàn dựng lại nhạc phẩm này theo 3 tempo khác nhau để hy vọng là phần nào đó giới thiệu đến người nghe giai điệu đặc biệt này.

NT:  Tôi phải cảm ơn một người bạn là nhạc sĩ Ngô Minh Trí đã ân cần giới thiệu tên tuổi ông Jobim với tôi khoảng mười năm trước đây.  Mặc dù trước đó tôi đã có nghe nhạc của ông, nhưng chưa bao giờ biết đến tên của người đã dẫn đầu trào lưu nhạc Jazz của xứ Ba-Tây này.

LV: Tôi thì phải cảm ơn bạn đã mở ra một chân trời mới cho tôi qua giòng nhạc Jobim.  Tôi thật thưởng thức nét nhạc vô tiền khoáng hậu của người nhạc sĩ kỳ tài này.

Niềm Vui

Buồn đau xót xa không rời
Hạnh phúc một thoáng rồi thôi
Như chút sương đêm trên nụ hoa mới chớm
Thoáng long lanh âm thầm trong nắng ban mai tươi hồng
Chợt đâu cơn gió rét sương nhẹ nhàng run trên cánh hoa 
Rồi rớt rơi trong quạnh vắng như bao lệ tình

Niềm vui cho những người lầm than có đâu được bao lâu
Là hạnh phúc hão huyền giống trò hóa trang
Quanh năm chìm trong bôn ba
Bao nhiêu điều luôn cưu mang
Để cố sao cho được vui sống phút giây thần tiên ta luôn hoài trông mong
Dẫu rằng ai cũng biết sẽ không bao giờ lâu đâu
Là sẽ đến khi tàn những giấc mơ huy hoàng

Buồn đau xót xa không rời
Hạnh phúc một thoáng rồi thôi
Ôi như cánh lông chim nhẹ nhàng theo gió cuốn
Vút lên (cao) giữa trời xanh biếc như mây phiêu bồng
Nhẹ trong gió mới sớm
Nhưng rồi làm sao mãi bay cao
Vì sẽ có khi ngọn gió im hơi trong đời

A Felicidade

Tristeza nao tem fim
Felicidade sim
A felicidade e como gota
De orvalho numa petala de flor
Brilha tranquila
Depois de leve oscila
E cai como uma lagrima de amor

A felicidade do pobre parece
a grande ilusao do carnavao
A gente trabalha
O ano intero
Por um momento de sonho
Pra fazer a fantasia
De rei ou de pirata ou jardineira
Pra tudo se acabar na quarta feira

Tristeza nao tem fim
Felicidade sim
A felicidade a como a pluma
Que o vento vai levando pelo ar
Voa tao leve
Mas tem a vida breve
Precisa que haja vento sem parar

Nàng Ipanema

Nhạc: Antônio Carlos Jobim
Lời: Vinicius de Moraes
Lời Anh: Norman Gimbel
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Hòa Âm & Phối Khí: Lê Vũ
LeVuMusic Studio
Photo & Graphic Design: MarcMarc

LV:  “The Girl From Ipanema” là nhạc phẩm bossa nova kinh điển cho giới yêu chuộng nhạc Jazz Ba Tây.  Vậy mà đợi mãi mới thấy bạn gửi bản dịch của bài này. Tôi cũng nóng lòng xem coi mình có thể thực hiện được nhạc phẩm này không.  Té ra là tôi âu lo chuyện không đâu. Tác giả đã dùng cách chuyển hợp âm tài tình qua giai điệu của mình để tạo nên nét Jazz đặc biệt của bài.  Cho nên tôi chỉ cần dựng lên được dàn bài là đã có được một bossa nova thật jazzy quyến rũ.  Có những bài phải cố làm cho jazzy, riêng bài này không cần phải cố gắng gì cả.  Cái thử thách ở đây là ở cách hát.  Làm sao đẩy đưa theo những nhịp chõi và giữ cho làn hơi đều đặn, nhịp nhàng, nhẹ nhàng không phải là việc dễ làm. Thêm nữa là giai điệu có những trầm bổng thú vị, không theo lẽ thường, khó nắm bắt nếu người hát không có đủ khả năng thẩm âm.  Tôi chắc bạn cũng đồng ý với tôi về điểm này.

NT:  Tôi nghe nhiều phiên bản đã bao năm nay, từ tiêu chuẩn Astrud & João Gilberto, cổ điển Sinatra hoặc Helen Merrill, hiện đại như Diana Krall vì nhạc phẩm này quá phổ thông. Cho nên lúc quyết định thâu bài này, tôi hơi bị chi phối bởi nhiều cách trình bày khác nhau.  Như bạn nói, nhịp là một vấn đề vì bossa nova đầy nhịp chõi.  Cách phân câu lại là một vấn đề khác.  Bạn bảo tôi phải hát 6, 7 trường canh bằng một hơi.  Tôi nghĩ gắng gượng lắm thì cũng có thể được, nhưng nghe chắc rất cương, thiếu tự nhiên.  Tôi để ý ca sĩ lão thành như Rosemary Clooney cũng lấy hơi ở những nhịp lẻ, nơi ý nhạc cho phép mình ngắt câu, không chỉ theo nhạc điệu như lúc chơi thuần khí cụ.
Theo tôi, nếu bài này chỉ hoà nhạc, thì tiết tấu sẽ là một trong chính điểm.  Nhưng nếu có ca từ, thì lời ca sẽ phải chuyên chở ý nhạc đến thính giả.  Đây là một khía cạnh khá quan trọng để người nghe bắt nắm được cái tình cảm của ca khúc.
Lại phải nói thêm, tôi chọn chuyển ngữ nhạc phẩm này từ nguyên bản tiếng Ba-Tây, theo thông lệ tránh “tam sao thất bổn”, mặc dù tôi cũng thích bản anh ngữ của Norman Gimbel sống động hơn.

Nàng Ipanema

Dáng em sao yêu kiều quá
Khi chân em nhẹ bước đi ngang trên hè phố
Mang theo em biển nắng
Thơm thơm trong làn gió
Thêm xôn xao hồn anh

Nắng trên da em nồng cháy
Lay lay theo nhịp bước chân em đi tựa những
Câu thơ hay lời hát
Samba từng nốt
Thêm say say hồn anh

Ôi, cớ sao anh thấy cô quạnh thêm
Ôi, bỗng nhiên anh thấy sao buồn tênh
Ôi, mắt môi kia vẫn xa vời xa
Vì em quá tuyệt vời trong bao ao ước
Ai đó sẽ được cùng em chung bước

Biết khi yêu là phút giây cho đời sống
Thêm bao nhiêu hạnh phúc, bao yêu đương nồng cháy
Thênh thang em nhẹ bước
Em đi ngang đời anh


Garota de Ipanema (The Girl from Ipanema)

Olha que coisa mais linda,
Mais cheia de graça
É ela menina
Que vem que passa
Num doce balanço
Caminho do mar
Moça do corpo dourado
Do sol de Ipanema
O seu balançado
É mais que um poema
É a coisa mais linda
Que eu já vi passar
Ah, porque estou tão sozinho
Ah, porque tudo e tão triste
Ah, a beleza que existe
A beleza que não é só minha
Que também passa sozinha
Ah, se ela soubesse
Que quando ela passa
O mundo sorrindo
Se enche de graça
E fica mais lindo
Por causa do amor
%d bloggers like this: