Ngàn Sâu Che Lấp Môi Hôn

Nhạc & lời: Leonard Cohen
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Nguyễn Thảo
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Ghi âm: ElevenSixteen Soundspace
Final mix: LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

NT:  Như tôi đã nói trước đây, Leonard Cohen là một nhạc sĩ mà tôi rất thích.  Nhưng khác với những ca khúc tôi đã dịch, A Thousand Kisses Deep là một ca khúc thường nghe qua dạng hòa âm, ngoại trừ phiên bản của chính Cohen.  Giai điệu của ca khúc này thật là tuyệt, nhưng mỗi lần đọc lời để chuyển qua lời Việt, tôi đều hơi ngại ngùng, phải nói là tôi không chắc chắn mình thấu đáo được những gì Cohen đã viết.

Tôi lục lọi tìm cho được bài thơ gốc.  Đọc cả mấy ngày mấy đêm.

Hình như tôi hơi loáng thoáng mơ hồ hiểu một điều gì đó mà Cohen muốn nói.

Khi bạn kêu tôi dịch ca khúc này.  Tôi bảo bạn, tôi đã “làm việc” với cái bản nhạc này cả… hai, ba năm qua, nhưng vẫn không dám hứa là mình sẽ “nộp” được bài như ý.

Nhưng hình như mỗi khi bị ép, tôi có cố gắng hơn, nhất là đối với một người khó tánh như bạn.  Thật là số khổ.  Cũng nhờ vậy mà Ngàn Sâu Che Lấp Môi Hôn ra đời. 

Phải nói là tôi vất vả lắm mới có một bản “approximate” như thế này. Mà ngay cả cái tựa A Thousand Kisses Deep cũng làm cho tôi thật khốn đốn.  Tại sao lại dưới cả ngàn nụ hôn nhỉ?  Tuy “deep” lại là một từ ngữ nói về chiều sâu, nhưng ở đây lại đo lường bằng những nụ hôn trừu tượng.  Một secret, một bí mật, dấu diếm dưới bao nhiêu môi hôn.

Tôi hy vọng bạn, cũng như thính giả của KeJazz, nếu có chút thời giờ, sẽ bỏ công tìm hiểu thêm về cái bí mật của Cohen.

Ngàn Sâu Che Lấp Môi Hôn

Ngựa về lối cũ. Người đẹp mắt nhung,
Gặp khi vận hên đến đây.
Cuộc cờ nước thắng, nhưng có bao lâu,
Được thua trò chơi rủi may.
Giờ thì đến phút nóng tay
Dầm mình vùi trong những cơn đắm say.
Một đời đã sống ngỡ giống cơn mê,
Chìm sâu dưới muôn môi hôn.

Vài lần đánh tráo, một lần xẩy tay
Là quay về trên vĩa hè.
Lầm đường, lỡ bước, khi nắm tay buông,
Vào ngay một bãi chiến trường.
Chặng đường mấy khúc mình phải đi qua?
Và câu hứa luôn khắc ghi.
Tìm một lối thoát đành mất bao nhiêu,
Đào sâu dưới muôn môi hôn.

Rồi vào những phút đêm tối âm u
Lầm than đám người khốn cùng
Một đường nối những thoi thóp con tim
Sợi giây kết bao môi hôn.

Dục tình sóng gió, dập dồn ép xô,
Đại dương nào hay bến bờ.
Tìm hoài chẳng thấy một chốn cho ta,
Người gom góp mảnh vụn đời.
Thuyền nan lướt sóng, một hướng ra khơi
Đường qua mấy cõi ta bà.
Lật tàu cũng thế, chớ chấp nê,
Chìm theo dưới muôn môi hôn.

Ngàn lần dối trá, một lần biết ra
Là quay về trong cõi trần.
Chẳng thể đổi chác, đời đã cho ta
Điều ta phải riêng cưu mang.
Một vài ý nghĩ thầm kín riêng ta,
Đời ta khép trang sách rồi.
Ngoài trừ mấy thứ vẫn nhớ không ra
Vùi sâu dưới muôn môi hôn.

A Thousand Kisses Deep

The ponies run, the girls are young
The odds are there to beat
You win a while and then it's done
Your little winning streak
And summoned now to deal
With your invincible defeat
You live your life as if it's real
A thousand kisses deep

I'm turning tricks, I'm getting fixed
I'm back on boogie street
You lose your grip and then you slip
Into the masterpiece
And maybe I had miles to drive
And promises to keep
You ditch it all to stay alive
A thousand kisses deep

And sometimes when the night is slow
The wretched and the meek
We gather up our hearts and go
A thousand kisses deep

Confined to sex we pressed against
The limits of the sea
I saw there were no oceans left
For scavengers like me
I made it to the forward deck
I blessed our remnant fleet
And then consented to be wrecked
A thousand kisses deep

I'm turning tricks I'm getting fixed
I'm back on boogie street
I guess they won't exchange the gifts
That you were meant to keep
And quiet is the thought of you
The file on you complete
Except what we forgot to do
A thousand kisses deep

Dạ Khúc Cuối

Nhạc: Lê Vũ
Lời: Nguyễn Thảo
Trình bày: Triệu Vinh
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Ghi âm: Phòng Thâu NTV
Final mix: LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

NT:  Đối với tôi, cái khó khăn của viết lời nhạc (không phải dịch nhạc) là điều gì tôi muốn chuyển tải đến người nghe.  Lẽ dĩ nhiên, cái điều đó phải ăn khớp với giai điệu.  Giai điệu là bộ xương, và ca từ là da thịt. 

Ca từ lại phải được chọn lựa tỉ mỉ vì không những nghĩa chính phải chuẩn, mà những hàm ý còn phải được xét xử để tạo nên không khí cần thiết.  Ví dụ như nếu ta nhắc đến tờ điện tín (telegraph), tự nhiên ta sẽ đặt mình vào thời điểm của tiền bán thế kỷ 20.  Hoặc như khi đọc đến “làn thu thủy, nét xuân sơn” (Nguyễn Du) thì ta không thể nào không mường tượng đến một mỹ nhân thời cổ.  Có lẽ đó là lý do khiến nhiều nhạc sĩ đã tỏ ra bực bội khi ca từ bị ca sĩ hứng chí… đổi.  Tôi đã từng bị cố nhạc sĩ Song Ngọc bắt bẻ vì đã  đổi một chữ trong bài Xin Gọi Nhau Là Cố Nhân: Khi lá vàng lại bay mà tôi đã đổi thành khi lá vàng nhẹ bay.  Hoặc như nhạc sĩ Vũ Thành đã trách cứ ca sĩ Thái Thanh đã cố tình “hát sai” bài Giấc Mơ Hồi Hương.  Ông ví như mình nhờ ai đọc lá thư mà người đó đã đọc trật đi.

Tôi nghĩ tuy ns VT có lý, nhưng khi mình nhờ ai đọc, thì chính ra cái mầm mống của sự “không chính xác” đã nằm ở đó:  giọng nam sẽ khác giọng nữ, giọng nhẹ dịu dàng sẽ khác giọng ồm ồm.  Mà ngay cả cùng một người đọc, hôm nghẹt mũi và hôm khỏe cũng tạo ra hai không khí khác nhau.  Ý chính vẫn là ý chính, nhưng có khi nghe hơi mỉa mai, hoặc lả lơi, hoặc trịch thượng tùy theo giọng diễn.  Nói tóm tắt thì một khi ca khúc đã lọt vào tay ca sĩ thì nhạc sĩ phải… chịu vậy.

Riêng tôi, thay đổi ca từ hoặc giai điệu là một công phu của người ca sĩ.  Nội công thâm hậu thì biến chiêu sẽ thêm phần xuất sắc.  Ca từ hoặc giai điệu mới lạ có thể làm ca khúc trở thành mới mẻ hợp thời hơn, và có thể sẽ được hậu sanh đón nhận nồng hậu hơn.

LV: Theo như ví von của bạn thì nhạc là xương mà lời là thịt da. Vậy thì lẽ ra xương khó thay đổi còn thịt da thì phải biến hoá mới đúng với luật tự nhiên chứ. Tuy nhiên, một bài nhạc phổ thông thì thường được nhiều ban nhạc chơi đi chơi lại, mỗi lần lại được cải biên qua nhiều cách, từ slowrock qua bolero, rồi rumba, rồi chachacha, rồi new wave … Lòi ra là “xương” thì được thay đổi như chong chóng, mà lời “thịt da” thì không ai dám đổi, sợ nhạc sĩ “quạu”! Làm nhạc sĩ mà nhạc mình viết bị đổi thì không sao nhưng lời viết ra bị hát khác đi thì bực mình! Kể ra cũng có chút ngược đời.

NT: Vào thời đại tân tiến, thịt da xương cốt đều có thể thay đổi chỉnh sửa được bạn à. Ca sĩ ngoại quốc trọng về cá tính đặc biệt; họ đổi để phiên bản của họ có nét đặc thù riêng tư không giống những bản khác. Nhạc Việt thì thường chỉ đổi tiết tấu, đôi khi ca từ, nhưng tôi chưa thấy ai “liều mạng” đổi giai điệu cả.

LV: Dĩ nhiên với KeJazz thì chuyện tự tung tự tác với nhạc và lời phải là chuyện đương nhiên. Nếu không đổi thay được thì làm gì có chuyện sáng tạo. Nghe bài cũ, kiểu cũ cho rồi!

NT: Trở lại với bài nhạc này, giai điệu mượt mà của bạn làm tôi liên tưởng ngay đến một dạ khúc.  Từ đó, tôi đã mường tượng đến câu chuyện của chàng Tú Uyên ngủ mơ thấy nàng Giáng Kiều.  Nhưng…

Bạn vẫn biết tôi là một người chẳng bình thường…

Đằng sau câu chuyện tình mộng mị, tôi đã viết…

Hãy thử tưởng tượng về nỗi chết như một thiếu nữ kiều diễm, đến bằng những bước chân nhẹ nhàng lả lướt, trong tiếng nhạc dặt dìu. Nàng thật khêu gợi với chiếc váy lụa đỏ rộng và mềm mại, cuốn theo từng bước chân đi.

Có lúc nào đó, nỗi chết phải được chờ đợi trong tuyệt vời như thế…

LV: Bài Dạ Khúc Cuối này thì tôi viết cũng đã khá lâu. Xương thì có rồi, nhưng thịt da thì lay lắt thay đổi qua nhiều lần, không nhớ nổi. Tôi vất bài vào xó, quên lãng đã lâu ngày. Bạn nhắc tôi mới nhớ mang ra nhờ bạn thay đổi thịt da cho mượt mà, óng ả hơn là bộ da sần xùi trước đây.

Có lẽ giai điệu vừa gợi cảm, vừa âm trầm, u tối của nó làm bạn nghĩ đến “nỗi chết” dịu dàng đến thế. Tôi công nhận bạn là kẻ khác thường. Vì tôi chẳng thể nào nghĩ đến chuyện “đi hui nhị tì” khi viết những lời nhạc này…

May mà nhờ được Triệu Vinh hát dùm bài hóc búa này. Tôi cố tình viết cho rắc rối với nhịp chõi khắp nơi, nốt cao thấp thay đổi nhiều. Nếu không phải là “cao thủ” (lẽ ra phải là “cao họng” mới đúng) thì sẽ rất là chật vật với bài nhạc khó chịu này. Rất cám ơn Triệu Vinh và tiếng hát tuyệt với của anh.

Thêm nữa nhạc của Kejazz viết ra mà được ai hát thì mừng hết lớn, muốn đổi sao thì đổi, chúng tôi hứa là sẽ không giận hờn gì hết.

NT: Bạn đừng nói như vậy. Tôi thấy hiện nay, nhạc bị “bắt cóc” nhiều lắm. Họ lấy cả nguyên bản, chỉ đổi tên tác giả rồi đăng ký bản quyền. Anh bạn tôi phải chật vật thưa kiện lung tung mà chưa thấy đi đến đâu cả.

Xin cám ơn Triệu Vinh một lần nữa. Và thân mời các bạn bè của KeJazz…

Dạ Khúc Cuối

Người đến tìm ta giữa đêm,
Cỏ thơm lạ say cõi mộng.
Tà áo rộng vương gót,
Dìu cuốn bước chân êm.
Mờ ảo kèn xa vắng
Gợi nuối tiếc mênh mang gió lộng.
Hồn đã run theo từng thanh phím gieo tháng ngày rơi rụng.

Màu áo lụa lay bóng đêm,
Mắt hoang dại say ánh mờ.
Hồn thẩn thờ quên nhớ,
Chân bước lần đến chốn hư vô.
Vạt áo quyện hương khói,
Nhẹ quá gót chân bước qua đời.
Buồn hóa thanh âm dìu ta cuốn xoay mất vào giữa khôn cùng.

Đèn màu chợp sáng hoen mắt nhung ướt.
Điệu đàn day dứt vang khúc lâm ly.
Mập mờ sương khói, tiếng ai nói,
Chìm vào hư ảo, tan vào quạnh vắng.
Với tay vì phút hư hao,
Níu vai ghì lấy thương đau,
Bước theo người đến nơi nao,
Cõi trần hư bụi.

Người đã cùng ta suốt đêm,
Chốn yên bình ta mãi tìm.
Lạnh quá bàn tay khép
Che mắt nhìn suốt cõi u minh.
Còn chút làn hơi ấm,
Giờ phút cuối quên câu giã từ.
Lệ rớt trên môi thành muôn ánh sao tiễn mình đến vô thường.