Vô Tình Làm Cháy Con Tim

• Nguyên tác: La Soledad
• Nhạc & lời: Pepe Luque & Thomas Lauderdale
• Lời Việt: Ngu Yên
• Trình bày: Triệu Vinh
• Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
• Ghi âm: Studio NTV
• Final mix: LeVuMusic Studio
• Graphics: Concept by MarcMarc

NT:  Tôi để ý hình như dạo này có rất nhiều giáo sư dạy thanh nhạc trên YouTube, Mỹ cũng như Việt.  Và thuật ngữ “Bel Canto” được nói đến rất nhiều làm tôi tò mò.

Bel Canto là gì nhỉ?

Làm biếng như tôi thì hỏi ông Bing (AI) bằng tiếng Việt cho nó lẹ.

“Bel canto là một phong cách hát opera xuất hiện tại Ý vào cuối thế kỷ 16 và được phát triển trong opera Ý vào thế kỷ 17, 18 và đầu thế kỷ 19. Thuật ngữ “bel canto” có nghĩa là “hát đẹp” trong tiếng Ý. Nó được đặc trưng bởi một phong cách hát lãng mạn sử dụng một giọng hát giàu cảm xúc, đầy đặn và phát âm mượt mà.  Các đặc điểm chính của phong cách bel canto là hát theo tiết tấu, phù hợp với đăng ký (âm vực?) và chất lượng âm thanh (âm sắc?) của giọng hát với nội dung cảm xúc của từng từ (ca từ?), một phong cách phát âm rõ ràng dựa trên việc chèn các dấu phẩy ngữ pháp và tu từ (?), một cách phát âm được biến đổi bằng nhiều loại legato và staccato, và thay đổi tần số (?) thường xuyên thông qua rubato nhịp điệu và tăng giảm thời gian tổng thể.”

Tôi nghĩ tôi hơi lờ mờ như cái đèn dầu hột… dịt.

Dựa trên hai chữ “hát đẹp” (mà sao nghe không đẹp chút nào), tôi nghĩ trường phái bel canto có vẻ nhấn mạnh trên cách hát làm sao cho… đẹp.  Khổ nỗi, cái đẹp thì lúc nào cũng rất là mơ hồ như Thúy Kiều Thúy Vân, cứ mỗi người mỗi vẻ… biết đâu mà mò…

Trường phái cổ điển cho rằng Bel Canto có bốn điểm chính: resonant (âm vang), hơi thở, register (giọng ngực, giọng óc mà nay người ta gọi là M1 hay M2), và vibrato (ngân).  Nhưng cận đại thì “hát đẹp”  đòi hỏi thêm cách phát âm, cách xử lý cảm xúc, độ to nhỏ, độ nhanh chậm, tất cả làm sao cho… đẹp hơn.

Và như thế, chúng ta cứ… mò.

Theo riêng cá nhân tôi, giọng hát của Triệu Vinh là một ví dụ của bel canto.  Anh phát âm thật tròn trịa từng chữ.  Âm vang dày đầy nội lực.  Hơi thở kiểm soát chặt chẽ.  Giọng ngân tự nhiên không gượng ép.  Anh là một trong những nam ca sĩ mà tôi rất ngưỡng mộ.

Ca khúc La Soledad này, KẻJazz đã đăng tải cách đây khá lâu, vào tháng 4 năm 2019, dưới tựa đề Cô Đơn. Hôm nay, La Soledad đã được anh Ngu Yên khoác lên một chiếc áo màu sắc hơn, bí mật hơn, đánh động óc não hơn, với tựa đề Vô Tình Làm Cháy Con Tim. Ngoài viết và dịch nhạc, anh Ngu Yên còn cho đăng tải một số bài viết về ca hát mà KJ đã có dịp đăng trước đây. Trên trang Academia của anh, bạn có thể tìm thấy nhiều bài viết, trong đó có Thế Nào Là Người Hát Hay rất hợp tình hợp cảnh với đề tài bel canto hôm nay.

Vô Tình Làm Cháy Con Tim

Tình đến với tôi
Êm ái như lời thơ hát trên môi
Vì quá mơ màng
Đâu biết yêu là từ đó hoang mang
Người đã yêu tôi
Không đắn đo gì dâng hiến cho nhau
không toan tính mai sau
Tôi quá ngây thơ
Ngờ tình là đùa giỡn rồi hờ hững

Mặt trời đã xa xôi
Thương nhớ hơi người ngồi hát đơn côi
Người đã đi rồi,
xa khuất nơi nào còn chỉ chiêm bao...
Đừng oán than chi
Tôi đã vô tình làm cháy con tim
Xin tha thứ cho tôi
Không biết yêu thương
Tình chỉ còn lại bài hát hoang đường

La Soledad

Viniste a mí
Como poesía en la canción
Mostrándome
Un nuevo mundo de pasión
Amándome
Sin egoísmo y la razón
No más sin saber que era el amor
Yo protegí mi corazón

El sol se fue
Y yo cantando tu canción
La soledad
Se adueña de toda emoción
Perdóname
Si el miedo robó la ilusión
Viniste a mí
No supe amar
Y sólo queda esta canción

Tử Thần

• Nguyên tác: Partida
• Nhạc & lời: Ney Fernandes
• Lời Việt: Ngu Yên
• Trình bày: Nguyễn Thảo
• Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
• Ghi âm: ElevenSixteen Soundscape
• Final mix: LeVuMusic Studio
• Graphics: Concept by MarcMarc

NT: Năm nay là năm của El Nino, theo dự đoán, thời tiết sẽ cực kỳ lạnh lẽo.  Tiết Tiểu Tuyết sẽ trắng hơn bình thường, đến Đại Tuyết thì… hết biết.  Có thể chúng ta lại bị cách ly tại gia vì… đông lạnh.

Và cái lạnh luôn luôn làm tôi nghĩ đến sự chết chóc.  Mùa Đông với đồng cỏ vàng nâu héo úa, những cánh rừng trơ cành xương xẩu.  Trời thì thường xám xịt u buồn.  Người vì lạnh thịt da cũng tái mét.  Nếu thính mũi, có thể ta sẽ hửi được mùi của Tử Thần.

Chính vì vậy mà tôi đề cử Tử Thần cho tuần lề đầu tháng 12, dẫu rằng mọi nơi đang tưng bừng nhạc Giáng Sinh. Tử Thần, bản dịch từ Partida, với điệu nhạc morna u hoài.

Từ mấy năm về trước, anh Ngu Yên có dự định dịch một loạt nhạc morna mà tiêu biểu nhất là những bài hát của ca sĩ Cesaria Evora.  KeJazz đã đăng tải một số gồm Quê Hương Bolero, Biển Là Địa Chỉ Gửi Nỗi Buồn, Hoàng Hôn Chết Quạnh Hiu.  Anh gửi Tử Thần cho tôi từ dạo đó.  Một trục trặc nhỏ là tôi không tìm được nhạc bản, mà lại làm biếng ngồi ghi lại.  May quá, lúc tôi tâm sự với anh thì anh đã nhận lời ký âm.  Và từ đó, bài Tử Thần từ tốn hiện đến vào mùa Đông năm nay.

Cũng từ lâu, tôi muốn chụp một tấm hình một người mặc áo choàng đỏ đứng trên một chiếc thuyền độc mộc ngay giữa rừng nước đầm lầy của xứ Louisiana.  Dự định thôi, chứ chẳng biết tìm đâu để mướn thuyền rồi phải chuyển ê-kíp từ Houston qua đến Baton Rouge, v.v…  Mãi đến lúc tôi làm quen với anh bạn AI, tôi mới thực hiện được cái hình ảnh này.

Bởi vậy nên gọi là hữu duyên với Tử Thần…

LV: Cho đến nay tôi và bạn đã thực hiện được 4 bài thể loại nhạc morna. Cả 4 bài đều được dựa trên phiên bản do Cesaria Evora trình bày. Loại nhạc này khá đơn giản trong cấu trúc của chuyển âm. Thường bài chỉ dựa trên 3 hợp âm chính I, IV và V trong circle of fifths. Dù đơn giản thế nhưng cách phối hợp nhạc khí cùng với giai điệu u uẩn đã làm cho thể loại nhạc morna này mang một dáng vẻ riêng tư, rất đặc thù, tựa như nhạc “sến” Bolero của người Việt chúng ta. Thêm vào đó tiếng hát trầm buồn, sâu lắng của CE đã biến những nhạc phẩm này thành bất hủ trong lòng người hâm mộ.

Cape Verde là một hòn đảo phía cực Tây của châu Phi. Nhạc morna được xem như là nhạc quốc hồn, quốc túy của đảo này. Thế nhưng trong việc dàn dựng cho bài này, để thêm chút “gia vị”, tôi đã cho chen lẫn vào chút tiết tấu mambo, một thể loại nhạc phát nguồn từ Cuba, một hải đảo ở phía Tây của châu Mỹ. Thành ra đây là một kết hợp âm điệu qua Đại Tây Dương mênh mông. Thêm vào đó là tiếng hát đượm mùi “nước mắm” của bạn trong lời Việt đã tô điềm cho nhạc phẩm morna Tử Thần này thành một dáng vẻ rất Việt. Không biết người nghe có thấy Tử Thần Việt này “đáng sợ” hơn Tử Thần của Cape Verde không?

Tử Thần

Rồi một hôm ta sẽ đi qua đời sau
Trong khi giã từ, xin thôi đau lòng, xin chớ u sầu
Tử Thần ơi, chỉ ngươi đưa hồn lúc sau cùng
Giờ từ biệt đời còn có ai ngờ
Nuối tiếc xin từng hơi thở ra 

(Rồi một hôm ta sẽ đi qua đời sau
Trong khi giã từ, cô đơn lên đường, thân xác im lìm
Tử Thần ơi, có ngươi đi cùng với linh hồn
Đồng hành về tận cõi âm u.
Chẳng biết nơi nào hay theo gió bay)

Đời người nhanh như thoáng hôm qua
mà ta yêu như giấc mơ hoa
Rồi khi giấc mơ này khóc than đời sau
Như cánh hoa tàn héo hương sầu đau
Còn gì nữa đâu khi Tử Thần
Đang kêu réo gọi đến tên.

(Chuyện buồn vui như nắng trong mưa
Mà vô tư tôi cứ mơ màng
Một hôm bước chân lạc mất đi người thương
Ai có đâu ngờ cuối con đường mơ
Chỉ còn đớn đau khi Tử Thần
Đưa tay tắt nhịp thở tim)

Ôi, hồn tôi nắng như trời trong xanh sớm mai 
Tử Thần mang nước mắt sai hồn ướt thiên tai
Sầu đau trăm năm chỉ riêng tôi
vì ngoài trời đêm Tử Thần mừng vui
Đón tôi đi khi hơi thở chìm im lìm

(Cuộc đời tôi sống như lời đang vui hát ca
Tử thần ngang nhiên than oán rơi nhịp sống mong manh
Là khi tôi rơi xuống mê man
Chờ ngoài kia nghe Tử Thần đọc tên
Đón tôi đi khi đôi mắt vừa khép lại)

Partida

Nha cretcheu, djâm s'tá ta parti
Oi partida sô bô podia sépara no
Nha cretcheu Ievantá pàm bem braçabo
Levantá pa'm bem beja-bo
Pàm caricia-bo ess bô face

S'el ta sirvi pa levá'l   
Màl ta sirvi pa transporta'l  
Caminho longe, séparação
Ess sofrimento nh'amor qa bô
Oi partida bô leva'l
Bô ta tornà trazé'l   

Oi madrugada imagem di nh'alma   
Manha cretcheu entrega-me sês lágrimas   
Pâm ca sofrê nem tchorà 
Ess sofrimento ca é sô pa mim
Oi partida bô é um dor profundo