Quê Hương Bolero

Nhạc & lời: Nando da Cruz
Lời Việt: Ngu Yên
Trình bày: Nguyễn Thảo
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Ghi âm: ElevenSixteen
Final mix: LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

NT: Trước hết, KẻJazz chào mừng các bạn với một năm mới, vào một thập niên mới, cùng một lời chúc mới vạn tốt lành may mắn.  Nhìn lại hành trình của hơn ba năm qua, thật là nhiều buồn vui lẫn lộn.  Buồn với những cuộc tình thiếu may mắn trong những điệu slow, điệu blues áo não.  Vui với những mối tình thăng hoa trong điệu bossa nova, điệu samba nhộn nhịp.  Thâm trầm với nỗi niềm nhân sinh gói ghém trong nhịp swing.  KẻJazz cũng đã khởi hành bằng những ca khúc jazz standards, qua những biến thể như bossa nova, blues, đến những ca khúc pop phức tạp nhưng rất… jazz.  Có nghĩa là đoạn đường đã qua rất là quanh co… lòng vòng.  Và vẫn chưa tới đâu.

Nhưng để bắt đầu 2020, KẻJazz gửi đến các bạn một ca khúc mới, trong điệu morna của xứ Cape Verde nhịp nhàng cùng bolero từ Cuba, một điệu nhạc lai căng do Lê Vũ thử nghiệm tạo ra.  Nhưng phải cảm ơn anh Ngu Yên, người đã dịch lời ca khúc Petit Pays mà ca sĩ Cesária Évora đã mang lại cho thính giả toàn cầu vào thập niên ’90.

Anh NY đã gửi qua điện thư cho tôi vào khoảng tháng Chín.  Ca khúc mang tựa đề Quê Hương Thao Thức.  Tôi cũng thích tựa đề này.  Niềm nhớ nhung hiện rõ trong tâm khảm của những ai còn cưu mang lòng yêu thương quê nhà.  Tôi có thể mường tượng những đôi mắt trắng dã trong đêm dài tăm tối đang thò lỏ nhìn.  Chẳng bao lâu sau, lại thêm một điện thư khác, thật ngắn gọn: Thử đổi lại hát Bolero kiểu Besame mucho, lấy tựa đề là Quê Hương Bolero. Nghe khác lạ.

Cái khác lạ là, không hẳn bolero mà cũng không phải morna.  Không phải hoàn toàn tiếng Việt mà cũng không phải tiếng Pháp.  Petit pays là Cape Verde mà cũng có thể là Việt Nam.  Quê Hương BoleroNhững lúc buồn nơi quê người, nghe nhớ nhung tiếng bolero, anh đã viết như thế.

LV: Tôi bị lòng vòng với cách chơi bài này khá lâu. Cách chơi của bản chính với tiếng hát của Cesaria Evora thì rất nhanh. Điệu morna này có vẻ là pha trộn giữa nhạc Latin và nhạc Phi Châu với nhiều nhạc cụ đàn giây mà nhiều thứ bình thường ít thấy. Vì tiết tấu khá nhanh cho nên thoạt đầu tôi đã dàn dựng bài với tempo khá dồn dập. Nhưng khi hát thử thì thấy thật khó để diễn tả được tâm tình nhớ nhung của kẻ tha hương nhớ nhà. Thêm nữa tựa bài lại là Quê Hương Bolero nên điệu bolero chậm rãi hơn nhất định phải xử dụng. Thử đi thử lại cuối cùng tôi đã phải chơi ở tempo chậm hơn và dùng bass rhythm của mambo để pha lẫn với tiếng đệm guitar thùng bolero để dựng lên phiên bản chót này. Tiếng accordion hoàn toàn là do ngẫu nhiên thêm vào nhưng vô hình chung tôi có cảm tưởng như nó làm cho bài tự nhiên thành ra hoàn toàn khác biệt với giai điệu của bản gốc. Nghe vừa khác lạ lại vừa gần gũi. Dù xa lạ nhưng tình bolero quen thuộc, thân thương vẫn tràn đầy. Cuối cùng là tiếng đàn ukelele để tô điểm. Tôi xử dụng nó vì âm sắc cao tiêu biểu của thùng đàn nhỏ mang lại hơi hướm folksy, unplugged của một nhạc phẩm đầy tình quê này.
Cám ơn anh Ngu Yên đã cho tôi cơ hội để thực hiện bài nhạc khác thường này. Và cũng cám ơn Nguyễn Thảo đã khó nhọc khá nhiều để diễn tả được Quê Hương Bolero. Mong được quí thính giả thưởng thức.

Quê Hương Bolero page

Nhớ quê tôi những đêm đầy sao trời
  mà giờ đây tối tăm.
Quê yêu dấu đã như bờ cát chìm
  vào đại dương nước sâu.
Nhưng không ướt, cát khô chờ ai về,
  tìm ngày xưa cát êm.
Thế giới này
không nơi nào
nồng nàn hơi ấm như là cố hương.
Lúc nhớ nhà
nơi quê người,
nghe khát khao tiếng ca quê mình.

Thao thức nỗi băn khoăn quê nhà
  còn chìm trong bóng đêm
Biết chốn nào,
nơi đâu tìm,
nồng nàn hơi ấm như là cố hương.
Những lúc buồn
nơi quê người,
nghe nhớ nhung tiếng bolero.

Này quê hương ơi, tình thương chứa chan.
Nhìn về quê xa, lòng yêu vô vàn.
Petit pays, je t’aime beaucoup.
Petit pays, je l’aime beaucoup.

Petit pays, Je t’aime beacoup.
Petit petit, Je l’aime beacoup.
Này quê hương ơi, tình tôi nhớ nhung.
Nhìn về phương xa, lòng yêu vô cùng...
Petit Pays
	
La na céu bo é um estrela
Ki catá brilha
Li na mar bô é um areia
Ki catá moja

Espaiote nesse munde fora
Sô rotcha e mar
Terra pobre chei di amor
Tem morna tem coladera
Terra sabe chei di amor
Tem batuco tem funaná

Espaiote nesse munde fora
Sô rotcha e mar
Terra pobre chei di amor
Tem morna tem coladera
Terra pobre chei di amor
Tem batuco tem funaná

Oi tonte sodade sodade sodade
Oi tonte sodade sodade sem fim
Oi tonte sodade sodade sodade
Oi tonte sodade sodade sem fim

Petit pays je t'aime beaucoup
Petit petit je l'aime beaucoup
Petit pays je t'aime beaucoup
Petit petit je l'aime beaucoup

Biển Là Địa Chỉ Gửi Nỗi Buồn

Nhạc & lời: Armando da Pina
Lời Việt: Ngu Yên
Trình bày: Nguyễn Thảo
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Ghi âm: ElevenSixteen
Final mix: LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

LV: Nghe Cesaria Evora hát bài này đã lâu, tôi biết bạn cũng rất thích nên tôi vẫn thắc mắc không biết lúc nào sẽ nhận được bản dịch cho nhạc phẩm này.  Cuối cùng thì không phải Nguyễn Thảo mà là Ngu Yên dịch.  Giọng hát khàn khàn đặc biệt của CE quấn quít với những tiếng đàn guitar nghe u uẩn, xót xa gợi nên một nỗi buồn khó tả.  Vì muốn tránh trùng lấp nên tôi đã cố tình mang vào trong hòa âm của mình một chút nhịp nhàng của nhịp mambo trộn lẫn với cách đệm đàn của Gypsy Kings. Nhưng cũng vì thế mà tôi có cảm tưởng mình đã vô hình chung khiến cho những nhịp chõi của giai điệu trở thành sắc nét hơn so với cách CE hát. Âu đó cũng là cách để tránh đi việc bắt chước người khác vậy.

NT: Bạn nói đúng.  Giọng hát CE là của trời cho.  Ngày còn trẻ, bà thường đi hát trong mấy quán rượu không lấy tiền, chỉ cần được uống rượu… chùa.  Bà còn được mệnh danh là Nữ Hoàng Chân Đất, vì bà thích tuột giày khi lên hát.  Và bà hát, tuy kỹ thuật không có gì đáng nói, màu sắc của giọng hát bà thì thật là tuyệt vời.  Trầm ấm, có độ dày, nhưng rất nhẹ nhàng thoải mái.  Loại nhạc bà hát đa số là morna, rất giản dị, hợp với những nhạc cụ bản xứ của vùng Cape Verde, Tây Phi Châu.

Và khi hát bài nhạc này, tôi mới nhận ra điểm đặc biệt là bài nhạc mang nhịp điệu nhanh, tương phản với cách hát từ tốn nhưng đầy nhịp chõi tạo ra cảm giác chơi vơi.  Đây đó, một vài chữ rơi vào nhịp chính như để mang người nghe trở về với thực tại.

Lời nhạc của anh Ngu Yên là một tuyệt phẩm.  Anh có kể cho tôi nghe về cách thức chuyển ngữ mới của anh.  Có lẽ một lần nào chúng ta sẽ phải phỏng vấn anh về vấn đề dich thuật này.

Biển Là Địa Chỉ Gửi Nỗi Buồn page
	
Bỗng dưng nhớ nhà, hồn chìm theo sóng buồn.
Biển mênh mông, bước lang thang dọc bờ hoang vắng.
Miên man, biết bao nhiêu kỷ niệm.
Nhớ quê tôi thiết tha lệ rưng.

(Biển xưa nhớ người, gọi hồn lên sóng buồn.
Nhớ xa xôi, biển quê tôi một thời khôn lớn.
Bao năm sống xa chưa trở về.
Những yêu thương khuất theo thời gian)

Biển, nơi buồn gửi về, lòng nhớ nhà. 
Chia cách phương trời xa vời, bạn bè thân ái.
Xa mẹ cha cùng gia đình. Sóng kéo ra khơi bao bóng hình.
Chẳng biết mai sau còn thấy nhau một lần.

(Biển, nơi buồn gửi về, lòng nhớ nhà.
Theo sóng muôn trùng chia lìa, tình quê lưu luyến.
Bao lần mơ về quê mình. Tháng cũ năm xưa vang tiếng cười.
Ray rứt trong tôi tình trái tim lạc loài.)

Không còn ai ngậm ngùi chia khóc cười.
Những hơi thở cô đơn tan theo bọt sóng.
Như đại dương đời vô tình, sóng chết hoang mang, tôi đứng nhìn.
Chợt trong phút giây, buồn vỡ trăm năm buồn. 

(Không còn ai bùi ngùi theo tuổi đời.
Tháng năm mãi phiêu lưu không nơi dừng bước.
Khi đời trôi vào vô hình, cướp mất trong mơ bao mối tình.
Nhìn con sóng xô, gợi nhớ quê hương mình.)
Mar É Morada de Sodade

Num tardinha na camba di sol
Mi t'andá na pr'aia de Nantasqued
Lembra'n praia di Furna
Sodade frontán 'm tchorá

Mar é morada di sodade
El ta separá-no pa terra longe
El ta separá-no d'nôs mâe, nós amigo
Sem certeza di torná encontrá

M'pensá na nha vida mi só
Sem ninguem di fé, perto di mim
Pa st'odjá quês ondas ta 'squebrá di mansinho
Ta trazé-me um dor di sentimento