Tình Không Phai

• Nguyên tác: The Shadow of Your Smile
• Nhạc: Johnny Mandel
• Lời: Paul Francis Webster
• Lời Việt: Nguyễn Thảo
• Trình bày: Lê Vũ
• Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
• Ghi âm & final mix: LeVuMusic Studio
• Graphic concept by MarcMarc

LV: Cám ơn KJ

Cám ơn KJ đã cho tôi hơn mười năm — hơn mười năm của âm nhạc, của những người bạn, của những cuộc gặp gỡ tưởng như tình cờ mà rồi trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của tôi.

Mười năm ấy được dệt nên từ biết bao đêm trăn trở, chỉ vì một vài câu nhạc chưa tìm được cách cất lên cho trọn vẹn; từ những buổi sáng dậy thật sớm, khi trời còn chưa sáng, ôm đàn, vuốt phím để lần tìm một ý nhạc mong manh; từ những buổi chiều lái xe về nhà giữa dòng người như mắc cửi, thân còn kẹt ở giữa phố đông mà tâm hồn đã bay về một chốn nhạc nào đó thật xa, thật mơ hồ.

Cám ơn KJ đã trở thành một nhịp cầu để đưa tôi đến gần biết bao tâm hồn yêu nhạc ở khắp nơi. Cám ơn KJ đã cho tôi cơ hội được lắng nghe, được làm quen và dần dần thấu hiểu giọng hát của từng người bạn trong nhóm.

Mỗi tiếng hát là một tâm tình. Mỗi giọng ca mang theo một cá tính, một ký ức, một cách riêng để tìm đến âm nhạc. Có những điều không thể nhận ra ngay từ lần nghe đầu tiên, mà chỉ chậm rãi hiện lên sau biết bao lần tôi nghe đi nghe lại, chỉnh sửa từng chút một, cho đến khi hoàn tất một phiên bản mix cuối cùng. Với tôi, đó không chỉ là một công việc, mà là một niềm hân hạnh rất riêng tư — được lặng lẽ bước vào thế giới của mỗi người qua tiếng hát của họ.

Thật tình mà nói, dù mang tiếng là một trong hai người khởi xướng KJ từ thuở ban đầu, tôi lại khá thụ động trong những hoạt động đối ngoại của nhóm.

Tôi thường chỉ muốn ru rú trong căn phòng thu nhỏ của mình, làm những việc mình yêu thích. Tôi ngại lên sân khấu; ngại những trục trặc kỹ thuật không thể kiểm soát; ngại những âm thanh ồn ào, tán loạn chưa được lọc lựa; ngại phải nghe người hát sai nhịp, lạc nốt mà mình không thể sửa; ngại phải chơi với một ban nhạc xa lạ, không thể diễn tấu bài nhạc theo đúng điều mình hình dung.

Nói chung là… có quá nhiều thứ để ngại.

Và hơn hết, tôi ngại làm phiền người khác phải nghe mình hát, mình đàn live với đủ thứ khiếm khuyết mà bản thân tôi luôn nhìn thấy quá rõ.

Bởi vậy, có lẽ tôi là người duy nhất đến với chương trình cuối tuần vừa qua bằng một tâm trạng đầy ngập ngừng. Tôi mang theo không ít lo lắng, dè dặt, thậm chí đã chuẩn bị sẵn trong lòng những lý do để tự thu mình lại.

Nhưng rồi, vì cứ mãi loay hoay với những nỗi lo về kỹ thuật, tôi đã bỏ sót mất một điều quan trọng hơn tất cả.

Đó là tình “đồng đội” chân thành và thắm thiết giữa những người bạn đã cùng cộng tác với KJ suốt bao năm tháng.

Tôi đã rất xúc động khi được tay bắt mặt mừng với những người bạn từ phương xa. Trong số đó có những người trước đây chúng tôi chỉ biết nhau qua điện thư, qua những lời nhắn ngắn ngủi và qua tiếng hát gửi vào ngã Google. Vậy mà khi gặp nhau ngoài đời, khoảng cách dường như tan biến rất nhanh. Những người từng chỉ hiện diện qua tiếng hát bỗng trở nên gần gũi như đã quen từ lâu.

Tình “chiến hữu” trong nhóm KJ thật đậm đà và chân thành. Nó không ồn ào, không cần phải nói nhiều, nhưng hiện diện trong từng cái bắt tay, từng ánh mắt, từng câu hỏi thăm và từng khoảnh khắc cùng nhau chia sẻ. Chính tình bạn ấy đã giúp tôi nhận ra rằng âm nhạc chưa bao giờ chỉ là những nốt nhạc, những bản phối hay những vấn đề kỹ thuật. Điều quý giá nhất mà âm nhạc mang lại chính là con người — là sự gặp gỡ, đồng cảm và gắn bó giữa những tâm hồn tưởng như rất xa nhau.

Nhờ chương trình vừa qua, tôi mới hiểu rằng những điều mình từng lo sợ thật ra không quan trọng đến thế. Một tiếng hát có thể chưa hoàn hảo, một phần trình diễn có thể còn khiếm khuyết, âm thanh có thể đôi lúc chưa như ý, nhưng tất cả những điều ấy đều trở nên nhỏ bé trước niềm vui được gặp nhau, được cùng đứng chung trong một kỷ niệm, được biết rằng sau bao năm, chúng ta vẫn còn ở đây và vẫn còn muốn hát cùng nhau.

Cám ơn ông bạn già NT và người bạn mới DQ đã bỏ biết bao công sức để thực hiện chương trình, để chúng ta có được một dịp gặp nhau quý báu như thế.

Thật là công đức vô hạn!

Để kỷ niệm chuyến Tây Du này, tôi xin đưa lên một phiên bản mới của Tình Không Phai — nhạc phẩm mà KJ đã post đầu tiên cách đây đúng mười năm.

Mười năm rồi.

Nhìn lại chặng đường ấy, tôi nhận ra mình không chỉ đã đi qua một hành trình âm nhạc. Tôi đã đi qua một hành trình của tình bạn, của những đổi thay diệu kỳ trong lòng mình.

Cám ơn KJ đã đưa tôi đến một nơi chốn thật tươi đẹp trong con đường âm nhạc khiêm nhường của mình.

Và cám ơn KJ đã cho tôi những người bạn — những người làm cho mười năm ấy không chỉ là một quãng thời gian, mà là một phần ký ức sẽ còn ấp ủ rất lâu trong lòng tôi.

Tình Không Phai

Nụ cười em xưa vẫn còn ngất ngây cuộc tình
Vầng trăng đêm nao đã làm đắm say hồn anh
Giữ cho nhau đời nhau, ta tìm mắt nhau
Những tin yêu về sau đã từ bấy lâu

Ngàn sao lung linh giữa trời bóng em mờ rồi
Giọt sương long lanh giấc mộng, ướt trên làn môi
Để anh mơ ngàn sau về em
Nhớ thương xin gửi theo lòng đêm
Chút hương môi dường như còn nguyên
Tình ấy không bao giờ quên

The Shadow of Your Smile

The shadow of your smile when you are gone
Will color all my dreams and light the dawn
Look into my eyes, my love and see
All the lovely things you are to me

Our wistful little star was far too high
A teardrop kissed your lips, and so did I
Now when I remember spring
All the joy that love can bring
I will be remembering
The shadow of your smile

Thế Giới Tuyệt Vời

• Nguyên tác: What a Wonderful World
• Nhạc & lời: Bob Thiele & George David Weiss
• Lời Việt: Nguyễn Thảo
• Trình bày: Triệu Vinh
• Hòa âm & phối khí: Triệu Vinh & Suno
• Ghi âm: Phòng Thâu NTV
• Final mix: LeVuMusic Studio
• Graphics: Concept by MarcMarc

NT:  Tôi nhớ vào những ngày tháng đầu tiên ở Mỹ, người Việt tỵ nạn thật đói nhạc.  Những cuộn cassette một số người mang theo đã trở thành báu vật.  Những tiếng hát còn ở lại quê nhà như của Thái Thanh, Lệ Thu, Thanh Lan, Duy Trác lúc ấy chỉ làm cho lòng người thêm rưng rức khát khao.

Rồi sau đó, những trung tâm băng nhạc bắt đầu xuất hiện.  Nhiều cuốn băng xưa đã được tái bản, tuy chất lượng không mấy gì tốt.  Cũng chính vì vậy mà những giọng hát “gần giống” đã được đón nhận một cách hồ hởi hơn. 

Nhưng hiện tượng “gần giống” ấy lại kéo dài qua những thập niên tiếp theo, và những ca sĩ “gốc” chẳng còn phải là những tiếng hát kẹt lại ở quê nhà nữa mà là những giọng hát ở hải ngoại đang được yêu chuộng.

Thế thì chuyện gì đã đang xảy ra?

Theo tôi nghĩ, một người mới bắt đầu hát hầu như không dám… tự hát. Trước khi tìm được cách hát của riêng mình, họ thường nghe hàng trăm, hàng ngàn lần những giọng hát mà họ yêu thích. Cách thần tượng nhả chữ, lấy hơi, ngân, xử lý một nốt cao, kéo chậm một câu hát, thậm chí cả những tiếng thở hay những chỗ cố tình hát hơi khàn đều có thể âm thầm đi vào cách hát của họ. Điều này không hẳn không tốt. Thực ra, trong quá trình học nghệ thuật, bắt chước thường là một giai đoạn tự nhiên.  Ngay cả những ca sĩ nhạc sĩ nổi tiếng của Mỹ đều nói về ảnh hưởng của những ca sĩ nhạc sĩ mà họ yêu thích.

Jazz là một ví dụ rất rõ. Những nhạc sĩ trẻ học Charlie Parker bằng cách chép lại từng solo của ông. Pianist học Bill Evans, Oscar Peterson hay Thelonious Monk bằng cách nghe rồi chơi lại những câu nhạc của họ. Ca sĩ cũng vậy. Nghe Ella Fitzgerald có thể giúp hiểu swing và scat; nghe Billie Holiday giúp nhận ra sức mạnh của việc đặt một câu hát hơi trễ sau nhịp; nghe Sarah Vaughan có thể mở ra cả một thế giới về hòa âm và khả năng sử dụng giọng hát như một nhạc cụ.

Vấn đề chỉ bắt đầu khi phương tiện học tập bị đổi thành cái đích.

Một ca sĩ trẻ yêu một giọng hát nào đó đến mức bắt đầu không chỉ học kỹ thuật của người ấy mà còn sao chép cả những đặc điểm rất cá nhân: cách phát âm một nguyên âm, một kiểu vibrato, cách bẻ một chữ, một tiếng khàn, một chỗ lấy hơi, thậm chí nét mặt và phong thái sân khấu. Khi ấy, thay vì hỏi “Tại sao cô ấy hát câu này như vậy?”, người học chỉ hỏi “Cô ấy hát câu này như thế nào? Và tôi phải làm sao cho giống?”

Hai câu hỏi tưởng gần nhau nhưng thực ra hoàn toàn khác nhau; câu hỏi thứ hai dẫn đến bắt chước, trong khi câu hỏi thứ nhất dẫn đến học hỏi nghệ thuật.

Nếu Billie Holiday đặt một chữ phía sau nhịp, điều đáng học không phải là phải đặt đúng chữ ấy phía sau nhịp giống Billie Holiday. Điều đáng học là tại sao bà lựa chọn làm như vậy, sự chậm trễ ấy tạo ra cảm giác gì, nó quan hệ thế nào với lời hát và với ban nhạc. Hiểu được nguyên lý đó, người ca sĩ có thể lựa chọn một cách xử lý hoàn toàn khác.

Tôi nghĩ hiện tượng “thần tượng” còn có một nguy hiểm hơn. Sau khi đã nghe một bản thu nổi tiếng quá nhiều lần, chúng ta có thể bắt đầu tưởng rằng cách diễn giải ấy chính là bài hát.

Một bản thu của Sinatra không phải là Fly Me to the Moon. Đó chỉ là cách Sinatra nhìn Fly Me to the Moon. Một bản thu của Billie Holiday không phải là Autumn in New York mà nó chỉ là cuộc gặp gỡ giữa ca khúc ấy với Billie Holiday ở một thời điểm nhất định trong cuộc đời bà.

Điều này đặc biệt quan trọng với jazz. Nếu chúng ta sao chép hoàn toàn phrasing, tempo, dynamics và những chỗ ứng tấu của một bản thu kinh điển, có một nghịch lý xảy ra: âm thanh có thể rất “jazz”, nhưng tinh thần lại không còn jazz nữa, bởi yếu tố khám phá và phản ứng tức thời đã biến mất.  Đây cũng có lẽ là tại sao tôi không thích hát với những track nhạc đã thâu sẵn.

Vì vậy, tôi nghĩ rằng nếu ta yêu thích một bài nhạc nào đó của một ca sĩ nào đó, sau khi nghe cho “đã” rồi nên ngừng nghe một thời gian. Hãy trở về với giai điệu nguyên thủy, lời ca và hòa âm. Hãy đọc lời như đọc một bài thơ. Hãy tự hỏi nhân vật trong bài hát đang nói với ai, chuyện gì vừa xảy ra trước câu hát đầu tiên, và điều gì họ không thể nói thẳng ra. Sau đó hát với piano hoặc ban nhạc mà không cố nhớ thần tượng đã xử lý nó thế nào.  Thậm chí nếu có thể thì nên nghe nhiều ca sĩ hoàn toàn khác nhau hát cùng một bài. Khi nghe năm cách diễn giải khác nhau, ta bắt đầu nhận ra điều gì thuộc về bản nhạc và điều gì thuộc về người ca sĩ. Đó là một phân biệt quan trọng.

Cá tính nghệ thuật thường xuất hiện một cách tự nhiên nếu mình để cho lòng mình cảm được ca từ cũng như giai điệu. Nó đến từ giọng nói thật của mình, âm vực của mình, kinh nghiệm sống của mình.  Nó đến từ những trăn trở suy tư của chính mình, cảm nhận về lời ca đang xuất phát từ tim mình và cách mình phản ứng với những người đang chơi nhạc bên cạnh.  Nếu trong đầu người ca sĩ lúc nào cũng có một bản thu nổi tiếng và họ đang cố tái hiện nó, họ rất khó thực sự nghe những gì pianist, bassist hay drummer đang làm ngay lúc ấy. Họ đang hát với ký ức của một hòa âm khác, chứ không phải hát cùng với ban nhạc của mình.

Tôi cho rằng ta vẫn có thể học cách thần tượng của mình suy nghĩ, học sự tinh tế của họ, học kỹ thuật và sự can đảm trong những lựa chọn nghệ thuật của họ. Nhưng sau đó ta phải buông bỏ những thứ ấy và tự hỏi: Nếu chưa từng nghe bản thu này, chính tôi sẽ hát câu này như thế nào?  

Thế Giới Tuyệt Vời

Nhìn hàng cây mượt xanh
Thắm những cánh hoa
Những đóa ngát thơm
Dâng hương cho đời
Trong tim ta như reo vui
Thấy tuyệt vời cả thế giới

Nhìn trời cao bao la
Lơ lững đám mây
Sáng sớm phút linh thiêng
Đêm sâu bao mơ huyền
Cho tim ta như thêm say
Thấy tuyệt vời cả cuộc đời

Nhìn ra xa xa nơi chân trời
Mầu sắc lung linh huyền ảo
Nhìn chung quanh đây bao nhiêu người
Mặt sáng tươi vui rạng rỡ
Gặp nhau mãi nắm lấy tay
Lời thăm hỏi gởi đến nhau
Nếu cố lắng tai nghe (là)
Những thương yêu

Trẻ thơ vừa òa khóc
Bỗng chốc thấy ra
Chúng đã lớn khôn
Ô hay, ta đâu ngờ
Nên tim ta thêm băn khoăn
Thấy diệu kỳ cả thế giới
Ôi tim ta càng thiết tha
Thấy tuyệt vời là cuộc đời

What a Wonderful World

I see trees of green
Red roses too
I see them bloom
For me and you
And I think to myself
What a wonderful world!

I see skies of blue
And clouds of white
The bright blessed day
The dark sacred night
And I think to myself
What a wonderful world

The colors of the rainbow
So pretty in the sky
Are also on the faces
Of people going by
I see friends shaking hands
Saying how do you do
They’re really saying
I love you

I hear babies crying
I watch them grow
They’ll learn so much more
Than I’ll never know
And I think to myself
What a wonderful world