Chợt Nhìn Thấy Bạn Mình Khóc

• Nguyên tác: Voir un ami pleurer
• Nhạc & lời: Jacques Brel & Francois Rauber
• Lời Việt: Nguyễn Thảo
• Trình bày: Lê Vũ, Ngô Nhật Trường, Quý Anh, Nguyễn Thảo
• Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
• Ghi âm: (nhiều phòng thâu)
• Final mix: LeVuMusic Studio
• Graphics: Concept by MarcMarc

NT:  Jacques Brel mất vào năm 1978 lúc 49 tuổi.  Mười năm trước đó, ông đã ngưng đi lưu diễn, và cũng chẳng cho ra một ca khúc nào mới.  Mãi cho đến năm 1977, ông bất chợt cho phát hành album cuối, trong đó có ca khúc Voir un ami pleurer này.

Voir là một ca khúc không có câu chuyện.  Lời ca như một stream of consciousness, một dòng ý thức.  Những hình ảnh chứa đầy cảm xúc của những bất mãn trong đời sống, nối tiếp nhau liền lạc không ngưng.  Từ chiến tranh cho đến tiền bạc cho đến tình người, ông vạch ra những mối thương tâm, những giá trị không  có thật, những lầm than của kiếp sống. 

Nhưng rồi khi ông chợt nhìn thấy một người bạn khóc…

Ông không nói tiếp.  Ông không có câu trả lời.  Câu hát chợt dứt ngang, tuy nốt nhạc đã trở về chủ âm như đã kết thúc.

Tôi nghe bản nhạc này ông hát vào thời kỳ trước khi mất, có lẽ vào lúc đã biết mình bị ung thư phổi.  Ông hát thật từ tốn,  Giọng hát không cường điệu, không màu mè.  Tiếng piano rơi đều đặn như tiếng mưa, không hối hả, không nhiêu khê.

Ông hát chỉ vừa đủ để cho người nghe lặng theo trong suy tư.

Chợt Nhìn Thấy Bạn Mình Khóc

Dĩ nhiên chiến tranh vẫn còn tiếp diễn hoài
Trái tim đã khô khan rồi âm điệu
Bao anh em xưa sao nay đi đâu rồi?
Bao cơn mơ xưa tan trong đêm dài

Dĩ nhiên vẫn hay bạc tiền là vô vị
thế nhưng sao nghe đắng vị vô hình?
Chân đi đôi khi nát hoa ven đường
Nhìn bạn lệ nhòa lòng mình rưng rưng

Dĩ nhiên đã quen trong trò thua thắng này
Phút giây sau cùng chỉ còn chấp nhận
Khi vai buông xuôi, khi đầu đã cúi gục
Nhưng đôi chân kia vẫn như trời trồng

Dĩ nhiên giai nhân vẫn thường hay vô tình
Có con chim mang vết đạn trên mình
Nhưng khi con tim đã rụng cánh rồi
Nhìn bạn lệ nhòa mà lòng chơi vơi

Dĩ nhiên phố quen sao giờ đây tiêu điều
Trẻ con hôm nay trông ngoài năm chục
Bơ vơ lang thang đi quanh co vô định
Mang trong con tim nỗi đau vô hình

Dĩ nhiên tháng năm trôi hoài như bất tận
Chuyến xe mang thêm bao người chết chìm?
Mang đi luôn bao nhiêu năm hy vọng
Nhìn bạn lệ nhòa mà lòng ưu tư

Dĩ nhiên tấm gương soi hình dung rất thật
Biết đâu trong tâm bao điều nghi ngại
Bao nhiêu hoang mang, bao nhiêu cang trường
Như ngọn nến rơi bao giọt ngắn dài

Vẫn tin anh em ta cùng chung kiếp người
Có chi đâu cho ta hoài kinh ngạc
Khi dao đâm sâu, con dao bạc tình?
Nhìn bạn lệ nhòa lòng thật khôn nguôi.

Voir un amie pleurer

Bien sûr il y a les guerres d'Irlande
Et les peuplades sans musique
Bien sûr tout ce manque de tendres
Il n'y a plus d'Amérique

Bien sûr l'argent n'a pas d'odeur
Mais pas d'odeur vous monte au nez
Bien sûr on marche sur les fleurs
Mais Voir Un Ami Pleurer

Bien sûr il y a nos défaites
Et puis la mort qui est tout au bout
Nos corps inclinent déjà la tête
Étonnés d'être encore debout

Bien sûr les femmes infidèles
Et les oiseaux assassinés
Bien sûr nos cœurs perdent leurs ailes
Mais Voir Un Ami Pleurer

Bien sûr ces villes épuisées
Par ces enfants de cinquante ans
Notre impuissance à les aider
Nos amours qui ont mal aux dents

Bien sûr le temps qui va trop vite
Ces métros remplis de noyés
La vérité qui nous évite
Mais Voir Un Ami Pleurer

Bien sûr nos miroirs sont intègres
Ni le courage d'être juifs
Ni l'élégance d'être nègres
On se croit mèche on n'est que suif

Et tous ces hommes qui sont nos frères
Tellement qu'on n'est plus étonnés
Que par amour ils nous lacèrent
Mais Voir Un Ami Pleurer

Cơ Hình

• Nguyên tác: Shape of My Heart
• Nhạc & lời: Dominic Miller & Gordon Sumner
• Lời Việt: Nguyễn Thảo
• Trình bày: Nguyễn Thảo & Lê Vũ
• Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
• Ghi âm: ElevenSixteen & LeVuMusic Studio
• Final mix: LeVuMusic Studio
• Graphics: Concept by MarcMarc

NT:  Gần đây, khoa học mới chứng minh được là trái tim của chúng ta cũng rất dễ bị ảnh hưởng bởi xúc cảm.  Những đau buồn cay đắng đều ảnh hưởng đến bộ phận này trong cơ thể, thường là nhất thời.  Nhưng khi có một biến cố gì quá đau đớn, con tim có thể bị ảnh hưởng trầm trọng và vĩnh viễn. 

Có thể rướm máu. Có thể bể nát. Có thể thay hình đổi dạng.

Khoa học đã cho thấy một tình trạng con tim bị tổn thương vì xúc cảm, gọi là takosubo cardiomyopathy, đã thay đổi hình dạng thành giống như một chiếc bình cổ của Nhật, với cổ tim thắt chặt, làm máu bị nghẽn không lưu thông bình thường.

Cơ Hình, tôi gọi như vậy.  Hình dạng của con tim.

Sting viết ca khúc này về một tay cờ bạc, nhưng không phải là người ham mê đỏ đen.  Hắn vào bàn chơi để tìm câu trả lời về đời sống.  Hắn là một khoa học gia đang thử nghiệm bằng trò thắng thua.

Trái tim là cảm xúc sâu kín; kẻ chơi bài không bao giờ để lộ diện.

Có lẽ trong cuộc tìm kiếm của anh ta, có khá nhiều thất vọng.

Tôi đoán như vậy dựa trên cách hành âm dùng nhiều gam thứ và bảy để tạo nên một không khí u hoài.  Thỉnh thoảng, và rất ít, ta thoáng nghe một gam trưởng như một ánh lửa lóe lên, như một chút hy vọng.  Nhưng sau đó lại quay về với cảm giác bất an. Lời ca mang nhiểu ẩn dụ của một chính trường.

Dominic Miller, người cùng viết giai điệu với Sting, đã phát biểu rằng ca từ của Sting rất là hoang mang và bí ẩn, nhưng giai điệu lên xuống arpeggio rất là lả lướt, tạo nên bên ngoài và bên trong của câu chuyện trên sòng bài.

Thế nên, khi tôi và bạn chẳng hiểu mình đang hát cái gì thì đừng nên lấy làm ngạc nhiên.  Vì ông ấy đã viết như thế.

LV: Nói về chuyện hát mà không hiểu gì hết thì tôi tự nhận mình là “cao thủ”. Với tôi thì chỉ cần tựa bài gợi ý và nhạc hay là đủ cho tôi “en dòi” rồi. Tỷ dụ như nghe bài Ave Maria hát bằng tiếng La Tinh thì đâu cần hiểu gì đâu mà vẫn thấy cảm xúc mãnh liệt. Vì khuynh hướng này nên, mặc dù thưởng thức nét nhạc đặc thù của Sting, tôi không thường nghe nhạc của ông này.  Phần lớn những bài Sting viết hoặc chọn để trình bày là những bài “lắm lời”. Nghe mệt óc! Lời nhạc  của Leonard Cohen cũng có nhiều ẩn dụ, 2 nghĩa nhưng tôi cảm thấy được nét thơ, nét tình trong đó cho dù ý của bài thật là buồn khổ. Nhạc của Sting dường như nhiều lời hơn và những ẩn dụ trong đó có chiều hướng dấy lên tâm tình hoài nghi, bất an.  Nghe xong thấy tinh thần xuống thấp. 

Dĩ nhiên đây chỉ là nhận định của tôi với kiến thức hạn hẹp của mình.

Và dĩ nhiên không phải là tôi không thích thực hiện nhạc của Sting. Chỉ là ngại làm vì ngoài chuyện “lắm lời” ông cũng viết cắc cớ sao cho bài khó hát trại đi. Nếu không hát cho đúng nốt đúng chỗ thì không ra bài của Sting. Bạn và tôi chắc là biết rõ điều này hơn ai hết vì phải mất gần 2 tháng mới giải quyết được bài Cơ Hình này. Và dù thực hiện xong rồi nhưng tôi quả thật vẫn không biết mình hát cái gì…

Cơ Hình

Bài chia đều tay, nhập theo vô thức vô tâm
Người quanh bàn chơi nào ai đã nghi ngờ
Trò chơi đỏ đen chẳng vì đôi phút vinh quang
Chẳng hề thiết gì tới danh lợi

Bài chia từng con, nhìn chưa rõ manh nha
Tìm phương trình chung, tìm ẩn số cơ hội
Định lý vùi sâu tầm xác suất hơn thua
Nghịch số nghìn lối mập mờ

Ngờ rằng trong nước bích là gươm giáo phép binh đao
Màu chuồn thâm hắc ám nhuốm vũ khí chiến tranh
Trận rô đồ đưa ra làm vốn liếng đám chính khách
Chẳng thể nào định rõ được cơ hình

Lật trên tay lá rô bồi mấy khi
Một đầm trông như bích đen không may
Nào ai ngờ khi già vua dấu trong tay
Và từ đó người quên dần người

Đành rằng trong nước bích là gươm giáo phép binh đao
Màu chuồn thêm hắc ám đấy vũ khí chiến tranh
Màu rô đỏ tươi nhuộm vốn liếng đám chính khách
Tìm hoài mà thấy đâu cơ hình

Và khi ta nói yêu người, biết chăng?
Dù cho trong thâm tâm lắm nghi ngờ
Thật ra thì ta đã quen thói bao lâu nay
Diện mục chẳng hề đổi bao giờ

Người lên tiếng nhưng nào có hay
Lúc trả một giá bao chua cay
Người rủa vài câu thiệt thua dù chẳng có chi đổi thay
Rồi người mất dần nỗi lo sợ

Còn ngờ trong nước bích là gươm giáo phép binh đao
Chuồn thâm hắc khí đẫm sắt thép chiến tranh
Màu rô còn tươi nhuộm đỏ máu đám chính khách
Chẳng phải là bóng dáng cơ hình
Biết đâu là bóng dáng tim mình

Shape of My Heart

He deals the cards as a meditation
And those he plays never suspect
He doesn't play for the money he wins
He don't play for respect

He deals the cards to find the answer
The sacred geometry of chance
The hidden law of a probable outcome
The numbers lead a dance

I know that the spades are the swords of a soldier
I know that the clubs are weapons of war
I know that diamonds mean money for this art
But that's not the shape of my heart

He may play the jack of diamonds
He may lay the queen of spades
He may conceal a king in his hand
While the memory of it fades

I know that the spades are the swords of a soldier
I know that the clubs are weapons of war
I know that diamonds mean money for this art
But that's not the shape of my heart

If I told her that I loved you
You'd maybe think there's something wrong
I'm not a man of too many faces
The mask I wear is one

But those who speak know nothing
And find out to their cost
Like those who curse their luck in too many places
And those who fear are lost

I know that the spades are the swords of a soldier
I know that the clubs are weapons of war
I know that diamonds mean money for this art
But that's not the shape of my heart