Dẫu Cho Nước Mắt Chứa Chan

• Nguyên tác: Cry Me A River
• Nhạc & lời: Arthur Hamilton
• Lời Việt: Lê Vũ
• Trình bày: Lê Vũ
• Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
• Ghi âm & final mix: LeVuMusic Studio
• Image & graphics: AI per MarcMarc

LV: Tôi rất thưởng thức chord progression của bài Cry Me A River.

Người viết nhạc đã xử dụng nhiều hợp âm với cấu trúc đảo (inversion), thí dụ như Am7b5 để thay thế cho hợp âm thứ quãng 6, thí dụ như Cm6, để tạo nên cảm giác chao đảo, đớn đau. Đoạn giữa của bài được chuyển tông sau đó trở lại tông cũ thật tài tình. Nghe mê ly!

Lần trước khi thực hiện bài này với lời dịch của Ngu Yên, tôi đã tự nhủ sẽ trở lại bài này lần nữa. Nhưng khi mang nghe lại cách bạn trình bày Khóc Một Giòng Sông tôi thấy ngần ngại. Qua lời của Ngu Yên, bạn đã diễn tả bài một cách thoải mái, phóng túng thật dễ dàng. Tôi không làm vậy được. Tôi chỉ có thể thoải mái được khi có khuôn khổ rõ ràng để theo. Lời dịch của Ngu Yên hợp với cách hát buông thả của bạn hơn với kiểu hát của tôi. So đo một vài bữa, tôi quyết định dịch lại theo kiểu tôi hát được.

Thực hiện xong bài này tôi nghiệm lại một điều: Dịch nhạc khó quá! Tôi thật phục bạn và anh Ngu Yên sao có thể dịch nhạc nhanh và dễ dàng như vậy. Dịch cho sát nghĩa, sát ý nhạc và đồng thời sao cho phát âm được thoải mái khi hát thật là nhiều thử thách. Thêm nữa là phải chọn câu từ sao cho thi vị, dễ nghe. Tôi chào thua. Không biết người bạn mới AI của bạn có làm được không?

Chỉ riêng việc dịch tựa đề của bài cũng có khó khăn. Ngu Yên đã dịch là Khóc Một Giòng Sông. Vậy tôi nên dịch thế nào? Khóc Nức Nở? Khóc Sướt Mướt? Khóc Bù Lu Bù Loa? Và làm sao để nói lên cái ý mỉa mai của người kể chuyện? Bởi thế tựa bài đã qua 3, 4 lần thay đổi.

Biết đâu đến trước ngày cho bài lên tôi lại đổi tựa lần nữa?

NT:  Cám ơn bạn đã có lời khen về chuyện dịch thuật.  Thú thật với bạn, tôi vẫn còn học hỏi dài dài về vấn đề này, mà có lẽ cũng chẳng bao giờ dứt.  Mỗi bài nhạc mới vẫn là một thử thách mới.  Một bài nhạc có giai điệu cổ điển thì không thể nào có văn phong tân thời.  Tương tợ như vậy, đa số nhạc blues cần lời mộc mạc hơn là óng ả mượt mà.

Nhưng thôi, hãy nói về hát.  Tôi có đọc đâu đó về… phrasing.  Đây là một kỹ thuật trong âm nhạc, nhất là thanh nhạc.  Sau khi học phát âm chữ sao cho tròn trịa, sao cho đẹp (lại một vấn đề khác), thì bạn phải nghĩ đến cách giải quyết từng câu nhạc.  Học trò thanh nhạc thường khởi sự bằng… đọc lớn lời ca, như đang diễn một thoại kịch.  Đọc và giải quyết từng câu một.  Đọc với tâm cảm của nhân vật bạn muốn thể hiện. Đọc với xúc cảm tương tợ nếu không phải là chính xác.  Rồi sau đó, bạn mới giải quyết phần giai điệu, tiết tấu, v.v… rồi bạn ráp bài nhạc.

Tôi nghĩ đây cũng là một yếu tố quan trọng dưới đề tài chung: làm sao… hát.

Hy vọng trong những tuần lễ tiếp theo, ta sẽ nói tiếp về những đề tài khác trong nghệ thuật ca hát và trình diễn.  Các bằng hữu của KeJazz gắng chờ nha.

Dẫu Cho Nước Mắt Chứa Chan

Dẫu em bây giờ cô quạnh
(Dù) lệ rơi giữa khuya nát lòng
Em dù buồn thương nước mắt tuôn chứa chan
Mắt ta giờ khô héo
Sẽ không còn khóc cho tình yêu xưa

(Dù) biết em nao muốn quay về
(Nhưng) tình xưa biết bao dối lừa
Nên dù lệ em có tuôn chứa chan
Mắt ta giờ khô héo
Sẽ không còn khóc cho tình yêu xưa

Em có biết lòng ta đau đớn, (khi) em rời bỏ ta
Mà sao ánh mắt em lạnh khô
Ta nhớ mãi, lời em đã nói, ôi lời đắng cay
Em thì nghe lòng em đã chán chường
Không còn yêu, còn thương, còn tiếc… (Nên) Giờ

Dẫu em có nói gì
(Thì)tình xưa đã tan biến rồi
Cho dù lệ tuôn đẫm đôi mắt em
Trái tim (ta) giờ khép kín
Chút hương tình cũ nay giờ phôi pha
Chút hương tình cũ nay giờ nhạt phai...

Cry Me A River

Now you say you're lonely
You cry the long night through
Well, you can cry me a river
Cry me a river
I cried a river over you

Now you say you're sorry
For being so untrue
Well, you can cry me a river
Cry me a river
I cried a river over you

You drove me, nearly drove me
Out of my head
While you never shed a tear
Remember, I remember
All that you said
Told me love was too plebeian
Told me you were through with me

And now you say you love me
Well, just to prove you do
Come on and cry me a river
Cry me a river
I cried a river over you

Đồng Xanh

• Nguyên tác: Greenfields
• Nhạc & lời: Frank Miller, Richard Dehr & Terry Gilkyson
• Lời Việt: Lê Hựu Hà
• Trình bày: Lê Vũ & Nguyễn Thảo
• Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
• Ghi âm: Eleven-Sixteen & LeVuMusic
• Final mix: LeVuMusic Studio
• Image & graphics: AI per MarcMarc

NT: Sau buổi nói chuyện với AI, bạn hỏi tôi: Có AI nào có thể nghe và phân tích những bài nhạc của KeJazz không nhỉ?

Ý bạn nói như là một kiểu phê bình nghệ thuật?

Bình phẩm một tác phẩm nghệ thuật thuần dựa trên ý kiến chủ quan.  Lẽ dĩ nhiên, chủ quan của một người chuyên môn về loại nghệ thuật đó sẽ giúp ta tìm hiểu thêm về những ưu điểm cũng như khuyết điểm tổng quát, dựa trên kinh nghiệm cũng như kiến thức.  Nhưng nghệ thuật là ngôn ngữ c ủa cảm xúc.  Một bài phê bình không thể nào không dựa trên cảm xúc.  Mà xúc cảm thì rất cá nhân.

AI là máy móc điện tử, có khả năng ghi nhớ, phân tích, cũng như tự học hỏi.  Thêm vào đó là tốc độ kinh khiếp, con người không thể nào bì kịp.  Tuy nhiên, AI vẫn là một thực thể vô tri giác.  Tôi nghĩ ngay cả khi bạn có cảm tưởng AI biểu hiện xúc cảm thì đó vẫn chỉ là một hình thức xấp xỉ mà AI đã học được để cung ứng câu giải đáp.   

Trong nhiều trường hợp, AI đã bịa ra dữ kiện nhằm minh chứng cho câu chuyện.

Tôi đã hỏi AI về một người ca sĩ blues mà tôi rất thích, Amos Lee.  Tôi chọn anh này vì anh không phải là một ca sĩ được nhiều người biết đến.  AI trả lời tôi như sau:

Dựa trên những kết quả tìm được trên mạng, phong cách hát của Amos Lee rất là êm dịu, xúc cảm sâu sắc, lắng đọng, dụng nhiều giọng hơi.  Nhiều người gọi là giọng hát mật ngọt.  Anh ta dung hòa nhạc Americana, folk, và soul.  Khi trình diễn, anh hát rất thoải mái, nhưng biểu hiện tình cảm một cách bén nhạy.  Anh ta dùng giọng hát như thể là một nhạc cụ riêng tư.

Trong ca khúc It Started to Rain, Amos Lee đã biểu diễn giọng hát đầy thương cảm nhưng rất chân tình.  Anh hát theo phong cách lãng tử và chú tâm vào ca từ nguyên bản của Chet Baker là người mà anh đã gửi gắm qua dĩa hát My Ideal.  Anh thêm vào đó chút ít riêng tư bằng chất giọng mạch nha của anh.  Anh biểu hiện sự buồn thảm khổ đau qua kỹ thuật giọng hơi cũng như hát thầm thì .   Anh hát với đam mê và nghệ thuật, nhưng vẫn đầy trân trọng đối với người nghệ sĩ sáng tác ca khúc này.

Tôi có nghe kể về một vụ án, trong lúc tìm những tiền lệ, một luật sư đã sử dụng AI và đưa ra những vụ xử đã xảy ra trước đó.  Tuy nhiên, trong buổi họp với luật sư đoàn, họ đã khám phá ra nhiều vụ xử không hề có thật.  AI đã tùy tiện “phát minh” những gì hắn cần.

Ca khúc It Started to Rain được viết bởi Amos Lee chứ không phải Chet Baker như AI đã nói.  Ca khúc này được viết vào khoảng năm 2008.  Chet Baker qua đời ngày 13 tháng 5, 1988.

Ngoài ra, những phê bình về giọng hát của Amos Lee nghe ra rất phiên phiến và bài bản, có vẻ thiếu nhiều cảm nhận bén nhạy của một người sành nghe nhạc.  Đó là nói về nhạc Mỹ.  Tôi nghĩ AI chưa có khả năng phê bình nhạc Việt, nhất là nhạc Việt “nửa mùa” của KeJazz.

Tuy vậy, tôi đã nhờ AI vẽ dùm bức Đồng Xanh theo phong cách ấn tượng của Monet. Bạn thấy thế nào?

LV: Lại vòng về chuyện AI thì tôi cũng biết “cái” này không thể có nhận xét chính xác về những gì nó không có dữ kiện. Lúc đầu tôi chỉ đoán là nếu muốn AI phân tích là Nguyễn Thảo hát bài xxx trong Kejazz như thế nào thì nó sẽ trả lời là không biết. Nay tôi lại nghi ngờ là nó sẽ bịa chuyện ra để cho có câu trả lời. Trừ phi là AI đọc được hết tất cả những comments về Nguyễn Thảo từ trước đến giờ nên tổng hợp lại mà vẽ chuyện. Vậy thì cái “của quỷ” AI này cũng là thứ “bẻm mép, lắm chuyện” đây.

NT: Hì hì, may quá. Thứ nhất là AI chưa biết tiếng Việt. Thứ hai là cái tên Nguyễn Thảo nó trùng với cả khối người nên chưa chắc gì nó đã truy ra được ai là… thủ phạm.

LV: Giờ lại nói về bài Đồng Xanh lần này. Tôi đã thay đổi phong cách folksy nguyên thủy của bài nhạc kinh điển này bằng việc thay đổi hợp âm qua kiều blues. Ý định chuyển bài Đồng Xanh qua blues đã có từ lâu rồi nhưng nhiều lần tôi chỉ làm được một chút lại bỏ ngang. Tôi cho rằng đó là do tôi không thoát khỏi được cái air nhạc của The Brothers Four. Nó hầu như đã bám chặt rễ trong tâm trí không quên được. Mãi cho đến hôm nay bài mới được thực hiện theo dự định. Nhưng tôi thật cũng không hoàn toàn chắc là tôi đã mang bài thoát ra khỏi vòng kềm tỏa của phong cách cũ không nữa. Có bạn nào trả lời cho tôi được không? Nhưng xin đừng hỏi lão AI nhé!

Đồng Xanh

Đồng xanh là chốn đây thiên đàng cỏ cây
Là nơi bầy thú hoang đang vui đùa trong nắng say
Đây những bờ suối vắng im phơi mình bên lùm cây
Đây những giòng nước mát khẽ vươn tay về thung lũng
Và những đôi nhân tình đang thả hồn dưới mây chiều

Đồng xanh giờ vắng tênh dưới trời lãng quên
Còn đâu bầy thú hoang đang vui đùa trong nắng êm
Đâu những bờ suối vắng im phơi mình bên lùm cây
Đâu những giòng nước mát khẽ vươn tay về thung lũng
Và những đôi nhân tình xưa đã lìa cách xa rồi

Ta yêu đồng xanh như đã yêu thương con người
Ta thương đôi tình nhân kia như gió thương yêu mây trời
Nhưng sao giờ đây chẳng thấy ai chung quanh ta
Đất trời như bãi tha ma trên đồng hoang cỏ cháy

Và giờ ta còn đứng đây giữa vùng hắt hiu
Trời không một chút mây đã khô cằn như đáy tim
Sao ta còn đứng mãi như người tình mong đợi ai
Sao ta còn đứng mãi để nghe tâm hồn tê tái
Và đã bao năm rồi ta đứng chờ giữa cánh đồng

Greenfields

Once there were greenfields kissed by the sun
Once there were valleys where rivers used to run
Once there was blue sky with white clouds high above
Once they were part of an everlasting love
We were the lovers who strolled through greenfields

Greenfields are gone now, parched by the sun
Gone from the valleys where rivers used to run
Gone with the cold wind that swept into my heart
Gone with the lovers who let their dreams depart
Where are the greenfields that we used to roam?

I'll never know what made you run away
How can I keep searching when dark clouds hide the day?
I only know there's nothing here for me
Nothing in this wide world left for me to see

But I'll keep on waitin' 'til you return
I'll keep on waiting until the day you learn
You can't be happy while your heart's on the roam
You can't be happy until you bring it home
Home to the greenfields and me once again