Hoàng Hôn Chết Quạnh Hiu

Nhạc & lời: Teófilo Chantre
Lời Việt: Ngu Yên
Trình bày: Nguyễn Thảo & Lê Vũ
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Ghi âm: ElevenSixteen, LeVuMusic Studio
Final mix: LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

NT: Một trong những nhiêu khê của hát nhạc không phổ thông là việc chuyển biên (transcribe) bài nhạc từ MP3. Ngày xưa, lúc còn trong ban nhạc, bạn đã thầu hết cái khoản này.  Sau này, khi làm KeJazz, bạn vẫn tiếp tục như vậy. Nhiều lần bạn phàn nàn với tôi, tôi cứ lờ đi, xem như là chuyện… nghề nghiệp. Gần đây, theo nhiều lời yêu cầu, tôi mới tải xuống MuseScore và bắt đầu thực hiện việc tái tạo nhạc bản với lời Việt. Lúc bạn khám phá ra là bạn có thể dùng bản MuseScore trong việc giàn dựng bài, tôi nghĩ đây là một cách giúp bạn một tay.
Một điều tôi học được là với soạn nhạc bản là lời viết phải chính xác theo nốt nhạc hơn. Nhiều lúc trong đầu có nguyên câu hát tưởng đâu đã xong, nhưng khi hát theo giai điệu mới biết mình lầm. Ngoài những âm sắc lên xuống, độ dài ngắn của nốt đôi khi làm thay đổi cả ý trong câu, cái kiểu như “gia đình hai con vợ chồng hạnh phúc” cứ tùy bạn ngập ngừng hay kéo chữ ở đâu. Lẽ dĩ nhiên, chuyển biên một câu nhạc lại tùy vào người ca sĩ mình chọn nghe. Bạn từng bảo tôi lý do bạn sợ Diana Krall vì cô này ngân dài ngắn tùy hứng, khiến không sao độ được câu nhạc cho chính xác.
Cesária Évora cũng như vậy. Theo tôi nghĩ, nhạc morna là một loại dân ca; giai điệu và tiết tấu chắc không thể nào cầu kỳ trong kỷ thuật được. Cách hát lơi nhịp có lẽ là do thói quen, tương tự như các ca sĩ hát nhạc bolero Việt Nam vẫn thường hát theo nhịp lẻ, không phải vì nhạc sĩ đã viết như vậy.
Bài nhạc Crepuscular Solidão này có một giai điệu chính rất giản dị, câu ngắt đều đặn. Bản song ca của Cesária Évora và Bonnie Raitt thì khác. Giai điệu phụ mang nhiều màu sắc âm hưởng rất đẹp ; câu nhạc lúc lên cao, lúc xuống thấp, quyện theo thật tài tình. Anh Ngu Yên đã dịch dùm lời ca chính. Bạn trao cho tôi bản tập với lời nhắn: viết phần bè đi, tao chỉ hát nháp để có bài nhạc để tập thôi
Dựa trên giai điệu của Bonnie Raitt, tôi đã khá chật vật với từ ngữ. Trong suốt phần bè, tôi phải theo vần trong câu chính. Những vần “iu”, “yêu”, “ưu” và “oi”, “ươi”, “ôi”. Cũng may, ngôn ngữ Việt có dư chữ trong những vần này.  Thêm nữa, phần bè tự nó phải chuyên chở ý của nó, nhưng ngược lại, khi xen kẽ vào lời chính thì ý tưởng chung phải có sự mạch lạc, cũng như vần điệu. Thật là nhức óc.
Mỗi năm, tôi và bạn vẫn chọn một ca khúc cho ngày kỷ niệm thành lập trang KeJazz. Bốn năm qua là bốn bài nhạc khó khăn trong việc dịch thuật. Năm nay, tưởng chọn bài  do anh Ngu Yên đã dịch sẵn cho dễ. Thật là tôi tưởng bở…

LV: Vậy mà cũng thấm thoát 4 năm, mỗi tuần đều cố cho ra một bài, hay dở gì cũng mặc.  Tôi có cảm tưởng như tôi và bạn đều giống như những con trùn cố đào đất để chôn mình, càng đào càng xuống sâu.  Không lối ra.  Điều gì thúc đẩy? Có phải vì say mê? Có phải vì vọng tưởng? Có phải vì kiếm tìm phút rung động mơ hồ nào đó trong lời thơ, nốt nhạc?  Riêng tôi không có câu trả lời.  Và tôi cũng không tìm lối ra.  Tôi cho rằng có lẽ – với tôi – đào bới, kiếm tìm mới là niềm vui. Không biết 4 năm qua bạn có vui không? Không biết những  người bạn nghe nhạc của KeJazz có chia xẻ được những tâm tình này không?

Hoàng Hôn Chết Quạnh Hiu page

Theo nắng xa ngày.
Tôi theo gió mơ mòng.
Nhẹ nhàng hơi gió biển,
hồn bay giữa êm đềm

Như đang tắm trong tình,
con tim hoa nở sầu thương 
Tình yêu đã đến,
sao còn vẫn nghi ngờ.

Tôi ước mơ gì
trong kiếp sống nhỏ nhoi?
Chỉ là hạnh phúc
mong manh rồi sẽ phai nhòa.

Giữa chốn đông người,
thở hơi lẻ loi.
Chỉ cần liếc mắt
nhìn tôi thấy quạnh hiu.

Quá quạnh hiu,
vì quá quạnh hiu.
Ngộp thở vì yêu.
Lòng chết vì yêu.

Quá quạnh hiu.
Tình người quá quạnh hiu.
Yêu giết tôi rồi,
Hoàng hôn nắng qua đời...
Crepuscular Solidão

Vento di mar
Traze'm um cretcheu
Ness detardinha
Di ceu nublado

Um tchuva d'amor
Pode faze flori
Um coraçon
Quemode di paixon

Na patamar
Dum vida singela
‘m contempla
Dona felicidade
Nem um olhar
‘m incontra
Num multidão
Tão solitaria

Ja tem gente
Gente até demás
Q'tita sofre
Na solidão

Ja tem gente
Q'ta quase ta morre
Na luz cadente
Dum crepusculo

Quê Hương Bolero

Nhạc & lời: Nando da Cruz
Lời Việt: Ngu Yên
Trình bày: Nguyễn Thảo
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Ghi âm: ElevenSixteen
Final mix: LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

NT: Trước hết, KẻJazz chào mừng các bạn với một năm mới, vào một thập niên mới, cùng một lời chúc mới vạn tốt lành may mắn.  Nhìn lại hành trình của hơn ba năm qua, thật là nhiều buồn vui lẫn lộn.  Buồn với những cuộc tình thiếu may mắn trong những điệu slow, điệu blues áo não.  Vui với những mối tình thăng hoa trong điệu bossa nova, điệu samba nhộn nhịp.  Thâm trầm với nỗi niềm nhân sinh gói ghém trong nhịp swing.  KẻJazz cũng đã khởi hành bằng những ca khúc jazz standards, qua những biến thể như bossa nova, blues, đến những ca khúc pop phức tạp nhưng rất… jazz.  Có nghĩa là đoạn đường đã qua rất là quanh co… lòng vòng.  Và vẫn chưa tới đâu.

Nhưng để bắt đầu 2020, KẻJazz gửi đến các bạn một ca khúc mới, trong điệu morna của xứ Cape Verde nhịp nhàng cùng bolero từ Cuba, một điệu nhạc lai căng do Lê Vũ thử nghiệm tạo ra.  Nhưng phải cảm ơn anh Ngu Yên, người đã dịch lời ca khúc Petit Pays mà ca sĩ Cesária Évora đã mang lại cho thính giả toàn cầu vào thập niên ’90.

Anh NY đã gửi qua điện thư cho tôi vào khoảng tháng Chín.  Ca khúc mang tựa đề Quê Hương Thao Thức.  Tôi cũng thích tựa đề này.  Niềm nhớ nhung hiện rõ trong tâm khảm của những ai còn cưu mang lòng yêu thương quê nhà.  Tôi có thể mường tượng những đôi mắt trắng dã trong đêm dài tăm tối đang thò lỏ nhìn.  Chẳng bao lâu sau, lại thêm một điện thư khác, thật ngắn gọn: Thử đổi lại hát Bolero kiểu Besame mucho, lấy tựa đề là Quê Hương Bolero. Nghe khác lạ.

Cái khác lạ là, không hẳn bolero mà cũng không phải morna.  Không phải hoàn toàn tiếng Việt mà cũng không phải tiếng Pháp.  Petit pays là Cape Verde mà cũng có thể là Việt Nam.  Quê Hương BoleroNhững lúc buồn nơi quê người, nghe nhớ nhung tiếng bolero, anh đã viết như thế.

LV: Tôi bị lòng vòng với cách chơi bài này khá lâu. Cách chơi của bản chính với tiếng hát của Cesaria Evora thì rất nhanh. Điệu morna này có vẻ là pha trộn giữa nhạc Latin và nhạc Phi Châu với nhiều nhạc cụ đàn giây mà nhiều thứ bình thường ít thấy. Vì tiết tấu khá nhanh cho nên thoạt đầu tôi đã dàn dựng bài với tempo khá dồn dập. Nhưng khi hát thử thì thấy thật khó để diễn tả được tâm tình nhớ nhung của kẻ tha hương nhớ nhà. Thêm nữa tựa bài lại là Quê Hương Bolero nên điệu bolero chậm rãi hơn nhất định phải xử dụng. Thử đi thử lại cuối cùng tôi đã phải chơi ở tempo chậm hơn và dùng bass rhythm của mambo để pha lẫn với tiếng đệm guitar thùng bolero để dựng lên phiên bản chót này. Tiếng accordion hoàn toàn là do ngẫu nhiên thêm vào nhưng vô hình chung tôi có cảm tưởng như nó làm cho bài tự nhiên thành ra hoàn toàn khác biệt với giai điệu của bản gốc. Nghe vừa khác lạ lại vừa gần gũi. Dù xa lạ nhưng tình bolero quen thuộc, thân thương vẫn tràn đầy. Cuối cùng là tiếng đàn ukelele để tô điểm. Tôi xử dụng nó vì âm sắc cao tiêu biểu của thùng đàn nhỏ mang lại hơi hướm folksy, unplugged của một nhạc phẩm đầy tình quê này.
Cám ơn anh Ngu Yên đã cho tôi cơ hội để thực hiện bài nhạc khác thường này. Và cũng cám ơn Nguyễn Thảo đã khó nhọc khá nhiều để diễn tả được Quê Hương Bolero. Mong được quí thính giả thưởng thức.

Quê Hương Bolero page

Nhớ quê tôi những đêm đầy sao trời
  mà giờ đây tối tăm.
Quê yêu dấu đã như bờ cát chìm
  vào đại dương nước sâu.
Nhưng không ướt, cát khô chờ ai về,
  tìm ngày xưa cát êm.
Thế giới này
không nơi nào
nồng nàn hơi ấm như là cố hương.
Lúc nhớ nhà
nơi quê người,
nghe khát khao tiếng ca quê mình.

Thao thức nỗi băn khoăn quê nhà
  còn chìm trong bóng đêm
Biết chốn nào,
nơi đâu tìm,
nồng nàn hơi ấm như là cố hương.
Những lúc buồn
nơi quê người,
nghe nhớ nhung tiếng bolero.

Này quê hương ơi, tình thương chứa chan.
Nhìn về quê xa, lòng yêu vô vàn.
Petit pays, je t’aime beaucoup.
Petit pays, je l’aime beaucoup.

Petit pays, Je t’aime beacoup.
Petit petit, Je l’aime beacoup.
Này quê hương ơi, tình tôi nhớ nhung.
Nhìn về phương xa, lòng yêu vô cùng...
Petit Pays
	
La na céu bo é um estrela
Ki catá brilha
Li na mar bô é um areia
Ki catá moja

Espaiote nesse munde fora
Sô rotcha e mar
Terra pobre chei di amor
Tem morna tem coladera
Terra sabe chei di amor
Tem batuco tem funaná

Espaiote nesse munde fora
Sô rotcha e mar
Terra pobre chei di amor
Tem morna tem coladera
Terra pobre chei di amor
Tem batuco tem funaná

Oi tonte sodade sodade sodade
Oi tonte sodade sodade sem fim
Oi tonte sodade sodade sodade
Oi tonte sodade sodade sem fim

Petit pays je t'aime beaucoup
Petit petit je l'aime beaucoup
Petit pays je t'aime beaucoup
Petit petit je l'aime beaucoup