• Nguyên tác: In the Wee, Small Hours of the Morning • Nhạc: David Mann • Lời: Bob Hilliard • Lời Việt: Lee Vux & Nguyễn Thảo • Trình bày: Nguyễn Thảo • Hòa âm & phối khí: Lê Vũ • Ghi âm: ElevenSixteen • Final mix: LeVuMusic Studio • Graphics: Concept by MarcMarc
NT: (Lại cái mửng dùng nhật ký làm bài viết…)
Tôi được yêu cầu hát ca khúc bán cổ điển của một trong những nhạc sĩ tôi yêu thích, Cung Tiến — Lệ Đá Xanh, phổ từ bài thơ cùng tên của thi sĩ Thanh Tâm Tuyền. Tôi nghĩ mình có thể nhờ ChatGPT (C) phân tích bài hát này và cho tôi những hướng dẫn cần thiết để chuẩn bị.
Mọi chuyện diễn ra khá suôn sẻ cho đến khi tôi yêu cầu C duyệt lại bài hát từng câu một. Một phần vì tôi tò mò muốn xem C có thể đào sâu cảm xúc con người đến đâu, và mức độ hiểu biết của hắn rộng tới mức nào. Và hắn đã làm y như tôi hỏi — chỉ có điều là hắn phân tích một lời ca hoàn toàn khác. Bài “Anh Biết Em Đi Chẳng Trở Về”.
Chẳng nói chẳng rằng, tôi gửi cho hắn lời của CT & TTT. Hắn lại tiếp tục phân tích từng câu như tôi yêu cầu.
Xong xuôi đâu đó với Lệ Đá Xanh, tôi mới quay lại.
Tôi hỏi: “Chỉ vì tò mò thôi — tại sao khi mắc lỗi bạn không xin lỗi?”
ChatGPT trả lời rằng, tôi có quyền chờ một lời xin lỗi; và hắn thừa nhận đã đưa ra văn bản sai và tiếp tục phân tích dựa trên văn bản đó. Hắn nói lẽ ra phải nhận lỗi ngay lập tức, thay vì chuyển sang “chế độ sửa lỗi nội dung” và như thế đã làm tôi mất tin tưởng vào hắn. Và hắn xin lỗi vì sự nhầm lẫn.
Tôi nói rằng tôi chỉ tò mò vì có người từng nhắc tôi phải cẩn trọng với thông tin sai lệch hay dữ liệu không chính xác từ hắn. Làm sao để tránh điều đó?
Lần này cuộc trao đổi diễn ra trong một cuộc trò chuyện qua lại giữa người và máy:
Tôi: “Vậy sai sót thường đến từ đâu?”
ChatGPT: “Thường là do tái dựng ký ức — nhớ gần đúng nhưng không chính xác. Hoặc do trộn lẫn hai tác phẩm tương tự. Đôi khi là giọng điệu quá tự tin khiến nội dung nghe như chắc chắn tuyệt đối. Cũng có khi do kiến thức đã lỗi thời, hoặc khi bị yêu cầu chi tiết cụ thể mà dữ liệu lại không chắc chắn.”
Giọng điệu của hắn nghe như một người thật, lại có vẻ quá tự tin. Tôi theo đó hỏi tiếp, làm như không quan tâm đến luận điệu của hắn, “Vậy tôi nên làm gì để tránh rủi ro trong tương lai?”
“Khi độ chính xác quan trọng, bạn nên yêu cầu nguồn gốc rõ ràng — tác phẩm xuất bản khi nào, ở đâu. Nếu không có nguồn kiểm chứng, hãy xem câu trả lời như tạm thời. Bạn cũng có thể hỏi thẳng: mức độ tự tin của câu trả lời là bao nhiêu? Một hệ thống có trách nhiệm phải phân biệt được điều gì chắc chắn và điều gì không thể xác nhận.”
“Còn khi nói về lời ca, lịch sử, khoa học?”
“Bạn nên hỏi rõ: đây là dữ liệu được dẫn nguồn hay là diễn giải? Phân biệt giữa sự kiện và phân tích. Với những vấn đề quan trọng như pháp lý, y tế, tài chính — luôn kiểm tra lại bằng tài liệu gốc và nguồn độc lập.”
“Vậy tức là không nên tin tuyệt đối?”
“Không hệ thống nào — con người hay máy móc — đảm bảo không sai. Điều hợp lý không phải là tin mù quáng hay nghi ngờ tuyệt đối, mà là kiểm chứng tương xứng với mức độ hệ trọng.”
“Khi tôi yêu cầu một bài hát như vậy, bạn có tìm kiếm toàn bộ cơ sở dữ liệu để đối chiếu không?”
“Không. Tôi thường không tìm kiếm như một công cụ tra cứu.”
“Vậy bạn làm gì?”
Hắn giải thích rằng hắn là một mô hình ngôn ngữ được huấn luyện trên dữ liệu hỗn hợp, học các mẫu thống kê của ngôn ngữ. Hắn không lưu trữ tài liệu như những hệ thống có thể truy xuất. Khi tôi yêu cầu một bài hát, hắn tạo ra văn bản dựa trên những mẫu đã học. Nếu có “ký ức” mạnh về nội dung phổ biến, hắn có thể tái hiện chính xác. Nếu không, hắn sẽ tái dựng — và sự tái dựng đó có thể bị lệch lạc. Đó chính là điều đã xảy ra.
“Vậy bạn không tự động duyệt mạng lưới?”
“Không, trừ khi được kết nối với công cụ tìm kiếm. Mặc định, tôi không quét mạng, không truy vấn cơ sở dữ liệu trực tiếp, không xác minh lời ca theo thời gian thực.”
“Vì sao lời ca và thơ dễ sai?”
“Vì chúng đòi hỏi chính xác từng chữ. Sai một chữ là sai nghĩa. Có nhiều dị bản. Và việc tái dựng theo xác suất rất dễ trượt.”
“Vậy cách an toàn nhất là gì?”
“Bạn cung cấp văn bản. Tôi phân tích dựa trên đó. Không cần tái dựng. Khi đó rủi ro gần như bằng không.”
“Có hai cách thức khác nhau sao?”
Hắn giải thích rằng mặc định là chế độ tạo sinh — nhanh nhưng có thể sai khi cần trích dẫn chính xác. Nếu được kết nối công cụ truy xuất, hắn có thể tìm kiếm, dẫn nguồn và đáng tin cậy hơn cho nội dung nguyên văn.
Cuối cùng, hắn thừa nhận rằng trong trường hợp trước, lẽ ra hắn phải yêu cầu tôi cung cấp lời ca, hoặc nói rõ rằng hắn không thể xác nhận nguyên tác, thay vì tự tái dựng.
Nghĩ cho cùng, trò chơi AI thật nguy hiểm, tốn nhiều thời giờ… và dễ làm mất ngủ.
Trời chưa muốn sáng, vì đêm khuya quá não nùng
Cả thế giới mãi vùi sâu trong giấc nồng
Trở trăn, thao thức, nghĩ đến một người con gái
Biết không thể nào chợp mắt cả suốt canh thâu
Bài học con tim từ bao năm tháng cô quạnh
Một lời thôi, là biết cả đời trao em
Đường khuya ngõ vắng, chỉ nghe sương rớt trên thềm
Anh càng thêm nhớ thương em giờ phút này
In the Wee, Small Hours of the Morning
In the wee, small hours of the morning
While the whole wide world is fast asleep
You lie awake and think about the girl
And never, ever think of counting sheep
When your lonely heart has learned its lesson
You’d be hers if only she would call
In the wee, small hours of the morning
That’s the time you miss her most of all
kejazz.today 