• Nguyên tác: Throw It Away • Nhạc & lời: Abbey Lincohn • Lời Việt: Nguyễn Thảo • Trình bày: Lê Vũ • Hòa âm & phối khí: Lê Vũ • Ghi âm & final mix: LeVuMusic Studio • Photo & graphics: MarcMarc
NT: Chuyện như thế này. Từ lúc KẻJazz đặt điều đăng thêm nhạc bản (music sheet) trên trang mạng, tôi phải mất công chuyển biên (transcribe) những bài nhạc tôi đã hoặc đang dịch. Tôi không phải là dân chuyên nghiệp nên chuyện nghe từng câu nhạc rồi viết xuống cho đúng nhịp đúng nốt mất rất nhiều thời giờ. Dễ hơn thì mua mấy cuốn sách nhạc, nhưng kẹt một điều mua hoài thì hao tổn ngân quỹ gia đình quá. Thế nên tôi gia nhập mấy nhóm trên mạng để tìm nhạc miễn phí. Đây lại là một vấn đề.
Nếu là bài nhạc chính gốc thì chẳng có vấn đề gì. Những bản nhạc được ghi lại thì khác. Tùy theo mình thích phiên bản do ca sĩ nào hát, và mỗi ca sĩ thường hát khác nhau, nhất là nhạc jazz và pop. Có những ca sĩ như Sting có thể hát nhiều phiên bản khác nhau với nhiều thay đổi. Có khi cũng là lúc phối âm, nhạc sĩ thay đổi nhịp từ 3/4 ra 4/4, thêm thắt hoặc cắt bỏ trường canh. Thêm vào đó, mỗi người nghe và ghi lại cũng có thể khác nhau tùy theo cách phân tích câu nhạc theo kiến thức và kinh nghiệm riêng. Nói chung, chuyện ghi nhạc bản có rất nhiều nhiêu khê khi ta cố giữ sao cho để gọi là… chuẩn.
Sau đó, chuyển ngữ lại đưa ra một vấn đề khác nữa, và rất… Việt. Chúng ta biết ca sĩ thay đổi giai điệu khi hát tiếng Anh, tiếng Pháp khá dễ dàng. Tiếng Việt thì hầu như không được, vì ngôn ngữ ta là loại thanh điệu (tonal language).
Bài nhạc Throw It Away này, tôi đã dịch từ nguyên bản của Abbey Lincoln. Đây là một bài nhạc tôi rất thích vì những ý niệm về Thiền Đạo. Viết xong ca từ, tôi đã hí hửng gửi cho bạn, kèm theo một bản YouTube do cô ca sĩ Aga Zaryan người Ba Lan hát.
Gặp lại bạn, bạn bảo tôi: “Mày xem lại bản tao viết lại chưa?” và lý do rất đơn giản, bạn thích bản diễn của cô AZ hơn là bản chính.
Lúc tôi xem lại thì tôi mới hiểu tại sao bạn hỏi tôi như vậy. Lời hát trước đây không thể nào ráp vào giai điệu mới. Ngay cả khi tôi giữ nguyên ý, lời vẫn phải được đổi thay khá nhiều. Tôi vẫn cho rằng, ca sĩ phải được cái mà người ta gọi là poetic license để sở hữu bản diễn của mình. Nhưng với ca khúc này qua bản của AZ, qua ngôn ngữ Việt, chuyện ứng tác (improvisation) khó mà thực hành được. Bởi vậy mới hiểu biên giới của nhạc jazz Việt ở đâu.
Có lẽ đây là lý do tại sao Ngô Minh Trí gọi nhạc jazz Việt Nam là “jazz chè”…
LV: Nếu ai có thắc mắc muốn so sánh nguyên bản bài này với bản hát theo kiểu cô ca sĩ người Ba Lan này thì sẽ thấy sự khác biệt thật lớn lao. Riêng tôi thì thấy giật mình khi nghe cô ca sĩ này hát trong lúc đọc bản dịch đầu của bản. Ngoài việc lời được giữ nguyên còn lại thì nốt và cách chấm câu được “biến hóa” hoàn toàn theo tiết tấu bossa nova đặc biệt. Thế mới biết có người dùng “creative license” tới mức tối đa như thế này. Tôi thích! Phóng khoáng, tự nhiên. Bởi thế tôi đòi bạn phải chữa lại lời cho hợp với cách hát mới của bài.
Hí hửng với bài đặc biệt này cho đến khi hát thử mới thấy hối hận. Những nhịp chõi dồn dập, không nghỉ làm tôi chật vật với từng câu một. Khi nghe người ta hát thì trơn tru, mượt mà, nhưng sao đến phiên mình hát thử thì trắc trở, gập ghềnh. Tôi mất 3 tối để thâu bài này. Tiếc rằng trình độ “jazz chè” nên chỉ đến được vậy. Muốn nhanh hơn cũng không nổi.
Thường nghĩ xác thân ta đây, một người Nặn từ viên đất sét thôi Và nghĩ đến bao điều mất còn kia Dù luôn hoài công giữ lấy Nhiều lúc vấn vương nghìn mối hoài nghi Rồi kiếm tìm khắp mọi nơi Một đêm thấy ra trong đôi ba lời Từ một trang sách xưa “Buông tay là thấy Vô thường một cõi Hãy yêu mến và hãy vui sống Mỗi ngày, hết mỗi ngày Và giữ đôi tay mãi dang rộng Để nắng tràn khắp buồng tim Và chẳng thể nao mất đi những gì Đời dành riêng cho mỗi ta” Này bàn tay đẩy đưa chiếc nôi thuở nào bàn tay nâng ta đứng lên Cùng làn gió lướt qua đồi núi, rừng sâu Rồi thênh thang ra biển lớn Và từng ngón đã cho đời ấm tình yêu Rồi sẽ lặng lẽ nằm xuôi Thì hãy mở đôi tay ra đón nhận Cuộc đời những khi ta biết cần
Throw It Away
I think about the life I live A figure made of clay And think about the things I lost The things I gave away And when I'm in a certain mood I search the house and look One night I found these magic words In a magic book "Throw it away Throw it away Give your love, live your life Each and every day "And keep your hand wide open Let the sun shine through ‘Cause you can never lose a thing If it belongs to you" There's a hand to rock the cradle And a hand to help us stand With a gentle kind of motion As it moves across the land And the hand's unclenched and open Gifts of life and love it brings So keep your hand wide open If you're needing anything
kejazz.today 