Category: French

Ngày Mai Không Có Anh Trong Đời

• Nguyên tác: Et si tu n'existais pas
• Nhạc: Toto Cutugno
• Lời: Pierre Delanoë & Claude Lemesle
• Lời Việt: Vũ Xuân Hùng
• Trình bày: Minh Nguyệt
• Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
• Ghi âm: Trí Bùi Studio
• Final mix: LeVuMusic Studio
• Graphics: Concept by MarcMarc

NT: Có một điều tôi luôn tự nhắc mình trước khi bước lên sân khấu: đừng cố hát cho hay, hãy cố lắng nghe cho thật kỹ.

Nhiều người nghĩ rằng ca sĩ là người dẫn dắt ban nhạc. Tôi lại nghĩ khác. Trong một ban nhạc, nhất là ban nhạc jazz, không ai thực sự dẫn dắt ai cả. Mỗi người đều vừa cất tiếng nói của mình, vừa lắng nghe tiếng nói của người khác. Giọng hát cũng chỉ là một nhạc cụ, không hơn, không kém.

Khi tiếng piano mở ra một hòa âm mới, khi cây contrabass thay đổi hướng đi của dòng nhạc, khi tay trống chỉ khẽ nhấn một nhịp ghost note hay cây saxophone buông một câu đối đáp, người ca sĩ phải nghe được tất cả những điều ấy. Không phải để bắt chước, mà để biết mình nên bước vào lúc nào, nên lùi lại lúc nào, nên kéo dài một chữ, bỏ đi một nhịp, hay đơn giản chỉ là giữ im lặng thêm nửa ô nhịp. Có những khoảng lặng còn giàu cảm xúc hơn cả một câu hát.

Điều đó càng trở nên quan trọng khi ban nhạc bắt đầu ứng tấu. Ứng tấu không phải là khoảnh khắc để từng người phô diễn kỹ thuật của mình. Đó là một cuộc đối thoại. Mỗi câu nhạc đều là một lời mời gọi, một câu hỏi hay một lời đáp. Người ca sĩ không thể hát như thể phần đệm đã được ghi sẵn và sẽ không bao giờ thay đổi. Mỗi buổi diễn đều có một nhịp thở riêng, và chính sự khác biệt ấy làm nên vẻ đẹp của nhạc sống.

Tôi luôn thích hình dung một ban nhạc jazz như một cuộc trò chuyện giữa những người bạn lâu năm. Không ai cắt lời người khác. Không ai cố nói lớn hơn để được chú ý. Họ biết khi nào nên nói, khi nào nên lắng nghe, và khi nào chỉ cần mỉm cười để người khác nói hết ý của mình. Nếu một người quên lắng nghe, cuộc trò chuyện lập tức trở thành những lời độc thoại.

Có lẽ vì vậy mà tôi cho rằng phẩm chất quan trọng nhất của một ca sĩ không phải chỉ là giọng hát đẹp, mà là đôi tai tinh tế biết nghe. Nghe hòa âm đang chuyển động. Nghe tiết tấu đang co giãn. Nghe tiếng thở của ban nhạc. Và đôi khi, nghe cả sự im lặng giữa hai câu nhạc.

Khi người ca sĩ thật sự hòa mình vào ban nhạc, khán giả sẽ không còn cảm giác họ đang nghe một người hát cùng phần đệm. Họ sẽ cảm nhận được một tập thể đang cùng kể một câu chuyện. Và lúc ấy, âm nhạc không còn là màn trình diễn của từng cá nhân, mà trở thành một cuộc gặp gỡ, nơi mọi người cùng nhau tạo nên điều mà không ai có thể tạo ra một mình.

Ngày Mai Không Có Anh Trong Đời

Ngày mai không có anh trong đời
trần gian riêng em đâu có vui gì
để yêu đương, để nhung nhớ, và tha thiết
thế gian sao âm u lặng lẽ

Ngày mai không có anh trong đời
mình em đau thương với nỗi xa rời
bình minh vui, ngày tươi mướt, đầy ánh sáng
bức tranh xưa ôi bao sắc màu
rồi sẽ, phôi pha theo người

Ngày mai không có anh trong đời
tìm ai cho em trao trái tim này
lòng đam mê, vòng tay nhau, lời tha thiết
nỗi thương yêu ôi bao giờ hết

Ngày mai không có anh trong đời
niềm tin trong em cũng sẽ xa vời
tình yêu mây vừa bay tới cho ta với
chút dư hương buồn trong giấc mộng
đời vắng anh, sao u buồn

Người yêu ơi nếu Xuân chưa về
Thì em xin anh, thôi chớ u phiền
Còn riêng em và thương nhớ cùng năm tháng
sẽ cho em tâm tư buồn chán

Ngày mai kia có anh trong đời
thì đôi chim non tung cánh lưng trời
mình bên nhau làn hơi ấm hoà duyên thắm
sẽ cho ta câu ca chữ tình
Bài hát Cho riêng đôi mình

Et si tu n’existais pas

Et si tu n'existais pas
Dis-moi pourquoi j'existerais
Pour traîner dans un monde sans toi
Sans espoir et sans regret

Et si tu n'existais pas
J'essaierais d'inventer l'amour
Comme un peintre qui voit sous ses doigts
Naître les couleurs du jour
Et qui n'en revient pas

Et si tu n'existais pas
Dis-moi pour qui j'existerais
Des passantes endormies dans mes bras
Que je n'aimerais jamais

Et si tu n'existais pas
Je ne serais qu'un point de plus
Dans ce monde qui vient et qui va
Je me sentirais perdu
J'aurais besoin de toi

Et si tu n'existais pas
Dis-moi comment j'existerais
Je pourrais faire semblant d'être moi
Mais je ne serais pas vrai

Et si tu n'existais pas
Je crois que je l'aurais trouvé
Le secret de la vie, le pourquoi
Simplement pour te créer
Et pour te regarder

Et si tu n'existais pas
Dis-moi pourquoi j'existerais
Pour traîner dans un monde sans toi
Sans espoir et sans regret

Et si tu n'existais pas
J'essaierais d'inventer l'amour
Comme un peintre qui voit sous ses doigts
Naître les couleurs du jour

Cuối Cùng Một Tình Yêu

• Nguyên tác: (Concerto pour) La fin d'un amour
• Nhạc: Francis Lai
• Lời: Pierre Barouh
• Lời Việt: Nguyễn Thảo
• Trình bày: Nguyễn Thảo
• Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
• Ghi âm: ElevenSixteen
• Final mix: LeVuMusic Studio
• Graphics: Concept by MarcMarc

Nghệ Thuật Tiết Chế Cảm Xúc Trong Ca Hát

Những suy ngẫm từ nghiên cứu Training the Vocal Expression of Emotions in Singing (Journal of Voice)

Có lẽ hầu như ai cũng từng nghe lời khuyên: “Muốn hát hay thì phải hát bằng cả trái tim.” Câu nói ấy đẹp, dễ nhớ, và dường như không ai phủ nhận. Nhưng nếu hỏi tiếp: “Thế nào là hát bằng trái tim?“, thì câu trả lời lại trở nên mơ hồ.

Có người cho rằng muốn truyền cảm thì trước hết người hát phải thật sự xúc động. Có người cố gắng nhớ lại những ký ức đau buồn trước khi bước lên sân khấu. Có người tin rằng càng để cảm xúc tràn ra bao nhiêu thì tiếng hát sẽ càng chạm đến người nghe bấy nhiêu. Vì thế, không ít ca sĩ đã để nước mắt hòa vào giọng hát, để tiếng nấc chen vào từng câu nhạc, với niềm tin rằng sự chân thành luôn tạo nên nghệ thuật.

Thế nhưng, nếu quan sát những nghệ sĩ lớn của thế kỷ XX, ta lại thấy một điều hoàn toàn khác. Billie Holiday hiếm khi gào thét trong những ca khúc đau đớn nhất của mình. Frank Sinatra gần như không bao giờ để giọng hát nứt rạn. Ella Fitzgerald giữ sự trầm lặng ngay cả khi hát những bản ballad đầy thương nhớ. Còn Dietrich Fischer-Dieskau, một trong những danh ca vĩ đại nhất của nghệ thuật Lied Đức, từng nhắc các học trò rằng: “Đừng khóc khi hát. Hãy để khán giả khóc.“

Thoạt nghe, lời khuyên ấy dường như mâu thuẫn với quan niệm “hát bằng trái tim”. Nhưng càng suy ngẫm, ta càng nhận ra rằng các nghệ sĩ ấy không hề phủ nhận cảm xúc. Điều họ phản đối là sự phô bày cảm xúc.

Có một khoảng cách rất lớn giữa cảm xúc và biểu diễn cảm xúc. Người ca sĩ có thể đang vô cùng đau khổ, nhưng nếu để nỗi đau chi phối hoàn toàn giọng hát, họ sẽ mất đi sự chủ động về nhịp điệu, âm sắc, hơi thở và cao độ. Khi ấy, người nghe không còn cảm nhận bài hát nữa, mà chỉ còn chứng kiến người ca sĩ đang xúc động. Nghệ thuật bắt đầu từ chính khoảng cách ấy.

Năm 2023, một nhóm nhà nghiên cứu công bố trên Journal of Voice một công trình có nhan đề Training the Vocal Expression of Emotions in Singing. Thay vì đặt câu hỏi người ca sĩ cần “cảm nhiều hơn” như thế nào, họ đặt một câu hỏi hoàn toàn khác:

Liệu khả năng biểu đạt cảm xúc bằng giọng hát có thể được huấn luyện một cách khoa học hay không?

Đây là một câu hỏi rất đáng chú ý. Nếu câu trả lời là “có”, thì điều đó có nghĩa rằng sự biểu cảm không hoàn toàn là thiên phú. Nó cũng không chỉ là kết quả của những trải nghiệm sống. Biểu cảm có thể được học, được luyện tập và được hoàn thiện giống như bất kỳ kỹ năng nghệ thuật nào khác.

Để kiểm chứng giả thuyết ấy, các nhà nghiên cứu chọn hai nhóm sinh viên diễn xuất có trình độ tương đương. Một nhóm tiếp tục học theo chương trình thông thường. Nhóm còn lại tham gia một khóa huấn luyện kéo dài bảy tuần, trong đó họ không được yêu cầu phải sống lại những ký ức buồn hay cố ép mình xúc động hơn. Trái lại, họ được hướng dẫn cách điều khiển giọng hát để tạo nên những sắc thái cảm xúc khác nhau.

Sau khóa học, cả hai nhóm đều được thu âm cùng một số ca khúc. Những bản thu này được phân tích bằng các phần mềm âm học, đồng thời được gửi cho nhiều người nghe độc lập đánh giá mức độ biểu cảm mà họ cảm nhận được.

Kết quả khá bất ngờ. Những người được huấn luyện không hề hát to hơn. Họ cũng không hát kịch tính hơn. Không ai được khuyến khích khóc, nghẹn giọng hay làm cho giọng hát trở nên bi lụy. Thế nhưng phần lớn người nghe đều nhận thấy các màn trình diễn của họ giàu cảm xúc hơn hẳn nhóm đối chứng.

Điều đó dẫn đến một kết luận rất quan trọng: Điều làm người nghe xúc động không nhất thiết là cường độ cảm xúc của người hát, mà là cách người hát điều khiển giọng hát để gợi mở cảm xúc nơi người nghe. Và đó là hai quá trình hoàn toàn khác nhau.

Một người có thể đau khổ đến tận cùng nhưng vẫn không hát hay. Ngược lại, một nghệ sĩ với kỹ thuật điêu luyện có thể khiến hàng nghìn khán giả rơi nước mắt mà bản thân họ vẫn hoàn toàn bình tĩnh trên sân khấu.

Nghiên cứu này không phủ nhận cảm xúc chân thật. Ngược lại, nó cho thấy cảm xúc chỉ trở thành nghệ thuật khi được đặt dưới sự dẫn dắt của kỹ thuật. Nếu kỹ thuật là chiếc bình, thì cảm xúc là nước, mà nước dù sao đi nữa vẫn không thể giữ được hình dạng nếu không có chiếc bình chứa nó.

Có lẽ vì thế mà những nghệ sĩ lớn thường không nói nhiều về việc “hãy cảm nhiều hơn”. Họ nói về hơi thở. Về nhịp điệu. Về cách đặt phụ âm. Về độ dài của một khoảng lặng. Về một nốt ngân ngắn hơn hay dài hơn nửa giây.

Nghe có vẻ rất kỹ thuật, nhưng chính những chi tiết ấy mới là nơi cảm xúc được hình thành.

Nguyễn Thảo & ChatGPT

Cuối Cùng Một Tình Yêu

Kỷ niệm tìm bóng hình dưới đáy sâu của ngày
Ngày nối liền nhau vì anh đã quên là ngày
Đời như mộ chôn từ em đã không bên anh
Thành phố từ đấy là bãi đất hoang quanh đây
Còn riêng mình anh hoài nuối tiếc trong chua cay
Những thương yêu tả tơi thay!

Rồi anh và em là những bóng ma lạnh lùng
Thời gian thờ ơ còn trôi mãi trong mịt mùng
Đường đi nào rơi lệ cho mắt anh thêm cay?
Tình yêu vì đâu lẻ loi chỉ riêng anh đây?
Và tim bệnh đau làm sao nhớ trao cho nhau
Những tin yêu đến mai sau?

Thể nào chặn ngăn thời gian lúc quá muộn rồi?
Tình nhân một khi rời nhau mấy ai trở lại?
Tình yêu rạn nứt làm sao giữ nguyên như xưa?
Em yêu hỡi, em có biết?

Dù anh còn đi tìm trong những kỷ niệm buồn
Đường xưa giờ đã đổi tên quá xa lạ rồi
Nào ai người quen giờ sao bỗng quay lưng đi
Người đã từng bao ngày chung nỗi vui cơn say  
Nhịp sống còn nguyên tựa như chẳng hay đôi ta
Đã xa nhau, mãi xa nhau…

Kỷ niệm tìm bóng hình dưới đáy sâu của ngày
Ngày theo ngày qua và anh đã quên ngày nào
Giờ anh chỉ thấy ngày tiếp nối trong hoang mang
Mặt trời già nua đã hấp hối theo tình tàn
Mặt trời ngày xưa hồng trên mắt môi em nhưng
Nó đã chết trước mắt anh
Ôi tình yêu…

La fin d’un amour

Mes souvenirs te cherchent au fond des jours
Et quelquefois, j'oublie le nom des jours
Je ne vis pas puisque tu vis sans moi
Toute la ville est séparée de moi
Je suis peut-être seule à regretter
Notre amour déchiré

Bientôt, le monde tournera sans nous,
L'indifférence passera sur nous.
Où s'en aller avec les larmes aux yeux?
Comment s'aimer quand on est moins que deux?
Qui nous dira pourquoi nos cœurs blessés
N'ont pas su se garde

Il est trop tard pour arrêter le temps
On ne peut plus redevenir amants
On ne peut pas recommencer l'amour
Mon amour, mon amour

Je cours après ce qui n'existe plus
Ils ont même changé les noms des rues
Et tous ces gens qui nous tendaient les bras
Ces mêmes gens ne me connaissent pas
Et puis Paris qui vit sa vie sans nous
Et Paris qui s'en fout

Mes souvenirs te cherchent au fond des jours
Et quelquefois, j'oublie le nom des jours
Mais je ne trouve plus le long des jours
Qu'un pauvre vieux soleil de fin d'amour
Un vieux soleil qui s'éclairait de toi
Et qui meurt devant moi
Mon amour