• Nguyên tác: Etude in E Major, Op 10, No 3 • Nhạc: Frédéric Chopin • Tựa Pháp: Tristesse • Lời: Jean Marietti & André Viaud • Tựa Anh: So Deep is the Night • Lời: Sonny Miller • Tựa Việt: Sầu Chopin • Lời Việt: Phạm Duy • Trình bày: Đại Quỳnh • Hòa âm & phối khí: Lê Vũ • Ghi âm: ElevenSixteen • Final mix: LeVuMusic Studio • Graphics: Concept by MarcMarc
ÐQ: Hôm trước NT có nhờ tôi viết bài giới thiệu Sầu Tristesse cho KeJazz, vì anh đang bận công việc, không thể thêm một tiết mục nào. Hai tuần vừa qua thấy anh đã trích đăng từ nhật ký, nếu cứ tiếp tục như vậy thì sau này chắc sách in ra sợ bán không chạy chăng?
Loay hoay vật lộn với Sầu Chopin trong mấy ngày qua, tôi vẫn chưa tìm ra một chủ đề thống nhất cho bài viết, nên đành chia thành hai phần như sau.
- Phạm Duy và Chopin
Hai nhạc sĩ Văn Cao và Phạm Duy đã được nhiều nhà bút đúng đắn mệnh danh là thiên tài đại thụ trong kho tàng nhạc Việt, so với những nhân tài xuất chúng cùng thời điểm với hai ông, cũng như là những thế hệ về sau. Một nhánh đặc thù của cây đại thụ Phạm Duy là những sáng tác lời bất hủ trong nhạc bán có điển Tây Phương. Trong kho tàng nhạc Việt, ngoài những ai đã từng hấp thụ dòng nhạc cổ điển, qua những “Dòng sông xanh” hay “Dạ khúc Serenade” là người nghe nghĩ ngay đến Phạm Duy, chứ chưa hẳn là Johann Strauss Jr. và Franz Schubert.
Étude Op. 10 No. 3, in E major, Tristesse, for solo piano của Frédéric Chopin (1832) là một tuyệt tác mà hầu hết những tay đàn dương cầm cổ điển đều biết. Và nhạc phẩm dương cầm này đã trở thành ca khúc cổ điển tuyệt vời qua những tiếng hát Jose Carreras, Tino Rossi, etc.
Năm 1946, khi Étude Op. 10, No. 3, in E major rỉ rách vào hồn nhạc sĩ Phạm Duy ở tuổi 25, ông đã dệt nên lời nhạc Sầu bất hủ này. Đương nhiên là giai điệu buồn về tình yêu, nhưng Sầu làm trỗi dậy một nét huyền bí của triết lý và văn hóa cổ điển Á Đông. Và đặc điểm là nhạc sĩ vẫn duy trì được hồn Âu Châu trong giai điệu, dẫu là lời Việt.
Xa xôi là nhớ
Lúc duyên ra đời trong mơ
Tiếng hát đương tơ
(Trích yếu: Chúng ta có thể nhận thấy, dù trong giai điệu buồn Tristesse, nét lạc quan rõ rệt của nhạc sĩ từ lúc này, cả 1-2 thập niên trước khi ông hoàn thành “Mẹ Việt Nam” và “Con Đường Cái Quan”.)
- Sầu và KeJazz
Trong quá trình một thập niên qua của KeJazz, hai anh LV và NT đã làm thành hình một số nhạc phẩm pop classic và pop opera. Nhưng Sầu/Tristesse, theo anh LV, thì là quá chuẩn mực classic, rất khó viết hòa âm cho phù hợp với KeJazz. Anh có nhắn tôi “Có quá nhiều bài hay của Nat King Cole, sao không lấy (rất đúng!). Cái này thật là làm khó nhau (cũng đúng luôn!)” Trong hai cái đúng, tôi lựa cái đúng khó cho anh LV, và rồi anh cũng chìu người hát.
Tôi ví thưởng thức một bài hòa âm hay như nếm một món ăn gourmet. Tôi không biết gì về nấu nướng như không hiểu gì về căn bản hòa âm phối khí. Nhưng khi nghe một bài hòa âm hay, tôi không cần phân tách—cũng như khi taste buds tiếp cận với món ngon, bộ não không thắc mắc gì về chi tiết gia vị và những chuẩn bị của người chef.
Có lần anh LV chia sẻ với tôi về hoà âm jazz như thể phá cách có nghệ thuật. Khi tôi “ép” anh làm hòa âm Tristesse, thì đúng là làm khó anh tột bực. Làm thế nào để phá cách trong một Tristesse, mà nguyên thuỷ là tuyệt đối chống phá cách?
Rồi một ngày tôi nhận được bản phối của LV. Mở đầu là tiếng đàn piano, tiếng violin, và contre-bass; những âm thanh thật classic. Sau đó rồn rập tiếng guitar và synth và trống, rồi những khoảng im lặng vừa đủ để thở, để lấy hơi. Và như thế, Tristesse đã khoác lên một chiếc áo mới.
Mong quý thân hữu đón nhận phiên bản này. Riêng tôi, lời cảm ơn chân thành đến hai anh NT và LV, đã bỏ nhiều công sức giúp tôi hoàn thành project Sầu Tristesse.
Và, cheers to Iron Chef LV!
NT: Tôi phải cảm ơn ĐQ đã cứu bồ. Mấy ngày trước tôi than thở với LV rằng sao dạo này tôi mất hứng với chuyện KJ, như thể ông/bà thần âm nhạc đã dông đi đâu mất. Và LV đã bảo tôi, “Đừng nói chuyện nhảm với AI nữa” làm như tôi đang bị nghiện nặng. Như ĐQ đã nói, tôi thật tình không còn có thì giờ; cái đời cơm áo vất vả thì đầu óc chẳng nặn ra được chữ nghĩa nào… đến độ phải mượn những lời tự ghi vớ vẩn trong nhật ký làm bài viết. Phải đính chính thêm: các bạn đừng đợi sách báo của tôi làm gì cho tốn sức. Viết nhảm thì in sách cho ma nó đọc à?
Vương sầu nơi nao
Ý thắm tàn mau
Chưa nguôi yêu dấu
Mắt đã hoen màu thương đau
Khóc lúc đêm thâu
Ôi tiếng lòng lơ láo đón làn nước mắt ngày nào
Khúc tình đầu hẹn về sau
Lắng về môi xưa
Bỗng thấy buồn đưa
Xa xôi là nhớ lúc duyên ra đời trong mơ
Tiếng hát đương tơ
Ta muốn níu em về với dòng châu
Ta hướng hết âu sầu đến đời sau
Ta muốn tìm mau tới cõi nào nương náu...
Cho ta vừng sao
Giá băng như niềm đau
Xót xa như tình mới
(Khóc cười cho...)
Tâm hồn lên khơi, sẽ thấy sầu nguôi
Cho ta tìm tới, kiếp vô biên chẳng tàn phai
Cất tiếng qua đờị
Ta sẽ thoát linh hồn giữa nẽo xa
Ta hoá kiếp nên lời hát bài thơ
Ta biến thành tâm tư mối tình tan vỡ
Cho ta thành mơ
Sống yên trong nghìn thu
Vắng tanh như đời gió
Đắm trong tình cũ
Bóng ta còn nhớ thiên thu sầu u
So Deep is the Night
So deep is the night
No moon tonight
No friendly star
To guide me with its light
Be still my heart
Silent lest my love should be returning
From a world far apart
So deep is the night
O lonely night
On broken wings, my heart has taken flight
And left a dream
In my dream our lips are blending
Will my dream be never ending?
Will your mem'ry haunt me till I die?
Alone am I deep into the night
Waiting for the light
kejazz.today 