Mối Tình Xa Xưa

• Nguyên tác: Walz Op. 39 No. 15
• Nhạc: Johannes Brahms
• Tựa Pháp: La valse des regrets
• Lời Pháp: Louis Poterat
• Lời Việt: Phạm Duy
• Trình bày: Nguyễn Thảo
• Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
• Ghi âm & final mix: LeVuMusic Studio
• Graphics concept by MarcMarc

NT:  Tôi có một cuốn tiểu thuyết của C. Virgil Gheorghiu, Giờ Thứ 25, loại bỏ túi tôi đã mua được từ một tiệm bán đồ cũ từ hồi còn học trung học.  Cuốn sách có cái bìa giấy đã rách hơn nửa.  Dọn nhà một vài đợt, vô tình tìm lại được thì cuốn sách đã mất luôn cái bìa cũng như một số trang đầu.  Cầm cuốn sách trên tay, phân vân chưa biết nên giữ hay quăng đi, tôi vô tình lướt qua một vài dòng, và thật rung động khi ghi nhận cái hình ảnh cây hoa anh đào bị bom đạn làm gãy , nhưng giữa bối cảnh chiến tranh đổ nát điêu tàn, cành  cây đã rộ nở những nụ hoa như một ân sủng.

Tôi nhớ những năm tháng nơi quê nhà, những ngày còn cắp sách đến trường, ngồi trong lớp nghe giảng bài nhưng vẫn luôn ngóng tiếng bom văng vẳng như ai huýt gió.  Thời vàng son mơ mộng của chúng tôi luôn luôn là phập phồng lo sợ như vậy. Có lẽ lời ca của Trịnh Công Sơn diễn tả thật đúng tâm trạng của lớp trẻ thời bấy giờ: Từng ngày sống.  Từng ngày lo.  Ngồi nhìn quanh rồi lại chờ.  Một ngày mới.  Lòng buồn thêm… (Buồn Từng Phút Giây)

Giữa những ngày tháng xám ngoét đó, tôi đã được nghe một anh sinh viên ngồi ôm đàn guitar hát trong một buổi sinh hoạt bỏ túi.  Bài nhạc thật êm đềm, buồn buồn, tha thiết, nhưng không nặng nề thống khổ nỗi mất mát như tôi đã quen hằng ngày.  Có chút gì đó lóe lên như một niềm hy vọng.  Bài nhạc thật… Tây.  Mãi sau này tôi mới biết đó là bài La valse des regrets.  Là Tây thật.

Nhạc sĩ Phạm Duy đã dịch năm 1948 dưới tựa đề Mối Tình Xa Xưa, và được phát hành năm 1971 trong Tuyển Tập 17 Tình Ca Bất Tử.

Trong bài có một câu hát đã mãi làm tôi băn khoăn.  Người từ năm nao trở về cho hoa không phai màu.  Tại sao lại là năm nao mà không phải phương nao?  Và đóa hoa hẳn là từ năm tháng đó giờ chắc đã khô héo, nhưng đã không phai màu vì gặp lại người?  Câu nhạc nghe thật bâng quơ nhưng đã làm cho một tôi thời mới lớn bao nhiêu là đắm đuối.

Và tôi đã giữ mãi câu nhạc đó như những bông hoa anh đào nở vội từ những ngày chiến tranh máu lửa.

Mối Tình Xa Xưa

Trong chiều dần im hơi
Người ngồi thương nhớ bao ngày vui
Một ngày xưa cũ, đời còn đương tơ
Là ngày hai đứa chúng ta còn thơ

Chiều hè êm du, tràn ngập hương mơ
Cuộc tình đôi lứa như bài thơ
Gần người yêu dấu, mộng về xôn xao
Và hồn như cất cánh bay về đâu

Lời thề bên nhau, tình nồng đêm thâu
Cả một vừng sao làm tròn duyên nhau
Người từ phương nao
Trở về cho ta hết u sầu

Yêu người là không nguôi
Trầm mình trong thú đau thương người ơi
Cuộc tình duyên cũ, dù thời gian qua
Mà lòng thương nhớ vẫn chưa hoen mờ

Chiều buồn không đâu
Ngậm ngùi thương nhau
Đời vì trôi mau mà đành quên sao
Người từ năm nao
Trở về cho hoa không phai mầu

Yêu người là không nguôi
Sầu tình chan chứa trong chiều rơi
Nhạc lòng êm ái dù đời tàn phai
Mà còn mãi mãi ngân trong đêm dài

Célèbre Valse

L'orgue de la nuit
Au clair de lune gémit
La brise fait
De son archet
Chanter la valse des regrets

Mon bel amour
Au bois dormant
Quittez vos rêves troublants
Vous éveillant
Tout doucement
Venez vers moi qui vous attends

Venez vers moi
Il est grand temps
Calmer l'émoi d'un cœur qui bat
Devant l'effroi d'une prière vaine

L'ombre s'alanguit
Des formes glissent sans bruit
Et du passé
Vestiges usés
Nos souvenirs s'en vont danser

Comme l'Arc en ciel après la pluie
Comme le soleil après la nuit
Serais-je celle
Qui chassera vos peines?

L'orgue de la nuit
Au clair de lune gémit
Gémit toujours
Dans mon cœur lourd
Qui n'attend plus que votre amour...

Giây Phút Êm Đềm

• Nguyên tác: A Time for Us (nhạc phim Romeo & Juliet)
• Nhạc: Nino Rota
• Lời: Lawrence Kusik & Edward Snyder
• Lời Việt: Phạm Duy
• Trình bày: Đại Quỳnh
• Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
• Ghi âm: Fiori Studio
• Final mix: LeVuMusic Studio
• Graphics: Concept by MarcMarc

NT: Tôi vẫn nhớ lần đầu xem phim Romeo và Juliet, lúc đó tôi khoảng 13 tuổi, cái tuổi thẩn thẩn thờ thờ, dở dở ương ương, với một cái đầu u mù mộng mị,  Romeo-Juliet, như tôi và lũ bạn vẫn gọi, đã trở thành một loại kinh thánh về tình yêu.  Ở cái tuổi đó, cảnh Leonard Whiting tỏ tình với Olivia Hussey trong vườn nhà, cảnh chàng trần truồng nằm ngủ bên nàng, cũng như vào giây phút cuối của đôi tình nhân trong hầm tối, đã gieo ấn tượng thật choáng váng trong tôi. 

Và ca khúc của nhạc phim được trình bày bởi Glen Weston: What is a Youth? đã làm tôi chơi vơi trong những xúc cảm thật lạ lẫm.

Sau này, tôi lại được nghe A Time for Us với tiếng hát ấm áp của Andy Williams.  Nhưng ủa, sao lạ vậy kìa?  Giai điệu của phần điệp khúc của A Time for Us chẳng giống gì bài nhạc tôi đã nghe trong phim.

Tìm hiểu qua Wiki vẫn không giải thích được gì hơn.  Phần nhạc được viết bởi nhạc sĩ Nino Rota vào tháng Mười năm 1968.  Trong phim, lời ca của What is a Youth? được viết bởi Eugene Walter vào cùng thời gian này.  Một năm sau, không rõ vì lý do gì, A Time for Us xuất hiện với lời ca mới của Eddie Snyder và Larry Kusik, tuy cùng giai điệu, nhưng khác ở phần điệp khúc.  Trang Wiki chỉ viết: điệp khúc khác vì ca từ khác. Chẳng lẽ nhạc sĩ Rota đã viết lại giai điệu chỉ vì Eddie và Larry viết lời khác?

Chỉ trong một bài viết đăng ở trang mạng LFQ.salisbury.edu mới nhắc đến phần nhạc sĩ Henry Mancini đã hòa âm lại ca khúc này vào năm 1969, và đã quyết định loại bỏ đoạn điệp khúc của Nino Rota vì nó quá dài và quá cổ điển (pavane của thế kỷ 16).  Thay vào đó, ông đã viết lại đoạn điệp khúc ngắn gọn hơn, như ta biết qua ca khúc A Time for Us.  Eddie và Larry đã dựa vào phiên bản hòa âm này.

Cover (lại nhạc cover) là một phản hồi một tác phẩm của một nghệ sĩ khác, chuyển đạt bằng cách đặt những đặc điểm của nguyên tác vào khung cảnh mới.  Một trong những điều kiện là phải làm thế nào để người thưởng lãm vẫn có thể nhận ra được nguyên bản, nhưng cùng một lúc, cũng nhận ra cái dị biệt của bản cover.  Lẽ dĩ nhiên, đó cũng chỉ là một điều lệ lỏng lẻo được một số người tuân theo, vậy thôi.  Ở đây, rõ ràng là bản cover A Time for Us đã ăn đứt nguyên tác trên nhiều diện.

Và như thế, một bản nhạc dịch cũng chỉ là một bản cover, nhất là khi được chuyển qua tiếng Việt là một thanh ngữ, không ít thì nhiều sẽ có những dị biệt về cả giai điệu lẫn ca từ.

Ở Việt Nam, ca khúc A Time for Us này được Xuân Vinh chuyển thành Tình Sử Romeo và Juliet, được biết nhiều qua tiếng hát của Thanh Lan trước năm 1975.  Phạm Duy cũng đã viết lời trong bản Giây Phút Êm Đềm mà lần này tôi mới được nghe lần đầu qua tiếng hát của Đại Quỳnh.

LV: Lần đầu nghe Đại Quỳnh hát tôi đã nghĩ đến nhạc phẩm A Time For Us này. Phong thái cổ điển trong cách trình bày của anh rất phù hợp với nét nhạc xa xưa của bài. Thế nhưng khi dàn dựng bài tôi vẫn cố tình làm cho khác đi nguyên bản đã nghe từ trước nay trong nhịp phách 3/4 chậm. Tôi cho rằng chuyển qua 4/4 để đổi cách bỏ câu (phrasing) là một lựa chọn hợp lý nhất. Tìm tòi trên mạng tôi cũng thấy có một vài cover của bài đã được chuyển qua 4/4. Tôi mừng là đã cũng có người đồng quan điểm với mình.

Có thể nói là hòa âm cho Giây Phút Êm Đềm mang tính cách nửa cổ điển, nửa hiện đại với sắc thái nhạc pop. Một hài hòa giữa quá khứ và hiện thực. Mong rằng Đại Quỳnh trong Giây Phút Êm Đềm cũng sẽ thuyết phục được người nghe với tâm tình đó.

Giây Phút Êm Đềm

Giây phút êm đềm
Tình yêu nở hoa
Lắng nghe cùng ta
Trái tim muôn đời
Với mối tình say đắm

Ngây ngất cao vời
Nụ hôn thần tiên
Tình sáng ngợi
Người hãy mau ta cùng hát
Khúc ca tình yêu

Tình hỡi về đây
Ta sẽ có nhau
Nghìn thu nào phai
Ta mãi còn nhau

Giây phút êm đềm
Lệ giăng bờ mi
Đắng cay còn không?
Xót xa tâm hồn
Đã qua rồi giông tố

Ta giữ lâu dài
Đừng cho nhạt phai
Một mối tình
Người hỡi trăm năm còn nhớ
Giấc mơ nào phai

A Time for Us

A time for us some day there'll be
When chains are torn by courage born of a love that's free

A time when dreams so long denied
Can flourish as we unveil the love we now must hide

A time for us at last to see
A life worthwhile for you and me

And with our love through tears and thorns
We will endure as we pass surely through every storm

A time for us, some day there'll be a new world
A world of shining hope for you and me