Đêm Nay Có Em

• Nguyên tác: The Way You Look Tonight
• Nhạc: Jerome Kern
• Lời: Dorothy Fields
• Lời Việt: Nguyễn Thảo
• Trình bày: Đại Quỳnh
• Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
• Ghi âm: Fiori Studio
• Final mix: LeVuMusic Studio
• Graphics: Concept by MarcMarc

NT:  Nếu bạn giống như tôi, thì có lẽ bạn cũng thường tẳn mẳn mà thắc mắc: không biết chuyện gì xảy ra trong khi ta nghe nhạc:  Theo nhà thần kinh học Kiminobu Sugaya và nhạc sĩ vĩ cầm Ayako Yonetani thì toàn bộ não của ta hoạt động khá hăng say trong lúc ta đang… lim dim nằm im thưởng thức nhạc.

Sau đây là một bản liệt kê các phần có thể làm bạn rất nhức đầu (nguồn http://www.ucf.edu):

Phần thùy trán (frontal lobe) rất quan trọng vì đó là phần giúp bạn suy tư, quyết định, cân nhắc, lập kế hoạch.  Khi nghe nhạc, phần não này hoạt động tích cực trong khi bạn đắn đo suy nghĩ không biết bạn có thích bài nhạc này hay không.  Thích là vì lý do gì.  Nếu không thích thì bạn phải làm thế nào để… chuồng cho lẹ.

Phần thùy thái dương (temporal lobes) xử lý những gì lọt vào lỗ tai của bạn.  Lọt lỗ tai trái sẽ được thùy thái dương trái chuyển dịch lời nhạc và ngôn ngữ (bạn hãy nghĩ đến ngôn ngữ bạn chỉ biết… lõm bõm), trong khi lọt qua lỗ tai bên phải sẽ được thùy thái dương phải ghi nhận giai điệu, âm sắc, v.v… Điều này có nghĩa là bạn nào thích nghe nhạc không lời có thể làm thùy thái dương phải làm việc nhiều hơn bên trái, và theo luật tự nhiên, có thể làm nó… bành trướng hơn và làm bạn bị.. méo đầu.

Vùng Broca thường được dùng đến khi hát, hoặc nói,  hoặc vừa hát vừa nói, cũng như khi chơi nhạc khí. Âm nhạc giúp phát triển phần não này một cách mãnh liệt, có nghĩa là ca nhạc sĩ sẽ… lẽo mép hơn người thường.

Vùng Wernicke có trách nhiệm cho ngôn ngữ viết và nói, và được tận dụng khi phân tích và thưởng thức âm nhạc.

Phần thùy chẩm (occipital lobe) xử lý hình ảnh.  Trong khi người thường sẽ dùng thùy thái dương nhiều hơn trong lúc nghe nhạc, thì nhạc sĩ dùng thùy chẩm vì hình như nhạc sĩ hay có tật mường tượng đến nốt nhạc, trường canh, v.v… trong khi nghe.

Phần tiểu não (cerebellum) phối hợp động tác cũng như giữ gìn kiến thức, phần này rất quan trọng cho những người học nhạc.  Phần này cũng bảo đảm là cho dù bạn có bị Alzheimer, bạn vẫn có thể chơi nhạc được (tuy nhạc gì thì không ai biết).

Phần nhân cạp (nucleus accumbens) nằm sâu trong não bộ, thường tiết dịch chất dẫn thần kinh dopamine khi bị khích động bởi âm nhạc, khiến cho bạn dễ trở thành một kẻ nghiện… nhạc.

Hạch hạnh nhân amygdala được phó thác trách nhiệm về xúc cảm.  Vì vậy mà nhạc buồn làm bạn sầu thảm hơn, hay nhạc rhumba làm tay chân bạn ngứa ngáy hơn, hoặc nhạc quân hành khiến bạn thấy dũng cảm hơn.  Theo như anh Ngu Yên bàn tính, ta nên học thuộc lòng bài Tiến Quân Ca để vào giây phút hấp hối, ta lẩm nhẩm hát bài nầy để thấy can đảm hơn mà… ra đi.

Phần hồi hải mã hippocampus là cái CPU của não bộ.  Đây là nơi một câu nhạc có thể gợi lại những kỷ niệm ưu ái hoặc đau buồn cho bạn.  Nó lại có thể xắp xếp và điều hành bạn.  Âm nhạc có tác động phần não này tạo nên tế bào thần kinh mới.

Putamen xử lý cử động của tay chân, thân thể, cũng như giải quyết phần tiết tấu âm nhạc.  Vì vậy, khi nghe một bài nhạc khích động, chân tay của bạn thường hay bị… giựt giựt là vì vậy.

Thể chai corpus callosum là giao liên cho hai bên não bộ, hòa nhập trực giác và suy luận, lý trí và tình cảm.  Nghe người ta nói nếu bạn đả thông được corpus callosum thì bạn sẽ trở thành thiên tài âm nhạc.

Phần hypothalamus nối thần kinh hệ và nội tiết endocrine.  Qua phần não này, âm nhạc có thể giảm áp huyết và nhịp tim nếu bạn nghe nhạc Mozart, toàn thân tê liệt nếu bạn nghe nhạc KẻJazz liên tục một tuần lễ.

Sau đây, tôi xin mời bạn thí nghiệm với một ca khúc rất cổ điển và lãng mạn, cùng tiếng hát dữ dội của Đại Quỳnh.

Đêm Nay Có Em

Bao lần lòng anh thấy ưu sầu
Đời sao quá lạnh lùng
Chợt nghĩ đến em là tim anh nghe ấm nồng
Vì em quá tinh nguyên đêm này

Nhìn em yêu kiều, nụ cười ấm trên môi
Hồng đôi má ru êm
Giờ anh có chi ngoài câu yêu em suốt đời
Từ em đến trong cơn mơ này

Khi bên nhau, câu âu yếm dịu dàng
Hun trái tim thành mây khói
Bao thơ ngây vang trong tiếng em cười
Anh giữ trong hồn anh mãi

Xin đừng, đừng thay đổi bao giờ,
Đừng quên phút giây này
Nhìn anh mãi thôi vì anh yêu em quá rồi
Tình yêu đó xin em đêm này

The Way You Look Tonight

Someday, when I'm awfully low
When the world is cold
I will feel a glow just thinking of you
And the way you look tonight

Yes, you're lovely, with your smile so warm
And your cheeks so soft
There is nothing for me but to love you
And the way you look tonight

With each word your tenderness grows
Tearin' my fear apart
And that laugh wrinkles your nose
Touches my foolish heart

Lovely, never, never change
Keep that breathless charm
Won't you please arrange it ‘cause I love you
Just the way you look tonight

Giây Phút Êm Đềm

• Nguyên tác: A Time for Us (nhạc phim Romeo & Juliet)
• Nhạc: Nino Rota
• Lời: Lawrence Kusik & Edward Snyder
• Lời Việt: Phạm Duy
• Trình bày: Đại Quỳnh
• Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
• Ghi âm: Fiori Studio
• Final mix: LeVuMusic Studio
• Graphics: Concept by MarcMarc

NT: Tôi vẫn nhớ lần đầu xem phim Romeo và Juliet, lúc đó tôi khoảng 13 tuổi, cái tuổi thẩn thẩn thờ thờ, dở dở ương ương, với một cái đầu u mù mộng mị,  Romeo-Juliet, như tôi và lũ bạn vẫn gọi, đã trở thành một loại kinh thánh về tình yêu.  Ở cái tuổi đó, cảnh Leonard Whiting tỏ tình với Olivia Hussey trong vườn nhà, cảnh chàng trần truồng nằm ngủ bên nàng, cũng như vào giây phút cuối của đôi tình nhân trong hầm tối, đã gieo ấn tượng thật choáng váng trong tôi. 

Và ca khúc của nhạc phim được trình bày bởi Glen Weston: What is a Youth? đã làm tôi chơi vơi trong những xúc cảm thật lạ lẫm.

Sau này, tôi lại được nghe A Time for Us với tiếng hát ấm áp của Andy Williams.  Nhưng ủa, sao lạ vậy kìa?  Giai điệu của phần điệp khúc của A Time for Us chẳng giống gì bài nhạc tôi đã nghe trong phim.

Tìm hiểu qua Wiki vẫn không giải thích được gì hơn.  Phần nhạc được viết bởi nhạc sĩ Nino Rota vào tháng Mười năm 1968.  Trong phim, lời ca của What is a Youth? được viết bởi Eugene Walter vào cùng thời gian này.  Một năm sau, không rõ vì lý do gì, A Time for Us xuất hiện với lời ca mới của Eddie Snyder và Larry Kusik, tuy cùng giai điệu, nhưng khác ở phần điệp khúc.  Trang Wiki chỉ viết: điệp khúc khác vì ca từ khác. Chẳng lẽ nhạc sĩ Rota đã viết lại giai điệu chỉ vì Eddie và Larry viết lời khác?

Chỉ trong một bài viết đăng ở trang mạng LFQ.salisbury.edu mới nhắc đến phần nhạc sĩ Henry Mancini đã hòa âm lại ca khúc này vào năm 1969, và đã quyết định loại bỏ đoạn điệp khúc của Nino Rota vì nó quá dài và quá cổ điển (pavane của thế kỷ 16).  Thay vào đó, ông đã viết lại đoạn điệp khúc ngắn gọn hơn, như ta biết qua ca khúc A Time for Us.  Eddie và Larry đã dựa vào phiên bản hòa âm này.

Cover (lại nhạc cover) là một phản hồi một tác phẩm của một nghệ sĩ khác, chuyển đạt bằng cách đặt những đặc điểm của nguyên tác vào khung cảnh mới.  Một trong những điều kiện là phải làm thế nào để người thưởng lãm vẫn có thể nhận ra được nguyên bản, nhưng cùng một lúc, cũng nhận ra cái dị biệt của bản cover.  Lẽ dĩ nhiên, đó cũng chỉ là một điều lệ lỏng lẻo được một số người tuân theo, vậy thôi.  Ở đây, rõ ràng là bản cover A Time for Us đã ăn đứt nguyên tác trên nhiều diện.

Và như thế, một bản nhạc dịch cũng chỉ là một bản cover, nhất là khi được chuyển qua tiếng Việt là một thanh ngữ, không ít thì nhiều sẽ có những dị biệt về cả giai điệu lẫn ca từ.

Ở Việt Nam, ca khúc A Time for Us này được Xuân Vinh chuyển thành Tình Sử Romeo và Juliet, được biết nhiều qua tiếng hát của Thanh Lan trước năm 1975.  Phạm Duy cũng đã viết lời trong bản Giây Phút Êm Đềm mà lần này tôi mới được nghe lần đầu qua tiếng hát của Đại Quỳnh.

LV: Lần đầu nghe Đại Quỳnh hát tôi đã nghĩ đến nhạc phẩm A Time For Us này. Phong thái cổ điển trong cách trình bày của anh rất phù hợp với nét nhạc xa xưa của bài. Thế nhưng khi dàn dựng bài tôi vẫn cố tình làm cho khác đi nguyên bản đã nghe từ trước nay trong nhịp phách 3/4 chậm. Tôi cho rằng chuyển qua 4/4 để đổi cách bỏ câu (phrasing) là một lựa chọn hợp lý nhất. Tìm tòi trên mạng tôi cũng thấy có một vài cover của bài đã được chuyển qua 4/4. Tôi mừng là đã cũng có người đồng quan điểm với mình.

Có thể nói là hòa âm cho Giây Phút Êm Đềm mang tính cách nửa cổ điển, nửa hiện đại với sắc thái nhạc pop. Một hài hòa giữa quá khứ và hiện thực. Mong rằng Đại Quỳnh trong Giây Phút Êm Đềm cũng sẽ thuyết phục được người nghe với tâm tình đó.

Giây Phút Êm Đềm

Giây phút êm đềm
Tình yêu nở hoa
Lắng nghe cùng ta
Trái tim muôn đời
Với mối tình say đắm

Ngây ngất cao vời
Nụ hôn thần tiên
Tình sáng ngợi
Người hãy mau ta cùng hát
Khúc ca tình yêu

Tình hỡi về đây
Ta sẽ có nhau
Nghìn thu nào phai
Ta mãi còn nhau

Giây phút êm đềm
Lệ giăng bờ mi
Đắng cay còn không?
Xót xa tâm hồn
Đã qua rồi giông tố

Ta giữ lâu dài
Đừng cho nhạt phai
Một mối tình
Người hỡi trăm năm còn nhớ
Giấc mơ nào phai

A Time for Us

A time for us some day there'll be
When chains are torn by courage born of a love that's free

A time when dreams so long denied
Can flourish as we unveil the love we now must hide

A time for us at last to see
A life worthwhile for you and me

And with our love through tears and thorns
We will endure as we pass surely through every storm

A time for us, some day there'll be a new world
A world of shining hope for you and me