Từ Độ Thế Giới Khơi Nguồn

Nhạc & lời: Thomas Waits & Kathleen Brennan
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Nguyễn Thảo
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Ghi âm: ElevenSixteen Soundspace
Final mix: LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

NT: Thời sinh viên với nhiều lý tưởng viển vông, tôi và lũ bạn có lần bàn cãi rất sôi nổi về một vấn đề hội họa: có nên để tựa đề làm ảnh hưởng đến mức thẩm định của tác phẩm nghệ thuật. Nói cách khác, tác phẩm tự nó có chuyên chở được trọn vẹn giá trị nghệ thuật, hay phải được cần đến những dữ kiện khác, dựa vào bối cảnh xã hội, tâm lý, v.v… Chuyện tranh luận năm xưa dường như vẫn còn tiếp diễn trên báo chí đó đây.

Nhắc như vậy vì All the World is Green là một ca khúc khá dễ nghe, ca từ phảng phất điều gì hơi khó hiểu. Nhưng chung chung thì dường như chỉ thiếu mạch lạc, thiếu một số dữ kiện để liên kết câu chuyện. Có lẽ vì vậy, tôi nghĩ mình cần phải chú giải thêm.

Tom Waits viết ca khúc này cho một vở nhạc kịch ít người biết đến, mang một cái tựa khó khăn: Woyzeck. Nhân vật chính là một chàng lính tên Franz Woyzeck, đem lòng thương yêu cô Marie. Nhưng nàng đã bỏ anh ta và đi theo một người khác. Trong cơn ghen điên cuồng, anh đã giết nàng. Ca khúc này anh đã hát bên xác người yêu, trước khi anh tự kết liễu mạng sống của chính mình.

Trong lời nhạc, có câu The face forgives the mirror. The worm forgives the plow. The question begs the answer, can you forgive me somehow? Thật là đẹp. Con trùn tha thứ lưỡi cày, Tom đã lấy từ một bài thơ của William Blake, nói về cái chết được bào chữa như điều cần thiết cho lý tưởng. Câu trước đó lại làm tôi nhớ đến câu thơ tương truyền là của vua Tự Đức, Đập cổ kính ra tìm lấy bóng, xếp tàn y lại để dành hương. Ở đây thì không đập kiếng, mà chỉ có đặc một niềm hối hận dày vò. Một câu khác, He’s balancing a diamond on a blade of grass, hình ảnh cũng đẹp không kém. Lẽ dĩ nhiên câu hỏi là, ai vậy? Ai có khả năng để đặt viên ngọc như vậy?

Duchamp, một họa sĩ tên tuổi đã nói rằng, nghệ thuật từ thế kỷ 20 sẽ được tiếp tục hoàn tất qua những thẩm định của người thưởng ngoạn. Những điều mơ hồ khó hiểu sẽ gợi lên những câu hỏi, và đòi hỏi những câu trả lời đứng đắn. Trong âm nhạc, điều này không thể chối cãi được. Những phiên bản khác nhau quả thật là những câu trả lời, là kết quả suy tư của nhạc sĩ cũng như ca sĩ, và đã làm cho ca khúc thêm lóng lánh nhiều màu sắc như những viên kim cương.

LV: Theo tôi, nhạc phẩm này mang nặng khynh hướng nhạc folk trong tiết tấu và cách chuyển hợp âm.  Vì thế nên tôi đã xử dụng mandoline và ukulele để làm nhạc nền. Theo gợi ý của bạn, tôi dùng tiếng banjo để làm nhạc chuyển đoạn ở giữa bài.  Nhờ vậy mà cây đàn banjo mua từ mấy tháng trước đang nằm đó đóng bụi được mang ra xử dụng. Vì không quen thuộc với cách đánh banjo cơ bản nên tôi chỉ đánh mò cho ra câu nhạc.  Cũng may vì nó là đàn giây nên cũng không phải khó khăn cho lắm cho tôi.   Nhưng không biết người nghe thì thấy ra sao? Có lẽ tôi cũng chỉ là một kẻ thưởng ngoạn khác đặt câu hỏi cho bài và tự trả lời lấy mà thôi…

Từ Độ Thế Giới Khơi Nguồn page

Đại dương ngơ ngác anh rơi vào
Từ ngày em đến bên anh
Bạt ngàn sóng nước, anh trôi về đâu
Để được cùng sống bên em?

Màu trời xanh biếc mắt hoang ngây ngất
Lòng người thêm đảo điên say.
Làm vua chúa biến thân cơ hàn,
Ăn mày hóa ông hoàng.

Vờ rằng ta đã không duyên nợ gì
Tìm chi thế giới nguyên sơ.
Về đâu năm tháng thuở nao ta bên nhau,
Nghìn thu thế giới hoang đường.

Hình dung đôi lúc thứ tha gương soi.
Loài giun tha nhát cuốc sâu.
Thì này câu hỏi mong câu trả lời,
Thể nào tha thứ anh không?

Một lần cho chấm dứt câu chuyện đời
Mình theo đến chốn mãi xuân tươi.
Nhạc êm ái ru đôi ta trong mơ
Ngàn tơ liễu xanh hoài

Vờ rằng ta đã không duyên nợ gì
Từ khi thế giới nguyên sơ. 
Về trong năm tháng thuở nao ta yêu nhau, 
Nghìn thu thế giới mơ hồ.

Vầng trăng óng buông tơ vàng
Ngày hè cho tiếc nuối mênh mang
Vì tình ta chết bao nhiêu lần?
Chìm vào thế giới hoang sơ.

Đặt hạt ngọc biếc long lanh ban mai
Đầu ngọn cỏ xanh non
Thành giọt sương rớt rơi trên mộ phần
Từ độ thế giới khơi nguồn.
All the World is Green

I fell into the ocean
When you became my wife
I risked it all against the sea
To have a better life

Marie you are the wild blue sky
Men do foolish things
You turn kings into beggars 
Beggars into kings

Pretend that you owe me nothing 
And all the world is green
We can bring back the old days again 
When all the world is green

The face forgives the mirror 
The worm forgives the plow 
The question begs the answer 
Can you forgive me somehow?

Maybe when our story's over 
We'll go where it's always spring 
The band is playing our song again 
All the world is green

Pretend that you owe me nothing 
And all the world is green 
Can we bring back the old days again 
When all the world is green

Moon is yellow silver 
Oh, the things that summer brings 
It's a love you'd kill for 
And all the world is green

He's balancing a diamond 
On a blade of grass 
The dew will settle on our graves
When all the world is green

Những Lá Thư Chưa Đốt

Nhạc: Leonard Cohen
Lời: Sharon Robinson
Lời Việt: Nguyễn Thảo
Trình bày: Nguyễn Thảo
Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
Ghi âm: ElevenSixteen Soundspace
Final mix: LeVuMusic Studio
Photo & graphics: MarcMarc

NT: Những Lá Thư Chưa Đốt là một bài thơ mà Leonard Cohen đã hát.  Sau những ca khúc của LC lần lượt xuất hiện trên KeJazz, có lẽ bạn cũng đã đoán được là tôi hơi thiên vị về thi nhạc sĩ này.  Tôi không thể nói cho bạn hiểu tại vì sao.  Dường như là những hình ảnh ông vẽ ra qua chữ nghĩa đã ghi cho tôi những ấn tượng sâu đậm.  Hoặc giả những tư tưởng mang nhiều tính chất tôn giáo đã dấy động trong tôi những suy tư mà tôi vẫn hằng cưu mang.  Và giọng hát của ông, không điêu luyện, không nặng nề kỹ thuật, nhưng chân thật như một người đang trò chuyện với bạn mình trong một đêm khuya mất ngủ.

Lúc tôi giao bài này cho bạn, tôi cũng rất nao nức muôn biết bạn sẽ xử lý thế nào trong việc phối âm.  Tôi chỉ nhớ mình đã nhắn bạn cho tôi 8 khuôn nhạc dạo đầu để tôi được đọc vài đoạn thơ của ông.

Bạn như thấu ý tôi.  Bạn đã giàn dựng nên một không khí thật lắng đọng, tiết tấu chậm rãi cho người nghe bắt kịp những suy tư của Cohen. Và nhất là vào đoạn cuối, bạn đã cho dứt tiếng nhạc để lời thơ vẫn được tiếp tục vang vọng vào lòng người nghe.

LV: Nhạc của LC thì tôi chỉ biết được một bài là Halleluia còn những bài khác thì hoàn toàn không biết. Bạn là người đầu tiên giới thiệu cho tôi đến những sáng tác khác của ông. Tôi cho rằng nhạc của LC rất đặc biệt. Nó mang một cá tánh hoàn toàn riêng tư. Thêm vào đó lời nhạc của ông mang nhiều ẩn ý khiến cho nhạc của ông không còn chỉ là nhạc để nghe thưởng ngoạn mà còn là chốn của những tư tưởng sâu đậm để suy gẫm.

Dù tôi không cho rằng mình là kẻ hời hợt, nhưng rõ ràng là tôi không thiết tha với những bài viết mang nhiều ẩn ý, một câu hai ba nghĩa. Tôi thán phục những người có thể dùng chữ nghĩa để tạo nên những hình ảnh nhiều ẩn ý như vậy nhưng phạm vi mập mờ như vậy không phải là nơi chốn tôi luôn tìm đến. Khi nghe nhạc của LC tôi chỉ muốn tập trung vào giai điệu và cấu trúc bài nhạc. Những gì tôi dựng nên được đó chỉ là cảm nhận của riêng tôi với bản nhạc (lời nhạc phần lớn bỏ qua một bên!).

Vậy nên khi bạn nhận xét tôi thấu ý được của bạn thì tôi cho rằng bản nhạc này chỉ riêng giai điệu thôi dường như đã có một mẫu số chung nào đó cho tôi và bạn đạt đến một sự đồng cảm, tương thông. Không biết người nghe có nghe được sự đồng cảm này không?

Những Lá Thư Chưa Đốt page

Dù trong thư luôn dặn dò,
Mà em đâu nghe một lời.
Giờ này thì em hối tiếc
Những suy tư của một người.

Mực thâm nâu phai nhạt màu.
Lặng ôm lên môi bồi hồi.
Này là tờ thư chưa đốt;
Ý thư nhem khói mờ lời.

Lời anh nhắc cơn lụt lớn,
Rồi sau đó không ai còn.
Và anh muốn em tìm thăm,
Kèm tên đường, số nhà quen.

Chuyện em nghe ra dài dòng.
Tưởng quen nhưng sao cực kỳ.
Nhọc nhằn cùng bao năm tháng
Mới thôi tự trói đời mình.

Bao vết thương đang thành hình
Vì mất còn quá nhiều lần.
Bằng lòng từ tâm em đến
Nỗi cô độc sẽ nhiệm mầu.

Lần anh nhắc cơn lụt ấy,
Rồi sau đó đâu còn gì.
Và anh muốn em về thăm,
Tìm tên đường, số nhà quen.

Phòng anh vẫn như ngày nào.
Mực xưa thấy như còn đầy.
Rồi bắt đầu thư em sẽ
Viết cho người đến sau này.
The Letters

You never liked to get
The letters that I sent
But now you've got the gist
Of what my letters meant

You're reading them again
The ones you didn't burn
You press them to your lips
My pages of concern

I said there'd been a flood
I said there's nothing left
I hoped that you would come
I gave you my address

Your story was so long
The plot was so intense
It took you years to cross
The lines of self-defense

The wounded forms appear:
The loss, the full extent;
And simple kindness here
The solitude of strength

I said there'd been a flood
I said there's nothing left
I hoped that you would come
I gave you my address

You walk into my room
You stand there at my desk
Begin your letter to
The one who's coming next