Xanh Cỏ

• Nguyên tác: Green Grass
• Nhạc & lời: Thomas Waits & Kathleen Brenan
• Lời Việt: Nguyễn Thảo
• Trình bày: Nguyễn Thảo
• Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
• Ghi âm: ElevenSixteen
• Final mix: LeVuMusic Studio
• Graphics: Concept by MarcMarc

NT:  Đêm qua thức dậy.  Trong căn phòng còn tối mù mù, tôi quấn mình trong mền ấm, nằm nghe nhạc một mình bằng earbud.  Thú vị như được “truyền âm nhập mật”.  Tiếng hát khan đục, đã từng được gọi là giọng hát của kẻ ngậm một miệng đầy miểng chai và rượu mạnh và… đời sống, Tom Waits.  Một ca khúc không mấy ai biết đến, Green Grass

Âm thanh vang trong não sọ như mình đang đứng giữa một hang động tối mịt. 

Hay từ lòng mộ sâu.

Hãy tựa đầu nơi trái tim của anh
Giữ mảng đất bên trên thân xác anh
Nằm xuống mảnh cỏ xanh
Nhớ một thời em đã yêu anh

Ấn tượng từ tiếng hát của Tom Waits.  Hình tượng siêu thực từ ca từ.  Tiếng guitar rù rì, rời rạc, đã chầm chậm lôi kéo tôi vào một thứ nguyên xa lạ.  Âm nhạc biến thành khối không mênh mông, trong đó tôi lơ lửng trăm ngàn nguyên tử xoay chuyển theo những xúc cảm thô sơ. Xoay chuyển vần vũ.

Ngôn ngữ giữa huyễn mộng đâm chồi như thảo mộc.

Ngọn cỏ gai, nhổ dùm nhé em
Thầm thì với khúc hát viễn du
Dường như có tiếng hơi thở anh
Rất nhẹ trong lồng ngực em

Lúc giật mình tỉnh giấc thì trời đã sáng.  Thầm nghĩ có phải cái ta đã chết trong tương lai, vừa mơ về cái ta đang sống hôm nay?

LV: Tôi cho rằng Leonard Cohen và Tom Wait là 2 nhạc sĩ mà bạn ngưỡng mộ nhất. Có lẽ là vì cả 2  người đều là thi sĩ trước nhất rồi mới là nhạc sĩ. Ca từ của họ đầy nét thi vị và ẩn dụ, chắc chắn là thu hút được bạn, kẻ yêu văn thơ, thích “xổ nho”…. Riêng tôi, với tâm hồn thi sĩ èo uột, thì chỉ biết thẩm định  qua nhạc qua cách nhạc được viết. Từ đó tôi nghiệm ra một điều: Nếu phải chọn nhạc của 2 người  để hát thì tôi chọn nhạc của LC. Nhạc LC vừa đậm tính thơ vừa đậm tính nhạc. Người hát không hay cũng có thể tạm hát nhạc của ông. Nhạc của TW thì lại không dễ xử lý. Cái hay của nhạc TW nằm trong chất thơ nơi ca từ. Nó cần phải được diễn tả bằng cảm xúc trong làn hơi. Đây là điều không phải ai cũng làm được. Không dễ cho những ca sĩ tài tử. Người hát có thể chọn nhạc LC, nhưng nhạc của TW chọn người hát. Và nhạc TW không chọn tôi. Nó chọn bạn.

Xanh Cỏ

Tựa đầu nơi tim anh, giống tháng năm nao
Thở hơi ấm vào đất nâu
Nằm im nhé vì cỏ xanh
Hãy nhớ một thuở người yêu người

Đừng ngại chi, khi đến đây
Dù cho những lúc trời đổ cơn mưa
Vầng trăng xanh đã xế trời cao
Nghĩ về anh như một chuyến xe qua mau

Ngọn cỏ gai, nhổ dùm nhé em
Thầm thì với khúc hát viễn du
Dường như có tiếng hơi thở anh
Rất nhẹ trong lồng ngực em

Hãy dựa lưng bóng cây anh
Vì thiên nhiên này từ xác thân anh
Lặng nghe ngọn gió mơn man
Báo tin mưa sắp sang

Một trời tinh tú vương vãi khắp nơi
Làm sao rõ cánh chim từ cánh hoa
Và chẳng thể nào lánh xa anh
Hồn anh nghìn lá cây xanh

Lời biệt ly, vội nói chi
Bầu trời kia, hãy tả anh nghe
Vì một hôm, chợt rớt rơi
Hãy nhớ đến đám chim ngủ vùi

Tựa đầu nơi tim anh giống tháng năm nao
Thở hơi ấm vào đất sâu
Nằm im nhé, cùng cỏ xanh
Thầm nhớ về thuở người yêu người

Green Grass

Lay your head where my heart used to be
Hold the earth above me
Lay down on the green grass
Remember when you loved me

Come closer don't be shy
Stand beneath a rainy sky
The moon is over the rise
Think of me as a train goes by

Clear the thistles and brambles
Whistle 'Didn't He Ramble'
Now there's a bubble of me
And it's floating in thee

Stand in the shade of me
Things are now made of me
The weather vane will say
It smells like rain today

God took the stars and he tossed 'em
Can't tell the birds from the blossoms
You'll never be free of me
He'll make a tree from me

Don't say goodbye to me
Describe the sky to me
And if the sky falls, mark my words
We'll catch mocking birds

Lay your head where my heart used to be
Hold the earth above me
Lay down on the green grass
Remember when you loved me

Cùng Dìu Đến Cuối Cuộc Tình

• Nguyên tác: Dance Me to the End of Love
• Nhạc & lời: Leonard Cohen
• Lời Việt: Minh Nguyệt
• Trình bày: Minh Nguyệt feat. Lê Vũ
• Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
• Ghi âm: Trí Bùi Studio
• Final mix: LeVuMusic Studio
• Graphics: Concept by MarcMarc

NT:  Không biết vì lý do gì mà liên tục 2, 3 tuần nay, tôi cứ tiếp tục “run across” ca khúc Dance Me to the End of Love của Leonard Cohen, một ca khúc mà tôi cho là có trọng lượng về mặt ca từ.  Chắc chắn rồi, vì Leonard Cohen là một thi sĩ, một tư tưởng gia, văn sĩ, và cuối cùng là một nhạc sĩ.  Đề tài của ông thường về tôn giáo, xã hội, nhân sinh với ám ảnh về tử sinh, tội lỗi, cứu rỗi cũng như tình yêu, tình dục,  lòng thèm muốn và nỗi mất mát.

Đây là một bài nhạc tôi đã dịch cách đây khá lâu, đã đưa lên trang KeJazz vào 09/13/2019.  Tôi đã từng phân vân không biết xử trí hai chữ “dance me” như thế nào, vì đối với tôi, không phải là một cách dùng thông thường trong tiếng Anh.  Nhất là khi được viết bởi một thi sĩ, thì tôi lại càng phải cân nhắc tìm hiểu lý do tại sao.  Nhà văn Đinh Từ Bích Thủy cũng đã phải lúng túng với hai chữ này.  Cô viết trong lời ngỏ của bản dịch đăng trong tạp chí Da Màu (Damau.org)

“…Dĩ nhiên, “dance” không thể dịch là “múa” hay “nhảy” trong bối cảnh bài hát. Nhưng nếu khái niệm “dance” được hiểu là tương đương với pas de deux trong ballet, thì khái niệm này cũng không thể dịch thoát sang tiếng Việt, vì giản dị là văn hóa Việt Nam (hoặc Đông Á) không đề cao sự tương tác hay bình đẳng giữa người nam và người nữ. Tôi đã chọn động từ “dìu” như một ý tưởng gần nhất với sự hỗ trợ, che chở, trong một tình yêu/hôn nhân bền bỉ và tương đồng.

“Một điều khó khăn nữa là cách dùng đại từ giữa hai ngôn ngữ. Trong trường hợp này, sự lựa chọn về đại từ có liên hệ mật thiết đến cách một người đọc và diễn dịch “Dance Me to the End of Love.” Trong nguyên văn Anh ngữ, “me” không phân biệt giới tính, nhưng khi chuyển sang tiếng Việt, thì đại từ “me” có thể là “anh” hoặc “em,” tùy tiện cách hiểu hoặc sự lựa chọn giới tính của người dịch. Nhưng sự lựa chọn/phân biệt giới tính có thể gây nhiều vấn đề. Tuy một cô dâu có thể “dìu anh” đến nhiều điều quan trọng trong đời, nhưng nếu phải “dìu anh đến tận cùng sắt son” thì mệt quá, vì như vậy là “anh” đòi hỏi và quá thụ động! Do đó, thay đại từ “anh” cho tựa bài hát và điệp khúc thành “nhau” thì bình đẳng và hợp lý hơn.”

Các bạn có thể đọc trọn vẹn bài viết cũng như bản dịch của Đinh Từ Bích Thủy ở đây: https://damau.org/59992/doc-v-dich-dance-me-to-the-end-of-love-du-nhau-cho-den-tan-cng-sat-son-cua-leonard-cohen

Trong khoảng thời gian này, lại nhận được điện thư của Minh Nguyệt, “Không biết KJ có hứng thú với bài này không?  MN có lời Việt.”

Và thế là thân hữu của KẻJazz lại được nghe thêm một bản phối khác, lời dịch khác, cũng như ca sĩ khác.  Cám ơn cô ca sĩ/nhạc sĩ Minh Nguyệt rất nhiều với những cống hiến thật độc đáo của cô.

Và rõ ràng là không phải chỉ một mình tôi đã bị dằn vặt bởi hai cái chữ này.

LV: Ca từ của Leonard Cohen luôn có  nghĩa đôi, nghĩa ba. Điển hình nhất là nhạc phẩm Hallelujah mà KJ đã từng thực hiện.  Bài Dance Me To The End of Love cũng không ngoại lệ. 

Trong phiên bản của bạn dịch trước đây thì nhạc phẩm này được hiểu như là một ai khúc cho những nạn nhân của holocaust trong thế chiến thứ hai. Thế nhưng trong phiên bản dịch của MN lần này thì lại là lời ca ngợi cho tình yêu chung thủy, tha thiết trải qua bao nhiêu khó khăn, thăng trầm. 

Vì bối cảnh khác nhau nên bài cũng được dàn dựng với màu sắc khác nhau.  Nếu bản trước được tạo dựng với nét tang thương, thống khổ thì bản sau này lại mang nét tình tứ, nồng nàn.

Một nhạc phẩm.  Hai biểu hiện. Vậy sẽ có bao nhiêu cảm nhận đây?

Cùng Dìu Đến Cuối Cuộc Tình

Dance me dáng anh dấu yêu bên cây violin rực cháy
Dance me qua cơn giông bão đến khi em nương thân bình yên
Nhấc em giống như nhấc trái chín, như chim đưa thư nhà em
Dance me to the end of love
Cùng dìu cho đến cuối cuộc tình

Ôi, hãy khoe hết hương sắc em nhé khi chung quanh ta không còn ai
Cho anh đắm theo chân em bước khi ta bên nhau cuồng quay
Dẫn anh bước qua những ranh giới, nơi xưa nay anh chưa hề qua
Dance me to the end of love
Cùng dìu cho đến cuối cuộc tình

Dance me tới hôn lễ anh nhé, dance me không dừng chân
Dance me cùng nhau lướt dịu êm, bước bên em dài lâu
Tình yêu đôi ta nào có biên giới, tình yêu ta luôn đậm sâu
Dance me to the end of love
Yeah, cùng dìu cho đến cuối cuộc tình

Dance me tới những bé con van xin ba me cho chào đời
Hôn nhau đến lúc tấm lưới che quá xưa không ai còn mang
Hãy dựng lên lều trú nương náu dầu cho đường may tả tơi
Dance me to the end of love
Cùng dìu cho đến cuối cuộc tình

Dance me dáng anh dấu yêu bên cây violin rực cháy
Dance me qua cơn giông bão đến khi em nương thân bình yên
Hãy ve vuốt em với tay anh hay qua đôi găng của anh
Dance me to the end of love
Cùng dìu cho đến cuối cuộc tình

Dance Me to the End of Love

Dance me to your beauty with a burning violin
Dance me through the panic 'til I'm gathered safely in
Lift me like an olive branch and be my homeward dove
Dance me to the end of love
Dance me to the end of love

Oh let me see your beauty when the witnesses are gone
Let me feel you moving like they do in Babylon
Show me slowly what I only know the limits of
Dance me to the end of love
Dance me to the end of love

Dance me to the wedding now, dance me on and on
Dance me very tenderly and dance me very long
We're both of us beneath our love, we're both of us above
Dance me to the end of love
Dance me to the end of love

Dance me to the children who are asking to be born
Dance me through the curtains that our kisses have outworn
Raise a tent of shelter now, though every thread is torn
Dance me to the end of love
Dance me to the end of love

Dance me to your beauty with a burning violin
Dance me through the panic 'til I'm gathered safely in
Touch me with your naked hand or touch me with your glove
Dance me to the end of love
Dance me to the end of love