Phút Nguyên Sơ

• Nguyên tác: The First Time Ever I Saw Your Face
• Nhạc & lời: Ewan MacColl
• Lời Việt: Nguyễn Thảo
• Trình bày: Nguyễn Thảo
• Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
• Ghi âm: ElevenSixteen Soundscape
• Final mix: LeVuMusic Studio
• Graphics: Concept by MarcMarc

NT:  Tôi lại hỏi ông AI: Làm ơn viết cho tôi một bài dẫn nhập cho ca khúc nổi tiếng The First Time Ever I Saw Your Face, bản tiếng Việt.

Chỉ năm giây sau, tôi đã nhận được bài viết ngắn gọn, bằng tiếng Việt:

“Nhìn lần đầu tiên thấy khuôn mặt của em, ánh mắt tôi bỗng chốc dừng lại. Tôi như bị hút vào một vũ trụ riêng, nơi mà mặt trời mọc từ đôi mắt em, và những ngôi sao trải rộng trên bầu trời đêm là những món quà em dành tặng cho tôi. Đêm đó, không gian trống rỗng bỗng trở nên ấm áp và đầy hy vọng.

“Chúng ta cùng lắng nghe phiên bản The First Time Ever I Saw Your Face của Ewan MacColl và Peggy Seeger, được dịch và hòa âm bởi những ngón đàn guitar mềm mại. Bài hát này đã đi vào lòng người, và lần đầu tiên tôi nghe, nó đã để lại dấu ấn mãi mãi trong tâm hồn.”

Tôi lại thêm: Tựa đề cho bản dịch là Phút Nguyên Sơ, xin cho biết ý kiến.

Trả lời: “Phút Nguyên Sơ, một tên đầy tinh tế và lãng mạn, mang theo hơi thở của những kỷ niệm đầu tiên. Tôi cảm nhận rằng tên này thể hiện sự ngọt ngào và đầy hy vọng, giống như lần đầu tiên chúng ta nhìn thấy khuôn mặt của người mình yêu. Có lẽ trong những phút nguyên sơ ấy, tâm hồn ta trở nên trong trẻo và đẹp đẽ hơn bao giờ hết.

Phút Nguyên Sơ là một cái tên đầy ý nghĩa, và tôi tin rằng bài hát này sẽ đọng mãi trong trái tim của những người yêu âm nhạc.”

Ông AI này thật thâm thúy.  Chữ nghĩa tiếng Việt bay bướm quá.  Điệu này chắc tôi sẽ đệ đơn xin nghỉ việc KeJazz sớm thôi.

Cũng xin giới thiệu lại một phiên bản Việt mà Lê Vũ đã dịch, hát cùng những “ngón đàn guitar mềm mại” từ năm 2018, Anh Nhìn Em Phút Đầu.

Phút Nguyên Sơ

Lần nhìn em, thời gian lắng yên im lìm
Bình minh chơi vơi dâng lên mắt em
Và trời đêm có trăng mơ, có sao biếc hoang đường
Là em cho cuộc đời những huyền thoại

Lần đầu hôn em, nụ hôn ngất say môi mềm
Cuồng xoay không gian, trong tay anh run
Nhịp đập tim hoang mang của loài thú xa bầy
Chờ mong em tìm đến vỗ về, người tình

Vào nguyên sơ, thịt da ngát hương thơm nồng
Anh nghe tim anh vang sâu trong em
Niềm hạnh phúc đã lan xa sẽ tràn lấp chân trời
Và thiên thu là từng phút tuyệt vời, thật tuyệt vời

Khi anh nhìn em phút giây nguyên sơ
Anh nghe trong anh...

The First Time Ever I Saw Your Face

The first time ever I saw your face
I thought the sun rose in your eyes
And the moon and the stars were the gifts you gave
To the dark and the endless skies

The first time ever I kissed your mouth
I felt the earth move in my hand
Like the trembling heart of a captive bird
That was there at my command my love

And the first time ever I lay with you
I felt your heart so close to mine
And I knew our joy would fill the earth
And it would last 'till the end of time

The first time ever I saw your face
Your face... your face... your face... your face...

Anh Sẽ Mãi Yêu Em

• Nguyên tác: I'll Always Love You
• Nhạc & lời: Dolly Parton
• Lời Việt: Nguyễn Thảo
• Trình bày: Nguyễn Thảo
• Hòa âm & phối khí: Lê Vũ
• Ghi âm: ElevenSixteen Soundscape
• Final mix: LeVuMusic Studio
• Graphics: Concept by MarcMarc

NT: Những bài nhạc nổi tiếng thường hay được hát đi hát lại.  Chuyện này rất thường ở Việt Nam vì người viết nhạc thường không hát, hoặc có hát nhưng ít nổi tiếng.  Ngược lại, ca sĩ thì thường không viết nhạc.

Ở quốc ngoại, hát nhạc người khác có nhiều rối rắm hơn, nhất là về vấn đề bản quyền.  Và đa số nhạc được trình bày bởi chính người viết bài nhạc đó.  Những phiên bản khác người ta gọi là cover. 

Chữ cover có nhiều nghĩa.  Nghĩa thông thường là che đậy, che lấp (che dấu nguyên bản?).  Một nghĩa khác là dùm, chẳng hạn như làm dùm một ca, hát dùm một bài.  Thông thường một ban nhạc hoặc ca sĩ dùng một vài bài cover vì không có đủ nhạc cho một album.  Nếu là tribute, thì thường bản cover sẽ gần giống nguyên bản.  Nhưng vào thời này, những bản cover thường là một trình bày mới lạ, trong cách giàn dựng cấu trúc, cách hòa âm phối khí, cách diễn đạt cảm xúc, và đôi khi giai điệu và ca từ được biến chuyển cho nổi bật một cảm xúc hoặc ý tưởng nào đó, tuy trong nguyên bản, tác giả đã xem đó chỉ là phần phụ.

Ca khúc I’ll Always Love You, nguyên tác của ca sĩ Dolly Parton phát hành năm 1974, khá thành công.  Nhưng vào năm 1992, Whitney Houston đã mang đến thính giả phiên bản R&B/soul của cô nhấn mạnh với kỹ thuật melisma khiến cho bài nhạc đã trở thành một “thần” bản (iconic) trong giòng nhạc đương đại.

Melisma là một cách hát bắt nguồn từ thuật hát kinh Gregorian (Gregorian chant) vào thế kỷ 9, 10 bên Âu châu.  Melisma dùng một âm trong ca từ, chêm vào một hệ thống nốt nhạc để kéo dài độc âm ấy.  Cách hát này đòi hỏi người hát phải điều chỉnh được hơi thở, lấy hơi từ cơ hoành (diaphragm) để giữ cho âm được đều đặn và không bị đứt đoạn.  Whitney Houson đã dùng kỹ thuật này đến mức tuyệt hảo, hầu như là đệ nhất cao thủ trong món này.

Sau phiên bản của Whitney Houston, không ca sĩ nào dám léng-phéng cover ca khúc này bằng kỹ thuật như vậy.  Theo ngôn ngữ của một số bạn của tôi là “chỉ có chết thằng em”.

Có lẽ vì vậy mà bản dịch của tôi đã nằm trong mớ nhạc “chờ thời” từ rất lâu.

Gần đây, Lê Vũ báo tin cho tôi hay là gia đình sắp đi vacance cho nên phải tung ra một loạt ca khúc “ăn liền” chứ không thì không kịp cho chàng vừa hòa âm phối khí, vừa chỉnh sửa giọng hát ca sĩ, vừa final mix, post-production, v.v…  Kỳ diệu thay, Anh Sẽ Mãi Yêu Em, phiên bản Việt “thời cổ đại” đã được gửi đến hộp điện thư của tôi.

Nguyên bài giới thiệu tôi nói về melisma, nhưng phiên bản này thì hoàn toàn dựa trên tâm tình của bài nhạc, với nhiều xúc cảm.  Melisma, thôi không dám đâu. Chỉ có chết thằng em.

LV: Ngày xưa, thuở bắt đầu tập tễnh học đàn tôi có quen biết khá nhiều bạn đánh đàn. Có một đứa bạn thì đánh bài nào cũng được, ngón tay nhanh như chớp. Nhìn nó đánh đàn thì mình chỉ có ngẩn tò te, chịu thua vì không sao theo kịp nó. Lúc đó thì tôi phục anh chàng này lắm.

Sau đó ít lâu thì tôi lại làm quen thêm môt người bạn khác cũng rất mê đàn. Đứa bạn này thì có cách đánh đàn khác với đứa trước. Không nhanh như chớp, nhưng câu nào nghe cũng nghe trơn tru, ngọt lịm. Nghe rất thích. Lúc đó thì tôi chỉ biêt là tôi thích cách đàn đứa bạn sau này hơn. Không thắc mắc là tại sao.

Sau này tôi mới nghiệm ra là chính tâm tình gói ghém trong những câu đàn như của người bạn sau này đã làm cho tiếng đàn trở lên lôi cuốn. Còn đánh đàn như kiểu đứa bạn trước thì dù có kỹ thuật tốt nhưng tôi lại nghe không thấm thía. Từ đó tôi luôn tâm niệm là đừng có quá quan tâm về kỹ thuật quá mà quên đi tâm tình trong ý nhạc.

Tôi cũng đồng ý với bạn là phiên bản bài này do Whitney Houston hát đã làm chột dạ rất nhiều người muốn thử lửa. Bởi thế khi bạn cho bài này vào trong danh sách những bài cần thực hiện thì tôi cứ việc tảng lờ đi…Trong bụng nghĩ chừng nào kiếm được người hát được melisma cho ra hồn rồi hãy tính tiếp… Cho đến khi gần đây nghe được phiên bản của Dave Fenley mà bạn gửi cho tôi…

Nghe Dave Fenley hát nhắc cho tôi một điều mà tôi đã quên: Phong cách, tâm tình quan trọng hơn kỹ thuật. Nhất là khi nói chuyện về nhạc. Kỹ thuật của WH thì không cách nào theo được nên chỉ nên dựa và khả năng diễn tả tâm tình của người hát mà thôi. DF không hát kiểu WH hát nhưng cách diễn tả của người ca sĩ này, dù không phải là giọng ca bel canto, cũng tạo rung động tuyệt vời cho người nghe như tôi. Vì thế nên tôi phấn khởi soạn phiên bản cho KJ này nội trong một đêm. Mong là tiếng hát dù cũng không phải là bel canto của bạn vẫn có thể tạo được rung động không kém.

Anh Sẽ Mãi Yêu Em

Vì nếu anh còn đây
Sẽ khiến em càng thêm nhiều bối rối
Thì thôi đành, anh sẽ đi
Muôn nẻo đường sẽ giữ hoài hình bóng em

Và anh muôn đời yêu mãi em
Muôn đời xin mãi yêu
Em, người dấu yêu

Từng vui buồn ngày có nhau
Giữ mãi trong hồn những kỷ niệm thương yêu
Giờ ly biệt, đừng nói chi
Hãy nhớ vì số kiếp mình đành xa nhau

Và anh muôn đời yêu mãi em
Muôn đời xin mãi yêu

Anh xin cuộc đời mai sau
Sẽ mang lại biết bao điều em hằng ước muốn
Và mong em hạnh phúc với người
Những tháng ngày luôn ngập tràn yêu thương

Và anh muôn đời yêu mãi em
Muôn đời yêu mãi em…
Muôn đời yêu mãi em…
Muôn đời xin mãi yêu…
Em… người dấu yêu
Muôn đời xin mãi yêu…

I’ll Always Love You

If I should stay
I would only be in your way
So I'll go, but I know
I'll think of you every step of the way

And I will always love you
I will always love you
You, my darling, you

Bittersweet memories
That is all I'm taking with me
So, goodbye. Please, don't cry
We both know I'm not what you, you need

And I will always love you
I will always love you

I hope life treats you kind
And I hope you have all you've dreamed of
And I wish you joy and happiness
But above all this I wish you love

And I will always love you
I will always love you
I will always love you
I will always love you